Əli Şirin Şükürlü - İnsan mənzərələri

doğulmayan adamın tərcümeyi-halı

mən doğulmasaydım nə olardı görəsən;
ata-anamın oğlu və beş bacının bir qardaşı 
olmazdı ən azından. nənəm sevincindən oynamazdı doğulmadığım o gün 
və məşhəddən gətirdiyi, qardaşının şərəfinə olan bu adı verməzdi mənə.

yaşadığım o ev, o həyət olardı yəqin ki, -mənsizlik böyüyərdi orda.
oxuduğum o məktəbə, o universitetə mənsizlik yollanardı və  
o yoxluğu kimsə başqa biri doldurardı bəlkə də. dostlarım kiminsə 

dostu olar, sevdiyim qızları başqası sevər, məni sevənlər sevərdi 
başqa birini. mən olmadığım hər yerdə kimsə olardı sözsüz, 
məkan tarazlığını itirməsin deyə. kimsə olardı; eynən mən taledə, 
eynən mən yaşda, mən boy-buxunda. 
təkcə zahirən fərqlənə bilərdik bir-birimizdən. bəlkə də 
elə bənzəyərdik bir-birimizə.

mən doğulmasaydım 
bu fikirlər kimin ağlına gələrdi indi.
mən yaşadığım bu şəhərdə, 
bu şəhərdəki bu evdə kim yaşayardı mənim yerimə.

hər ömür bir məkan-zaman kəsiyi;
bir az sevgi, bir az nifrət, 
bir az sevinc, bir az kədər, 
bir az ümid, bir az da ümidsizlik. 
yəni bu müstəvidə adda-budda xoşbəxtlik 
kim azalardı üzü öz yoxluğuna mənim yerimə. 

ya da mən
indi, elə bu an, bu zaman
elə bu şəhərdə, bu küçədə, bu evdə 
kimin yoxluğunu doldururam görəsən.
kimin yerinə azalıram 
nənəmin məşhəddən gətirdiyi,
sevinc içində mənə verdiyi adı. 

auditoriya - insan mənzərələri

mühazirə oxuyur. danışır həvəslə.

bəzən bilərəkdən göz gəzdirir auditoriyaya, 

bəzən qeyri-ixtiyari. 

kimi diqqətlə qulaq asır ona

ayırmadan baxışlarını,

kimi heyranlıqla.

biri üzündə təbəssüm;

nəsə keçir ağlından, deyəsən.

başqa biri qurcalanır yerində, 

sual verməyə hazırlaşır, 

işarə edir əliylə.

kimi etinasız. fikri başqa yerdə - 

baxışlarından bilinir.

biri gözünü dikib aşağı, 

telefonla məşğuldu. ismarıc

yazır, sözsüz.

biri darıxır. dözmür, tərk edir 

auditoriyanı nəhayət. 

o isə - mühazirəçi yəni,  elə hey danışır 

gözü aiditoriyada, seyr edə-edə dinləyiciləri 

və dinləməyənləri. 

danışır gah həvəslə, gah da duruxur hərdən.

bitir mühazirə. hamı azaddır indi;

dinləyən, dinləməyən, mühazirəçi.

tədricən boşalır mühazirə otağı.

kimi elə o an unudur hər şeyi, 

kimi unutmur çox şeyi. 

mühazirəçi isə düşünür 

seyr edərək boşalan otağı indi:

həqiqət axtarırıq – nədir o həqiqət.

hər kəsin öz həqiqəti var axı, deyəsən. 

görünür, hələ çox şey öyrənməliyəm 

cürbəcür insan mənzərələrindən.

səhər mətbuatda bir məlumat dəymişdi

mühazirəçinin gözünə:

ömürlük həbsə məhkum qatil 

cevgi barədə roman yazıb 

müsabiqədə iştirak etmək üçün.

yeddi ilan

dartılan kəndir kimi

yeddi ilan qəfil sıyrılıb qumluqdan, 

yeddisi də dimdik dayandı 

gözünü zilləyərək gözlərimə.

ağlasımaz simmetriya vardı

həm paralel düzülüşündə, həm də ölçüsündə ilanların.

havaya qalxmağa hazır raketə bənzəyirdi hər biri:

“sancaram toxunsan, özümü müdafiəyə hazıram həmişə” – 

insan üzünə xas ifadə əks olunmuşdu hər ilanın üzündə. 

sanki insan baxırdı hər ilandan qəzəbli insan gözləri ilə. 

başdan ayağa kimi 

sıxılmış insan təsviri idi 

göz-gözə dayandığım ilanlar.

qorxu içində 

çıxış yolu axtarırdım ki səhrada, 

yuxu gördüyümü anladım birdən. 

sevinmədim elə də: 

bu qəribə və qorxunc mənzərədə 

şəxsən mən görünməsəm də, 

müşahidəçi qismində 

təfərrüata varmaq keçirdi könlümdən.   

görünür, 

əsl gerçəkliyi yuxular göstərir.

70-ci illərin axırı olardı. 

həmyaşıd qonşu oğlanın evin damından 

gələn çığırtısına yüyürüb, həyətə çatanadak

əmisi yetirmişdi özünü əlində tüfəng. 

həyətə toplaşanlar

dayanıb tamaşa edirdi bir iri qızıl ilanın 

güllədən parça-parça olmuş cəsədinə;

qızıl parçalarına bənzəyirdi uzaqdan.

qan ləkələri də gözə dəyirdi 

“qızıl parçaları”nın səpələndiyi yerdə.

üzümü yan çevirdim. uşaqlıqdan acıyardım

bütün “yoxolanlar”a. sonralarsa 

fərqli düşünməyə başlamışdım doğrusu: 

yoxolma – dəyişmədi sadəcə və yalnız 

ayrılıqlar var “yoxolma” adlı dəyişmələr hesabına.     

indi isə 

baxa bilməsəm də bu kədərli olüm səhnəsinə, 

dayanıb kənarda qulaq kəsilmişdim danışılan sözlərə. 

bir neçə gün öncə 

həyətdə qızıl ilan öldürən qonşu oğlanı

indicə gülləyə tuş gələn bu qızıl ilan qovduğundan, 

çığıra-çığıra qaçıb çıxmışdı evin damına. 

düşmənin amansız qətlindən sonra da 

tir-tir əsirdi qorxusundan.

“deyirlər, yeddi qardaş olur qızıl ilanlar” – 

kimsə dramatik sonluqla bitirdi 

axşamçağı baş verən bu xoşagəlməz hadisəni.

 

illər sonra qərib şəhərdə 

mübahisə zamanı barda

ölümcül yaralamışdılar həmən oğlanı.

gözünü morqda açmışdı; başı üstə tələbə gənc qız.

o tələbə qızın sayəsində qayıtmışdı həyata.

sonra danışırdı ki, 

qəribə bir məkanda idim, səhraya bənzəyirdi.

beş qızıl ilan qəfil peyda oldu – qəzəbli. 

biri sıçrayıb əlimdən sancdı məni 

və elə bu an gözümü açdım dəhşət içində. 

gənc bir qız üzündə heyrət 

əyilmişdi mənə sarı, əlim əlində. 

sonra çevrilib, 

sevincək başladı uca səslə əcnəbi dildə çağırmağa:

“ burda bir ölü var, ölü  – ölməyib, yaşayır hələ”.