Дмитрий Дудко, протоиерей Русской православной церкви, церковный писатель, поэт, проповедник
12.03.2018
Дмитрий Дудко, протоиерей Русской православной церкви, церковный писатель, поэт, проповедник
Вопросы религии.
В отношении к религии, служителям Русской Православной Церкви и православно верующим ЦК постановляет:
1) Признать нецелесообразным впредь практику органов НКВД СССР в части арестов служителей русской православной церкви, преследование верующих.
2) Указание товарища Ульянова (Ленина) от 1 мая 1919 года за №13666-2 "О борьбе с попами и религией", адресованных пред. ВЧК товарищу Дзержинскому и все соответствующие инструкции ВЧК-ОГПУ-НКВД, касающиеся преследования служителей русской православной Церкви и православно верующих, - отменить.
3) НКВД произвести ревизию осужденных и арестованных граждан по делам, связанных с богослужительской деятельностью. Освободить из-под стражи и заменить наказание на не связанное с лишением свободы осужденным по указанным мотивам, если деятельность этих граждан не нанесла вреда советской власти.
4) Вопрос о судьбе верующих, находящихся под стражей и в тюрьмах, принадлежащих иным конфессиям, ЦК вынесет решение дополнительно.
Секретарь ЦК И.Сталин
1. В период с 20-30 годов в Москве и на территории прилегающих районов полностью уничтожено 150 храмов. 300 из них (оставшихся) переоборудованы в заводские цеха, клубы, общежития, тюрьмы, изоляторы и колонии для подростков и беспризорников.
Планы архитектурных застроек предусматривают снос более чем 500 оставшихся строений храмов и церквей.
На основании изложенного ЦК считает невозможным проектирование застроек за счет разрушения храмов и церквей, что следует считать памятниками архитектуры древне русского зодчества.
Органы Советской власти и рабоче-крестьянской милиции обязаны принимать меры вплоть до дисциплинарной и партийной ответственности по охране памятников архитектуры древне русского зодчества.
Секретарь ЦК И.Сталин
Переломный момент
Михаил ХазинЯ уже много раз рассказывал о том, что в мире начинает меняться доминирующая политическая идеология. Если на Западе с конца 70-х, а на Востоке (в бывшем социалистическом блоке) с конца 80-х доминировала право-либеральная идеология, то сегодня она начинает радикально сдвигаться.
Лучше всего это видно на Соединённых Штатах Америки, где она смещается сразу в два направления – от право-либерального к лево-либеральному (Сандерс) и от право-либерального к право-консервативному (Трамп). Поскольку экономический кризис в мире не заканчивается, то и движение это будет продолжаться. Куда? К противоположному от право-либерального, то есть лево-консервативному направлению.
Это направление олицетворяется у простых людей с единственным государством, в котором лево-консервативная идеология была успешно реализована – с Советским Союзом. Поэтому в то время как мировая элита преимущественно пытается сохранить право-либеральные модели, сегодняшний образ России ассоциируется у людей в других странах именно с образом СССР. В некотором смысле это его фантомный образ.
Соответственно, имидж России, отношение к ней, в последнее время улучшаются год от года. И даже вакханалия, которую правые либералы устроили по поводу Крыма, не сработала. Поскольку все понимают, что возврат Крыма по итогам референдума — это СПРАВЕДЛИВО, а справедливость, это одна из основ лево-консервативного подхода.
Это ощущение, позитивного сдвига в отношении к России, возникает у любого человека, который не ангажирован, который приезжает в западные страны; это просто чувствуется, особенно теми, кто много путешествует.
Это хорошо заметно даже в Польше. В то время как Польша – это страна, у которой в отношениях с Россией было много болезненных моментов, главным из которых, конечно, является XVIII век – раздел Польши. И, тем не менее.
В результате получилось довольно специфическое явление. В связи с тем, что в России политику осуществляет право-либеральная элита, эта политика не поддерживает повышение интереса и позитива к России. Более того, она с этими тенденциями борется. Надо учесть, что поскольку западным право-либеральным элитам страшно не нравится отступление от право-либеральных принципов собственного общества, то они пытаются очень жёстко давить эту симпатию. Именно отсюда растут санкции и другие антироссийские действия.
Почему при этом мишенью санкций стал Путин? Дело в том, что лично Путин, как человек, является не право-либеральным, а право-консервативным политиком. По этой причине все либералы на Западе очень боялись, что он может начать давить либеральную линию с консервативных позиций. Но у Путина, который пришёл во власть в начале 2000-х, как арбитр, вначале был и взгляд арбитра: он считал, что не имеет право самостоятельно влиять на позиции элитных группировок, а самой сильной у нас была как раз право-либеральная.
Но в результате, по мере развития ситуации в России и в мире, у Путина возник серьезный внутренний конфликт. С одной стороны, он не до конца соответствовал все более явно проявляющемуся тренду, который требовал от него соответствовать фантомному образу советского лидера. При этом, надо понимать, что лидером фантомного СССР, может и должен быть исключительно фантомный Сталин, однако Путин продолжительно открещивался от этого образа.
С другой стороны, право-либеральные элиты Запада видели, что он не правый либерал, а правый консерватор и опасались, что в какой-то момент времени, с учетом того, что российское общество стремительно левеет, он может начать дрейфовать не из консерватизма в либерализм, а справа налево, то есть начнёт двигаться в сторону лево-либеральной политики.
Это, если так можно выразиться, интрига, в рамках которой это Послание и готовилось.
Если же мы посмотрим на внутри российскую политическую ситуацию, то мы увидим, что она тоже представляется крайне любопытной, поскольку право-либеральные приватизационные элиты в России находятся в очень острой конфронтации с абсолютно лево-консервативным обществом, которое уже примерно процентов на восемьдесят неявно, а около пятидесяти процентов явно, поддерживает Сталина.
В этой ситуации для Путина был принципиальный вопрос. Он либо должен был окончательно откреститься от Сталина и, таким образом, полностью закрыть позитивный образ России, который у общественности на Западе формируется сейчас очень жёстко; сказать им: «Нет, вы ошиблись. Я не такой» – и фактически пойти на поводу у тех сил, которые стремятся его убрать. Либо он должен был, наоборот, сказать: «Раз вы меня ассоциируете со Сталиным, то я Сталиным стану! И тогда уж извиняйте, кто не спрятался – я не виноват. Вы сами этого захотели».
К этому нужно ещё добавить, что право-либеральные элиты (которые у нас традиционно определяют финансовую и экономическую политику, прежде всего, через Центробанк и правительство) крайне активно ведут антипутинскую предвыборную кампанию. Базовые элементы этой политики направлены на истребление малого и среднего бизнеса (чем активно занимается Минфин с Налоговой службой и Центробанком) и зажимание прав пенсионеров и вообще бедных. Причем падение уровня жизни и увеличение количества бедных признается уже даже официальными и полуофициальными, то есть связанными с правительством, статистическими организациями. Пять лет непрерывного экономического спада тоже много о чем говорит.
Что же мы видим в этой ситуации в Послании? Путин произносит речь, в котором определена принципиально важная вещь. Он говорит, что надо бороться с бедностью. То есть он впрямую критикует ЦБ и правительство и говорит, что новому правительству нужно будет делать. Причем повестка при этом формулируется не право-либеральная (в рамках которой «лузерам» помогать смысла не имеет), а классическая лево-консервативная. Разумеется, это можно интерпретировать, как демагогию, но, с учётом содержательной части и, главное, приведенных выше соображений о трендах, может быть, это уже и не так.
В экономической части он всё время говорил вещи, которые прямо противоречат действующей политике нынешнего правительства. Вот это принципиальная вещь.
Путин впрямую говорит о том, что СССР и Россия – это одно и то же. Он говорит о том, что на Западе СССР всегда называли советской Россией. И это прямой сигнал! Он фактически говорит, что да, ребята, ваша ассоциация России с фантомным образом СССР, правильная!
Но если это так, то он должен был продемонстрировать сталинскую риторику, готовность России отстаивать справедливость в мировом масштабе. И это мы видим в конце Послания – это даже не 70-е годы; это 30-е, конец 40-х – начало 50-х по риторике. На Запад очень холодно транслируется: мы можем вам сделать так, можем сделать так, можем сделать так. При этом Путин прямо говорит: «Мы не будем этого делать по своей инициативе. Но вы же сами нарываетесь!»
Любой человек, который много читал подобных речей (я не говорю о том, что писал), обращает внимание на следующее. Эта речь не про шантаж и не про угрозы. Я совершенно не исключаю, что кое-что из того, что Путин сказал, вообще не соответствует реальности. Конкретика этих силовых вопросов была явно ориентирована на каких-то людей на Западе, которые, явно или неявно, задавали Путину какие-то вопросы, подталкивающие его к изменению позиции. И в его словах они нашли ответ на этот запрос. Но поскольку мы не знаем этих запросов, мы не понимаем и ответов. Принципиально важно другое. Риторика и стилистика были абсолютно сталинские.
По всей видимости, Путина настолько достали, что он принял для себя некоторые внутренние решения. В частности, решение, что с этим безобразием, которое длится уже столько времени и которое стало просто неприличным, дело иметь больше просто нельзя. Потому что не пристало людям на Западе объяснять, что они не должны принимать меры по снятию руководителя другого государства. Мы – суверенное государство. Какое кому-то там дело до того, как у нас определяется руководитель? Мы его избрали нашими внутренними процедурами. Будьте любезны иметь дело с ним. Вы не хотите с ним иметь дело? Значит, не хотите иметь дело с нами, со всей страной.
А что нам транслируют право-либеральные финансовые элиты Запада? Они нам говорят: Россия – страна хорошая; мы готовы с ней иметь дело, готовы взять ваши ресурсы в свое управление, но у вас неправильный руководитель; мы сейчас приложим усилия, чтобы его убрать; мы сейчас введём индивидуальные санкции и всё остальное.
Ребята, это не ваше дело! Мы суверенное государство. Поэтому вы идёте лесом! Я напомню, что Сталин крайне резко относился к любой попытке унизить СССР как державу!
Послание совершенно чётко укладывается в логику, которую можно описать по базовым, реперным точкам, таким, как Мюнхенская речь 2007 года и Валдайская речь 2014 года. И в первом, и во втором, и в третьем, вчерашнем, случае это было обращение к западным элитам. В 2007 году западным элитам сказали: «Ребята, вы нарушаете договорённости начала 90-х». Западные элиты ответили: «Вы проиграли войну, поэтому ваше мнение никому не интересно». Результатом стала попытка продавить это наше мнение сначала в Грузии, а потом на Украине. Обе войны, Грузия 2008-го и Украина 2014-го, начались в странах, которые Запад попытался протащить в НАТО.
При первом расширении НАТО мы еще молчали. При втором расширении НАТО, когда вошла Прибалтика, мы уже шумели, но нас проигнорировали. В третий раз попытка реализовать эту комбинацию у Запада не удалась.
В 2014 году, выступая на Валдайском клубе, Путин тоже обращался к Западу. Тогда была такая же интерпретация его речи – что это угрозы. А это были не угрозы, это были ответы на те вопросы, которые Путин, совершенно очевидно, получил по неофициальным каналам.
Сегодня Путин дал окончательный ответ: «Ребята, так нельзя; так не делается! Если вы выталкиваете нас в это поле – что же, мы согласимся. Тем более что не только наше общество требует лево-консервативной политики, но и западное общество требует от нас стать лидером, флагманом лево-консервативного движения». А все эти ролики про оружие – это не более чем демонстрация: силой вы этот политический вектор не убьёте!
Таким образом, в реальности мы видим очень интересную картину, очень похожую на ту, которая была в 30-е годы, когда практически во всех более-менее известных странах мира были фашистские режимы. Во второй половине 30-х годов в Европе осталось только два государства, в которых была демократия в современном понимании этого слова – это Швейцария и Чехословакия. Западная и центральная Европа стоит сейчас перед такими же по стилистике событиями.
Конечно, всё это форма интерпретации. Но уже в ближайшие несколько месяцев мы с вами увидим правильная она или нет. Одно уже четко понятно – иметь дело с право-либеральными элитами (то есть финансовыми) на Западе невозможно. Это видно и по санкциям, и по решению Стокгольмского арбитража по Газпрому, да и по ВТО тоже: они пытаются вчинить нам иски по нарушениям правил, в то время как сами в рамках санкций нагло эти правила игнорируют.
Можно Путина любить или не любить, но он довольно адекватный человек, чтобы понимать, что стоять враскоряку между двумя льдинами, право-либеральной приватизационной элитой (которая к тому же под давлением своих западных кураторов, с тем же Путиным демонстративно борется) и лево-консервативным народом долго невозможно. А поскольку повлиять на народ категорически невозможно, остается отказаться от принципа невмешательства, который он принял в 1999 году, когда соглашался на пост Президента, и начать зачищать право-либеральную часть современной российской элиты. Тем более что, во-первых, она дает для этого чисто формальные, юридические основания (коррупция, воровство и тд.) и, во-вторых, появилась поддержка на Западе, в виде тех элит, которые поддерживают Трампа.
А выигрыш может быть очень большой, поскольку правильная лево-консервативная политика даст нам во всем мире колоссальную поддержку.
khazin.ru
Прошлым летом над Москвой пронесся ураган чудовищной силы, возникший без всякой видимой причины и не предсказанный метеорологическими службами. Порывы ветра выкорчевывали с корнем деревья вокруг кремлевских стен, выбивали стекла и сносили двери, ледяной град обламывал зубцы кремлевских стен. С неба сплошной холодной стеной лил дождь. Рассказывают, что в эти минуты задержавшиеся на выходе посетители Исторического музея увидели в окно нечто, чего они никогда не забудут: от надгробий кремлевской стены, где похоронен Сталин, в черное ледяное небо поднимался световой луч.
Александр Сергеев
Pozğun türk serialları “bəhrəsini” verir: Azərbaycanda 1200 məktəbli abort etdirib!
Kamran Əsədov qeyd edib ki, abort etdirənlər 9-cu, 10-cu və 11-ci sinif şagirdləridir: “Təəsüflər olsun ki, orta məktəblərin idarə olunmasındakı ciddi boşluqlar daha təhlükəli fəsadlar yarada bilir. Belə ki, son illər ərzində rəsmi statistikalara nəzər saldıqda görürük ki, abort olanlar arasında az yaşlıların, məktəblilərin sayı çoxalır. Bu kimi halların baş verməsinin əsas səbəbi məktəblərdə nəzarətsizliyin hökm sürməsi, səlahiyyətli şəxslərin öz vəzifələrinin öhdəsindən lazımınca gəlməməsidir. Bu kimi halların baş verməsinə şagirdlərin fiziki inkişafla bağlı məlumatsızlığı da təsir göstərir. Şagirdlər arasında cinsi inkişaf, onun fəsadları ilə bağlı lazımi maarifləndirmə tədbirləri görmək lazımdır. Avropa və Amerika ölkələrində bununla bağlı xüsusi təlimçilər var. Amma biz yalnış olaraq düşünürük ki, bu şagirdlərə daha da açıq olmaq və beyinlərini oyatmaq kimi olacaq. Bu heç də belə deyil. Necə olur ki, hər gün siqaret əleyhinə, narkomaniya əleyhinə, erkən nikahlar əleyhinə təbliğatlar aparırırq, amma heç bir fəsad yoxdur, amma zorlama, cinsi istismar, onun fəsadları barədə təbliğat aparmaqdan qorxuruq. Əlbəttə ki, bunu qız və oğlan şagirdlərə fərqli olaraq marifləndirmək lazımdır. Əgər bu kimi tədbirlər görülsə, şagirdlər arasında abort hallarının sayı kəskin şəkildə azalacaqdır”. /az.truthngo.org/
11.03.2018
Gəlmeylər, qağa, gəlmeylər!
İqbal NehmətDostlar, söz verdiyim kimi öz ləhcəmdə (Yardımlı ləhcəsi) yazdığım şeir
Gedeysən dərdüy deməyə,
Qoymeylər, qağa, qoymeylər.
Başlar qərışıb yeməyə,
Doymeylər, qağa, doymeylər.
Gedəndə biyaz dərinə,
Arvad bağırey ərinə,
Adamı adam yerinə,
Saymeylər, qağa, saymeylər.
Kim döyulsən, sən bi şeysən,
Bi düşün görəy yaşeysən?
Toy edib borcə düşeysən,
Gəlmeylər, qağa, gəlmeylər!
Göl içində qur-qura bax,
Qulu çapan quldura bax,
Otuz illik məmura bax,
Ölmeylər, qağa, ölmeylər.
Min gül əkdüy, birin dərdüy,
Söz istəyənə söz verdüy,
İqbal, nöşün sənün qədrüy,
Bilmeylər, qağa, bilmeylər.
Bu dünya fanidi
Rahim HətəmovQara torpaq olar hamının yeri,
İnsan öləndə olar bir sümük, dəri,
Bu sözü söyləyir fəna şairi:
Bu dünya fanidi, aldanma, qardaş.
Bu dunya həyatında cövri-cəfa görmədim,
Dərdli insanlara verə- şəfa görmədim.
Bu Adəm oğlunda heç bir vəfa görmədim,
Bu dünya fanidi, aldanma, qardaş.
Bu Rahib sözünün düzünü deyər,
Həyatın həqiqət sözünü deyər,
Həyatın çox üzlü yüzünü deyər,
Bu dünya fanidi, aldanma, qardaş.
Hər bir şey həyatda saxta, yalandı,
Dünyaya bağlanmaq boş bir zamandı.
İsrafil Sur çaldı- zaman dayandı,
Bu dünya fanidi, aldanma, qardaş.
Bu dünya əzəli olmayacaqdı,
Kim desə əbədi qalmayacaqdı,
Cavanlıq, gümrahlıq solmayacaqdı-
Bu dünya fanidi, aldanma, qardaş.
İnsan insan olur əməl-hesabla,
İnsanlıq yaşayır xeyir-savabla,
Bir nicat yolu var - Quran kitabla,
Bu dünya fanidi, aldanma, qardaş.
Yaş ötür, vaxt gedir öz axarıyla,
Qış gedir, yaz gəlir öz baharıyla,
Bir insan başbaşa öz məzarıyla-
Bu dünya fanidi, aldanma, qardaş.
Dünyaya bağlanmaq xətərdi, xətər,
Çox meylli olsan, vardır bir zərər.
Axirətin üçün sən yığ bir bəhər,
Bu dünya fanidi, aldanma, qardaş.
Heç zaman, heç bir vaxt dolmadı dünya,
Əbədi, ömürlük olmadı dünya,
Sultan Süleymana qalmadı dünya,
Bu dünya fanidi, aldanma, qardaş.
Hamının axırı dərdi, azardı,
Acgözə, hərisə dünya bazardı.
Hər insan bilir ki sonu məzardı-
Bu dünya fanidi, aldanma, qardaş.
Çox yaşasan ömrün doxsandı yüzdü,
Bu dünya mömini yamanca üzdü,
Əqli kəm insana bu dünya düzdü-
Bu dünya fanidi, aldanma, qardaş.
Aldanma dünyanın var-dövlətinə,
Ad-sana, izzətə, boş şöhrətinə,
Qır-qızıl, ev-maşın su qiymətinə-
Bu dünya fanidi, aldanma, qardaş.
Az ye və şükr eylə sən o Sübhana,
Dünyaya meylli olma bir daha,
Allahına qayıt, tez gəl imana,
Bu dünya fanidi, aldanma, qardaş.
Zəhradı
Rəvan Məhərrəmli
Xəlq olmadı aləmlər əbəs, illəti Zəhradı,
Çünki yaranan şah əsərin ziynəti Zəhradı.
Var olmağı bu kainatin qüdrəti-Xaliqdir,
Yox olmamağın tək səbəbi hörməti-Zəhradı.
Bir mə'rifət istər ki olaq aşiqi Zəhranın,
Bizlərdə bu eşq olsa əgər, ne'məti-Zəhradı.
Xəllaqi-Xuda aləmi xəlq eylədi, ərz etdi,
Bu aləmi zibavər edən itrəti-Zəhradı.
Zahirdə vücudən doğulub, lakin Əbəlfəzlə,
Gər mə'rifətinən baxasan, qeyrəti-Zəhradı.
Şövq ilə Hüseyn canınıi məşuqinə verdikdə
Ərz etdi mələklər: bu ki xasiyyəti-Zəhradı.
Zəhrayə bəşərdir demə, çünki o Xudadandır,
Görmək diləsən nuri-Xuda, nisbəti Zəhradı.
Bir qəlbdə Zəhraya məhəbbət ola, vallahi,
Məhşərdə olar Ali o- keyfiyyəti-Zəhradı.
Tərsa olasan ta ki, Rəvan, əfv edər Allahun,
Ol aşiqi-Zəhra, o gün əmniyyəti-Zəhradı!
KONSEPTUAL ÇƏRÇİVƏDƏ HÜRUFİLİK TƏRİQƏTİ
Rəhim Həsənov
AMEA-nın Fəlsəfə İnstitutunun doktorantı
Mahiyyət etibarilə hürufilik antropomorfizm, panteizm və sufizim elementlərinin ehtiva olunduğu mistik təlimdir. Hürufilik və yaxud da Hürufiyyə (ər. حُرُوفِيَّة) XIV əsrin sonlarında Qərbi İranda, Azərbaycan və Anadolu ərazisində meydana gələn və XV əsrin əvvəllərində geniş yayılan sufi təriqətidir. Bu təlimin adı ərəbcə “hüruf” yəni, hərflər sözündən götürülmüşdür və təriqətin əsas mahiyyəti içərisində ərəb hərflərinə mistik çalarlar əxz etmək idi. Hürufilik təliminin qurucusu Şеyx Əbdürrəhman ibn Əbu Məhəmməd Şihabəddin Fəzlullah Astarabadi Nəimi Əl-Hürufi (1339-1394) şimal-şərqi İranda yerləşən Gülüstan ostanının Astarabad şəhərində dünyaya göz açmışdır. Fəzlullah Nəiminin gənc yaşlardan etibarən sufizmə maraq duymasında Həllac Mənsurun fəlsəfi fikirlərinin böyük rolu olmuşdur. Gənc yaşlarından təsəvvüfə böyük maraq göstərən Fəzlullah 18 yaşında Həcc mərasimini yerinə yetirdikdən sonra sufizimi araşdırmaq məqsədilə Xarəzmə və Təbrizə səyahət edir. Nəimi Təbrizdə yaşadığı müddətdə artıq öz müstəqil fikirlərini önə sürməyə başlayır, tədricən bu ideyaların ardıcılları Nəiminin ətrafına toplanır və davamçıları ona pərəstiş etməyə başlayırlar. Nəimi Təbrizdə ikən ona yuxuda vəhy gəldiyini iddia etdi, bu vəhyə görə Həzrəti Adəm, Həzrəti İsa və Həzrəti Məhəmməd Allahın xəlifələri, özü isə Mehdi və Məsihdir, peyğəmbərlərin və vəlilərin sonuncusudur. Fəzlullah bu yuxunu insanlara açıqladıqdan sonra Təbriz üləması tərəfindən kafir elan edildi.
Gənc yaşlarından mütəmadi olaraq ibadətlə məşğul olan və papaqçı kimi güzəranını keçirdən Nəiminin təsəvvüfə meyl etməsi heç də təsadüfi bir mahiyyət kəsb etmirdi. Nəiminin atasının da sufi olması və nəsil şəcərəsinin Əli ibn Əbutalibə nisbət etməsi haqqında müfəssəl məlumat vardır. İskurt Məhəmməd Dədənin “Salatnamə” adlı əsərində Nəiminin nəsil şəcərəsi bu qaydada verilmişdir: “Fəzlullah ibn Seyid Bahəddin ibn Həsən ibn Seyid Məhəmməd ibn İmadəddin ibn Seyid Tacəddin ibn Seyid Əli ibn Seyid Haşim ibn Seyid Şərif Şah ibn Seyid Məhəmməd əl-ibn Seyid Əli ibn Seyid Hüseyn ibn Seyid Məhəmməd ibn Seyid Haşim ibn Seyid Həsən ibn Seyid Cəfər ibn İmam Musa Kazım ibn Cəfər ibn İmam Məhəmməd Baqir ibn Zeynəlabidin ibn İmam Hüseyn ibn İmam Əli ibn Əbi Talib.” (1)
1370-ci illərdən etibarən şeyx kimi fəaliyyətə başlayan Fəzlullah Təbrizdə Cəlayir xanədanının sarayında böyük hörmətlə qarşılandı. Lakin Təbrizdə üləmaların ona təzyiq göstərməsi səbəbindən İsfahana getdi və 1376-1377-ci illərdə İsfahanda bir mağarada invizaya çəkildi. Müsafir ləqbəli bir dərviş Nəimiyə artıq zühur etməyin zamanının gəldiyini və Təbrizdə ikən gördüyü yuxunun ilahi tapşırıq olduğunu söylədi. Dərvişin məsləhətindən sonra Nəimi özünün Mehdi olduğunu elan etdi, bu zaman Fəzlullah ətrafında olan yeddi nəfər sadiq insan hürufiliyin ilk müridləri oldular və onlar Nəimini mürşid kimi qəbul etdilər. Fəzlullah müridləri ilə Gilan və Damğandan sonra Bakıda fəaliyyət göstərməyə başladılar. Bu dövrdən etibarən hürufilik ümumi sufizm axını içində özünəməxsus bir səpkidə formalaşmağa başladı və zaman keçdikcə ezoterik (batini) yönümlü mistik-fəlsəfi təlim kimi geniş yayıldı.
Nəimi bir müddət mağarada inzivaya çəkildikən sonra İsfahanda öz fəlsəfi sistemini açıq bir şəkildə yaymağa başladı və bu dövrdən etibarən özünün “Mehdi” olması ideyasını irəli sürdü. “Mütəfəkkirin dünyagörüşünün və yaradıcı hürufiliyin fəlsəfi əsası ardıcıl panteizmdir. Dünyanın vəhdəti haqqında təlimində, hərfin və yuxunun təbiəti, təyin və təyin edilən, məzmun və forma əlaqəsi və s. məsələlərdə Nəimi əsasən materialist mövqe tutmuşdu. İslamın və “Quran”ın şərhçisi kimi tanınan Nəimi əslində onları inkar etmişdi.” (2, səh. 488)
Nəiminin yaratdığı təriqət yeddi seçilmiş müridin səyləri nəticəsində yeni inanc sürətlə yayılmağa başladı. Qısa müddət ərzində müxtəlif sosial seqmentləri təmsil edən ardıcıllar yeni təriqətin ətrafında toplanmağa başladı. Fəzlullahın ən əhəmiyyətli əsərləri içərisində “Cavidannamə” (“Əbədiyyət haqqında kitab”), “Ərşnamə”, “Məhəbbətnamə” (“Eşqnamə”), “Vəsiyyətnamə”, “Növmnamə” (“Yuxu haqqında kitab”), “İsgəndərnamə” əsərlərini və “Divan”ını qeyd etmək olar. Hürufliyin əsas ideologiyasının ehtiva olunduğu «Cavidannamə» əsəri “Cavidan əl-Kəbir” («Böyük Cavidannamə») və «Cavidan əl-Səğir» («Kiçik Cavidannamə») adlı iki hissədən ibarətdir. Dialoq formasında yazılan bu əsər hürufilik təliminin ideologiyasının ehtiva olunduğu əsas kitab hesab olunurdu. Əslində isə «Cavidannamə» əsəri “Quran”ın Nəimi tərəfindən özünəməxsus şəkildə təfsir edilməsi idi. “«Cavidannamə» hürufilik təliminin ən mötəbər qaynağı, bu təriqətin əsas idеya, məqsəd və baxışlarını özündə əks еtdirən təlim kitabı hеsab olunur. Şərti olaraq bеlə dеmək mümkündür ki, «Cavidannamə» hürufilərin Quranı, ana kitabıdır. Nəimi hürufilik idеologiyası ilə əlaqəli bütün təsəvvür, baxış və prinsiplərini bu sonuncu dini və еlmi-fəlsəfi əsərində ümumiləşdirmiş, onun ən mühüm müddəalarını şərh еtmiş və müəyyənləşdirmişdir... Burada müəllif öz müddəalarını şərh еdərkən çoxlu saydı diaqramlardan, müxtəlif ölçülü dairələrdən və həndəsi işarələrdən də istifadə еtmişdir ki, bunların vasitəsilə Allah, söz, insan, göy, yеr, ulduzlar, bürclər, 4 ünsür, Kəbə və s. arasındakı əlaqə və münasibətləri aydınlaşdırmağa çalışmışdır. «Cavidannamə»nin müəyyən hissələri Saillə talib arasındakı dialoq formasındadır. «Sail» Nəiminin təxəllüslərindən biri, «talib» isə öyrənəndir. Əsərdə yеri gəldikcə mənzum parçalardan da istifadə еdilmişdir.” (3, səh.62)
Hurüfilik ideologiyasının əks olunduğu əsərlərin içərisində Fəzlullah Nəiminin əsərləri, xüsüsən də “Cavidannamə” əsəri mühüm yer tutur. Ümumiyyətlə, hurüfiliyin əsas mənbə kitabı kimi məşhur olan “Cavidannamə” əsəri altı hissədən ibarətdir. Birinci hissədə müəllifin etiqadı fikir və düşüncələri əks olunmuş, bəzi kəlam məsələlər müzakirə olunmuş, ikinci hissədə kainatın yaradılışı, səma, ərz, ay, günəş və bürclərlə bağlı məlumatlar verilmişdir. Üçüncü hissədə Adəm ilə Həvvanın və digər varlıqların yaradılışı, dördüncü hissədə axirət, qiyamət və həşr mövzularına toxunulmuş, beşinci fəsildə peyğəmbərlərin göndərilməsi, Həzrət İsa və şəriət haqqındakı fikir və şərhlər qeyd edilmişdir, altıncı hissədə isə Allahın sifətləri və sirlərin kəşfi barədə məlumat verilmişdir. (4)
Nəiminin müridləri də hürufiliyə aid önəmli əsərlər qələmə almışlar. Fəzlullahın xəlifəsi olan Əbülhəsən Əli ül-Əlanın “Qiyamətnamə”, “Kürsinamə” və “Tövhidnamə” əsərləri, Əbdülməcid Fəriştəoğlunun “Eşqnamə”, “Lüğəti qanuni ilahi”, “Axirətnamə” “Hidayətnamə” və “Həbnamə” əsərləri, İmadəddin Nəsiminin “Divan”ını və “Müqəddimət ül-həqaiq” əsəri, Əmir Qiyasəddin Məhəmməd ibn Huseyn ibn Məhəmməd əl-Astarabadini “İstivanamə” və “Məktub” əsərləri, Mir Şərifin “Hacnamə”, “Məhşərnamə” və “Bəyan ül-vaqi” əsərləri, Rəfinin “Bəşarətnamə” və “Gəncnamə” əsərləri, Yəmininin “Fəzilətnamə” əsəri, Mühitinin “Divan”ı, Misalinin “Divan”ı və “Ərş Divanı”, Həmzə Dədənin “Cavidannamə şərhləri” əsəri, İskurt Məhəmməd Dədənin “Salatnamə” əsəri, Dərviş Mürtəzanın “Dürri yetim” əsəri, Seyyid Əmir İshak Astarabadinin “Təhqiqnamə”, “Turabnamə” və “Həbnamə” əsərləri hurüfiliyə dair həsr edilmiş önəmli əsərlərdir. (5, s. 488).
Hürufi təriqətinin fəaliyyəti Teymurilər xanədanını narahat edirdi və təriqətin fikirləri ilə razılaşmadıqları üçün hürifilik təliminin davamçıları təqib olunurdu. Əmir Teymurun oğlu Miranşahın əsgərləri tərəfindən yolda həbs olunan Fəzlullahın edam olunması haqqında Şirvanşah İbrahimin qazısı Bəyazid fətva verdi.
(Halbuki Nəimi bir zamanlar Bəyazidin evində qonaq qalmış və böyük hörmət görmüşdü.) 1394-cü ildə Əlincə qalasında birbaşa olaraq Miranşahın özü tərəfindən Nəiminin boynu vurularaq edam edildi. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə Miranşahın Nəimini öldürdüyü qılınc Fəzlullah müridləri tərəfindən qızılla bəzədilmiş və hüruflər bu qılınca təzim edirmişlər. Nəiminin cəsədi ayaqlarından sürüklənərək hər kəsə göstərildikdən sonra müridləri tərəfindən torpağa verildi. Nəiminin Məqtəlgah deyə adlandırılan məzarı hürifilər tərəfindən müqəddəs sayılırdı. (6, s. 218).
Hürufilər Fəzlullahın ölümü barədə verilmiş fitvaya istehza ilə yanaşaraq, bu fitvaya “küfri-iman” adını vermişdilər. Mürşidləri Fəzlullahın ölümündən sonra onun mistik təlimi müridləri tərəfindən hürufilik təliminin rəhbərlərindən olan Əhməd Lurun 1427-cü ildə Şahruxa qarşı sui-qəsd hərəkətinə cəhd etməsindən sonra müridlərdən bir çoxu tutularaq öldürüldü. (7) 1467-ci ildə isə Qaraqoyunlu hökmdarı Cahanşaha qarşı şəxsən Fəzlullahın qızının rəhbərliyində bir qiyam hərəkatı da amansızcasına yatırıldı və üsyanın rəhbəri beş yüzə qədər tərəfdar ilə ilə birlikdə edam edildi.
Bu hadisələrdən sonra hürufilərin böyük əksəriyyəti Anadoluya sığınmağa başladılar. Bundan əvvəl də hürufiliyin Anadoluda Mir Şərif və xüsusilə İmadəddin Nəsimi tərəfindən yayılması tarixi mənbələrdə qeyd edilmişdir. Mir Şərif Anadoluya Fəzlullahın əsərləri başda olmaqla bir çox hürufi əsərlərini gətirmiş, Fəzlullahın öndə gələn xəlifələrindən Nəsimi də Anadoluda geniş ölçüdə bir təbliğat apamışdır. Hürufilərin bu dövrdə təsirli və mütəşəkkil bir şəkildə təbliğat aparmaları Osmanlı sultanı II Məhəmməd dövründə saraya qədər nüfuz etmələrindən aydın olur. Osmanlı sarayındakı din xadimləri hürufiliyin geniş aspektdə fəaliyyət göstərməsindən təlaşa düşdülər, vəzir Mahmud Paşanın və Mövlana Fəxrəddin Əcəminin səyləri nəticəsində hürufilər cəzalandırıldı. Bu iki şəxs hürufilərin “hülul” inancına (yaradanın yaratdıqlarında meydana çıxmasını, təzahür etməsi inancı) sahib olmaları barədə gənc sultanı xəbərdar edirlər. Sultan II Məhəmmədin hüzurunda aparılan bu müzakirənin sonunda hürufilərin həqiqətən də “hülul” inancına sahib olması faktı ortaya çıxmış və bu səbəbdən də sultanın buyruğu ilə hürifilər həbs olunmuş və edam edilmişlər. Bu hadisədən sonra Anadolu və Rumelidəki hürufilər öz varlıqların gizli bir şəkildə davam etdirmişlər, sonralar isə Ələvi-Bektaşilərə və qismən də digər təriqətlərin içərisinə qarışdılar. “Hülulilik təliminə görə, Allah ardıcıl surətdə bütün peyğəmbərlərdə həll olaraq, nəhayər bu və ya digər şəxsdə biruzə verir. Hülulilik bəzən panteist məzmunda şərh edilirdi: “Allah təala hər bir məkanda mövcuddur, hər bir məkanda mövcuddur, hər bir dildə danışır, bəşərin hər bir şəxsində zahirdir.”” (2, səh. 488)
Əl-Hürufi ləqəbi ilə də tanınan Fəzlullah Nəimi “Quran”ı yəhudi mistisizimi olan qabalistik hərf sistemiylə izah edirdi. Hürufilikdə 7 rəqəmi mühüm əhəmiyyətə malik idi və həm “Quran”dakı “Fatihə” surəsinin ayələri, həm imanın şərtləri, həm də üzdəki əsas yeddi nöqtə bu müqəddəs rəqəmlə bağlıdır və bu səbəbdən insanın özü də həqiqət üçün açardır. Əslində əsrlər boyu bir sıra hərf və rəqəmlər müqəddəs sayılmış və bunlara müxtəlif mənalar verilərək, Allaha məxsus sirlərin bu hərf və rəqəmlərdə gizlənməsi düşüncəsi ortaya atılmışdır. Buna bənzər ideyalar Qədim Hindistanda, Qədim Yunanıstanda, Qədim Misirdə, yəhudilik və xristianlıq dinində də mövcud olmuşdur.
Ümumiyyətlə, hürufilik özündən əvvəl bərqərar olmuş monoteist dinlərə hörmətlə yanaşır, bu dinlərin ideyalarından bəhrələnir və bu ideyaları özünəməxsus tərzdə izah edirdi. Hürufilik təliminin meydana gəlməsində pifaqorçuluq, “Kabbala”, ismaililik, cifr elmi, Həllac Mənsurun və Mühyiddin İbn əl-Ərəbinin fəlsəfi fikirləri mənbə kimi önəmli mövqeyə malik olmuşlar. Hürufilərə görə musəvilik (yəhudilik), xristianlıq və islam dinləri bir-birinin məntiqi davamından ibarətdir. “Hürufilər bütün insanları dinindən, irqindən, rəngindən asılı olmayaraq adəmi adlandırırdılar, yəni Allahın xəlq etdiyi və onun gövhərinin daşıyıcısı sayırdılar. Bununla həm də bütün millətlərdən olan adamların hürüfiliyi qəbul etməsi üçün əsas yaranırdı. Bir çox məqamlarda adəmi sözü hürufi sözünün sinonimi kimi işlənir. Fəzlullah “Cavidannamə”də İsa Məsihin dinləri birləşdirmək missiyasını başa çatdıra bilmədiyini qeyd edir. Söhbət eyni bir Allahın kitablarını tanıyan, lakin rəqabət aparan üç dindən—musaviliyin, xristianlığın və islamın birləşdirilməsindən gedir. Bu birləşdirici missiyanı Fəzlullah öz allahlığmı zəruri etmiş başlıca şərt kimi təqdim edir. Hürufilik bütün yer üzündə yayıldıqda Fəzlüllahın məzhəbi “adəmilik” adlanmalı idi.” (8, səh.127)
Fəzlullaha görə Allah gizli bir xəzinədir, hər şeyin həqiqəti, mövcudiyyəti və ruhu isə səslərdir. Gizli bir xəzinə olan Allahın ilk təcəllisi kəlam şəklində təzahür edən səslərdən ibarətdir, səsin kamalı kəlam, yəni sözdür. Kəlam isə ancaq insanlarda zühur edir və özünü səslə biruzə verir. Kəlam bir sıra ünsürlər halında bəzi şəkillərdə ehtiva olunur. Bu ünsürlər ərəb və fars əlifbalarının iyirmi səkkiz və otuz iki hərfləridir. Kainatın təməl elementləri olan hərflər insanın üzündə də təcəlli etmişdir.
Hürufilərdə Quranın sirrinin iyrmi doqquz surənin başında gələn “hürufi-müqəddə”də (tək-tək oxunan hərflər) toplandığı qəbul edilirdi. Bu hərflər on dörd ədəddir: ﺍ (əlif) -ﻝ (lam)- ﺮ (re)- ﻕ (qaf) - ﺡ (he)- ﻯ (ye) -ﻉ (əyn) - ﺹ (sad)- ﻁ (ta) - ﺱ (sin) - ﻩ (ha)- ﻡ (mim)- ک (kaf) -ﻥ (nun).
Hürufilərin digər monoteist dinin nümayəndələrinə hörmət bəsləməsi onların ardıcıllarının sayının artmasına rəvac verirdi. Dinindən asılı olmayaraq hər kimsə hürufiliyi qəbul edirdisə müvəhhid, yəni mömin dərəcəsinə daxil olurdu. Hürufiliyi qəbul etməyənlər isə mürdə, yəni ölü sayılırlar, həmçinin hürufiliyi qəbul edən şəxs mürdə dərəcəsindən müvəhhid dərəcəsinə daxil olur.
Hürufilərə görə son peyğəmbər Fəzlullahdır və hər peyğəmbər özündən əvvəl gələn peyğəmbərlərin sirlərinin mənasını aşkar və izah edir, Fəzlullah isə son peyğəmbər olduğu üçün əvvəlki peyğəmbərlərin bildirdiklərinin mənasını aşkar edəcək açara malikdir. “Hürufiliyə görə Allahın yaratdığı dünya daimi dövr edir və bu, görünən dəyişikliklərin səbəbidir. Allah iki yolda təzahür edir: Allahın özünəbənzər yaratdığı insanda və “Quran”da və şeylərin adında.” (2, səh. 488)
Hürufilər kainatın üç təməl dövrü olduğu qəbul edirlər:
1. Peyğəmbərlik və ya Nübüvvət dövrü.
2. İmamlıq və ya İmamət dövrü.
3. Tanrılıq və ya İlahilik dövrü.
Adəm ilə başlayan və Həzrəti Məhəmməd ilə sona çatan dövr peyğəmbərlik, Həzrəti Əli ilə başlayan və on birinci İmam Həsən Əsgəri ilə bitən dövr İmamlıq dövrləridir. Fəzlullah ilə tanrılıq dövrü başlamışdır və bütün peyğəmbərlər Fəzlullahı müjdələmişlər. “Kabbala”da hərflərin hər birinin mistik dəyərinin olması və müqəddəs mətndə mistik dəyərlərin axtarışı hürufilərin də toxunduğu əsas mövzulardandır. Hürufilər bütün dini hökmləri öz düşüncələri istiqamətində izah edirdilər. Kəlmeyi-şəhadət, namaz, oruc, həcc və zəkat kimi bütün dini hökmlər şərhlər vasitəsi ilə iyirmi səkkiz və otuz iki hərfə tətbiq edilərək açıqlanırdı. Hürufilərdə Həcc deyildikdə Fəzlullahın edam olunduğu yeri ziyarət etmək, Şeytan daşlamaq deyildikdə isə Fəzlullahı öldürən Teymurun oğlu Miranşahın inşa etdirdiyi Səncəriyyə qalasını daşlamaq nəzərdə tutulurdu.
Fəzlullahın öldürülməsindən sonra onun mistik ideologiyası müridləri tərəfindən davam etdirildi. Hürufiliyin yayılmasında və Nəimidən sonra da davam etdirilməsində Əbülhəsən Əli ül-Əla, Seyid Əli İmadəddin Nəsimi, Əbdülməcid ibn Fəriştə İzzəddin ət-Tirəvi (ölümü 1459/1460) və başqa hürufi müridlərinin böyük rolu olmuşdur. Fəzlullahın 400 xəlifəsi içərisində Əbülhəsən Əli ül-Əla böyük nüfuza malik olması ilə seçilirdi. Hələ gənc yaşlarından Nəiminin müridi olan Əli ül-Əla 1419-cu ildə Əlincədə öldürülmüş və Nəiminin məzarının yanında dəfn olunmuşdur. “Nəiminin baş xəlifələrindən biri Əbülhəsən Əli ül-Əla 1399-cu ildə, yəni ustadının ölümündən sonra onun «Cavidannamə» əsərini nəzmə çəkmişdir. Hürufiliyə dair «Kürsinamə», «Qiyamətnamə» və s. kimi qiymətli əsərlər qələmə almışdır.” (3, səh.57)
Hürufiliyin ən böyük davamçılarından biri olan Seyid Əli İmaddədin Nəsimi bu təriqətin Şimali Suriya torpaqlarında yayılmasında böyük rol oynadı. Nəsiminin bu bölgədəki aktiv fəaliyyəti sünni üləmalarını narahat edirdi. Sünni üləmalar Misirdəki Məmlük sultanına və Abbasi xəlifəsinə məktublar yazaraq, gəncləri yoldan çıxartdığı və “Quran”ı inkar etməsi səbəbiylə (bu hadisə Sokratın başına gələnləri xatırladır) Nəsiminin cəzalandırılmasını tələb etdilər. Məmlük sultanın Hələb əmrinə verdiyi tapşırıq nəticəsində 1417-ci ildə böyük hürufi şairi Seyid İmadəddin Nəsiminin dərisi soyularaq edam olundu. Sünni üləmlar Nəsiminin soyulmuş cəsədinin əhaliyə ibrət olması üçün 7 gün Hələbdə hər kəsə göstərilməsinə qərar verdilər.
Hürufilik təliminə panteist səpkidə yanaşan Nəsimi ruhun təkamül yolu ilə inkişaf etməsinə inam bəsləyirdi. Nəsiminin vəhdəti-vücud düşüncəsinə görə insan həm surət, həm məna baxımından ilahi varlıqdan ayrı deyildir. Haqqın nuru insan surətində təcəlli etdiyinə görə insana yüksək dəyər vermək lazımdır. Təcəlli hurufi istilahında Haqqın zat və sifətlərinin insanda zühur etməsinə deyilir. Təcəllinin əsas xüsusiyyəti hürufinin könlündə Haqqın zahir olmasıdır. İnsan öz varlığında Haqqı tapa bilər, çünki insan ilahi təcəllinin təzahür etdiyi uca varlıqdır:
Hüsnün təcəllisindən gəldi vücuda aləm,
Ey vaiz, əbsəm ol kim, yalançı qissəxansan.
Həqdən gələn kəlamın möcüzdür, ey Nəsimi,
Sənsən ki, küntü kənzin əsrarına bəyansan. (9, səh.75)
Hürufilərə görə varlığın mahiyyəti səsdən ibarətdir və səsin təzahür etməsi ilə kainat bərqərar olmuşdur. Gizli bir xəzinə olan Allah ilk dəfə olaraq "söz" (kəlam) vasitəsilə özünü biruzə vermişdir. “Fəzlullah Quranın məntiqinə əsaslanır və (4:171 )-ci ayədən belə nəticə çıxarır ki, Məryəm tərəfindən doğulmazdan əvvəl İsa Məsih Allahın qatında kəlimə və ruh şəklində olmuşdu, doğulandan sonra varlığını cəsəd - diri insan bədəni - şəklində davam etdi. Beləliklə, İsanın misalı sözlə ruhim eyniyyətini təsdiqləmək üçün əsas olur və Fəzlullahın Həzrəti-Əhədiyyətin şəkillənməsi ehkamının ən çəkili misalı kimi ortaya gətirilir.” (8, səh.54)
Hürufilər kainatın sonsuzluğuna və mütəmadi olaraq sprilavari şərairdə təşəkkül etdiyinə inanırdılar. Tanrı özünü insanın üzündə ərəb hərfləri formasında biruzə vermişdir. Bu baxımdan insanın üzündəki burun "əlif", burnun iki tərəfi "lam", gözlər də "ha" hərflərini xattırladır və bu nöqteyi-nəzərdən də insanın üzündə simmetrik şəkildə iki Allah sözü yazılmışdır. Hüruflər insanın Allahın təcəllisi olduğuna şəksiz inam bəsləyirdilər və insanı tanrı dərəcəsinə yüksəldilirdir. Bütün mövcüdat mütləq varlığın təzahürüdür və mövcudatın ən uca mərtəbəsində insan durur. Kamil insanın Allah üzündə təcəlli etmişdir və kamil insanın üzündə sirr gizlənmişdir, bu sirri öz simasında görməyən insan cahildir. Bu sirrdən agah olan kamil insan isə ilahi bir varlıqdır. Hürufilərə görə hər bir insan bu sirrdən agah olmalı və kamil insan dərəcəsinə yüksəlməlidir.
İnsan üzündə anadangəlmə "xutüt-ü ummiyə" (ana xətləri) adlanan yeddi xətt vardır: iki qaş, dörd kirpik və saç. Bu yeddi xəttin dörd elementə (od, su, hava və torpaq) vurulmasından ərəb əlifbasının 28 hərfi hasil olur. Bununla yanaşı yeddi də "xutüt-ü əbiyə" (ata xətləri) vardır ki, bunlar kişidə yetkinlik çağında çıxır: bunlar sağ və sol yanaqlardakı iki saqqal, iki bığ, iki burun tükü və bir çənə altı tüküdür. "Xutüt-ü ummiyə" ilə "xutüt-ü əbiyə" xətlərinin hal və mahal etibarilə cəmi “Quran”ın yazıldığı 28 hərf olur. Saçı ikiyə böldükdə isə insanın simasında yeddi xətt deyil, səkkiz xətt meydana gəlir və səkkizin dörd elementə vurulmasından fars əlifbasının 32 hərfi hasil olur, bu hərflərlə isə Fəzlullah “Cavidannamə”ni qələmə almışdır. “Hürufilikdə Allah, hərf (söz-kəlam), insan, maddi varlıq və 4 ünsür münasibətləri bir-biri ilə əlaqəli, tam və bütöv bir vəhdət halında götürülür: Hər şеy Allahdır → hər şеy 28 və 32 hərfdir (yəni söz və kəlamdır) → hər şеy həmin hərflərin sirrinə vaqif olan insandır → hər şеy maddi varlığın əsasını təşkil еdən 4 ünsürdür. Hürufilər əzəli və əbədi olan ilkin zatın (xaliq) təcəllisindən zühur еdən varlığın yaradılış nizamını bu sistеmdə qəbul еdirdilər: Allah → söz → kainat → insan.” (3, səh.63)
Hurüfilik istilahında Adəm və Həvva anlayışları böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu sözlərlə hürufilər ilk insanı nəzərdə tuturdular, geniş mənada isə bu sözlər insanlar mənasında istifadə edilirdi. Hurüfilik doktrinasında Adəm və Həvva istilahları önəmli bir xüsusiyyətə malik idi. Fəzlullah Nəimiyə görə Adəm istilahının əbcəd hesabı 46, Həvva istilahının əbcəd hesabı 21, Allah istilahının əbcəd hesabı isə Adəm və Həvva sözlərinin əbcəd hesabının cəmidir, yəni 67-dir. Bu fakt hürufilikdə xüsusi bir dəyər kəsb edirdi, hürufilər məhz bu faktı nəzərə alaraq Allahın insanda təcəlli etdiyini bir daha qətiyyətlə söyləyirdilər.
Allah kəlməsi 5 hərifdən ibarətdir və əgər bu hərfləri ərəb əlifbasında yazıldığı kimi oxunsa, bu hərflərin cəmi 14 edir. Bunlar isə adəm övladının üzündə əks olan xətlərin sayı qədərdir. Elə bu səbəbdən də həzrəti Adəm Allahın xəlifəsidir. Adəm kəlməsinin əbcəd hesabı 46 rəqəmindən Adəmin üzündə xətt formasında əks olan 14 rəqəmini çıxsaq 32 alınır. Hürufilikdə 32 rəqəmi kəlmeyi ilahiyə kimi böyük anlam kəsb edir. “Quran”da ata və ana dedikdə əslində Adəm və Həvva nəzərdə tutulmuşdur.
Təsəvvüf terminləri içərisində önəmli dəyərə malik olan vəhdət-i vücud (varlığın birliyi) konsepsiyası hürufilikdə də mühüm yer tutur. Vəhdət-i vucüda görə varlıq “vahid” olması səbəbilə Yaradılan ilə yaradanın qaynağı eynidir və bütün yaradılmışlar yaradanın kainatdakı bir əks olunmasıdır. Kainat Allahın bir zahiri görüntüsüdür, Allah isə kainatın özüdür, batini olan Allah kainatda gerçək şəkildə özünü biruzə verir. Dünyada yalnız bütöv, tam substansiya olan Allah substaniyası mövcuddur, gerçəklikədə mövcud olan bütün cisimlər və təbiət hadisələri Allah substaniyasından ayrılmışlar və tədricən bu substansiyaya doğru qayıtmalıdırlar.
Vəhdət-i vücud anlayışı kainatda Allahdan başqa heç bir varlığın mövcud olmadığını bildirir. Bütün kainat ilahi varlığın təkliyindən törəyib, ilahi varlıq olan Allah tək və bənzərsizdir. Vəhdət-i vücuda görə Allah bütün varlıqlarda təzahür etmişdir. Allahın yaratdığı vəhdət insanlara kəsrət (çox) kimi görünür. Bunun fərqinə varmaq isə təsəvvüf yolu ilə əldə olunur. “Təsəvvüfün əsas düşüncəsi budur: Yaradılış deyə bir şey yoxdur, varlıq birliyi (vəhdət-i vücud) vardır. Varlıq kainatda nə varsa – canlı, cansız hamısında aşkar olur. Nə başlanğıc vardır, nə də son. Var olan sadəcə varlığın hər zaman aşkar olmasıdır. İnsan da, heyvan da, bitki də, mədən də eyni varlığın müxtəlif təzahürləridir. Heç bir şeyin özünə xas bir varlığı yoxdur, hər şey tək varlıqdır. Varlıq hər an daimi olaraq aşkar etməkdir (zühur etməkdir).” (10, səh. 07).
Ümumiyyətlə, vəhdət-i vücud təlimini panteizmlə tam eyniləşdirmək düzgün deyildir, vəhdət-i vücud təlimi ilə panteizm arasında müəyyən fərqli xüsusiyyətlər vardır. Vəhdət-i vücud panteizmdən fərqli olaraq peyğəmbərlər və onların varisi olan vəlilərin kitab və sünnəyə söykənən mükaşifələrinin (mükaşifə - kəşf sözündəndir, ilahi sirrlərin sevgi və məhəbbətlə əldə edilməsinə, kəşf edilməsinə deyilir) məhsuludur.
Tarix boyu hürufilik təriqətinin böyük təzyiqlərə məruz qalmasına baxmayaraq Hindistandan Balkan yarımadasına qədər yayılması danılmaz bir faktdır. Bu isə təriqətin orjinallığına və möhtəşəmliyinə bariz nümunədir. Hürufiliyin idealist və yaxu da materialist yönümlü təriqət olması məsələsi mübahisəlidir. Bu nöqteyi-nəzərdən bəzi tədqiqatçılar hürufiliyin materialist, bəzi tədqiqatçılar isə hürufiliyin idealist xarakter kəsb etiyini vurğulayırlar. Hürufilik tərəqəti müasir dövrdə də ideoloji-fəlsəfi məktəb kimi öz aktullığını itirməyib və hürufilik təliminin düşüncə tarixində özünəməxsusluğu ilə seçilməsi baxımından çağdaş dövrdə də tədqiqatçıların diqqət mərkəzindədir.
Ədəbiyyat siyahısı:
1. İşkurt Dede, Salatname (yazma), İstanbul Millet Kütüphanesi, Ali Emiri, Farsça, no: 1043, vr. 51a.
2. Fəlsəfə elmləri ensiklopediyası. Bakı, 1997
3. Yaqub Babayеv. Təriqət ədəbiyyatı: sufizm, hürufizm. Ali məktəblərin filoloji fakültələri üçün dərs vəsaiti. Bakı, «Nurlan», 2007
4. İsmail Arıkoğlu. Ferişteoğlu’nun Cavidan-Name tercümesi: Işk-Name (İnceleme-Metin) Doktora Tezi. Van-2006
5. Gölpınarlı, Hurûfîlik Metinleri Kataloğu, III-VII; A/i Ekber Dehhuda, Luğat-name, XI
6. Aksu, Amir Giyas al-Din Muhammed al-Astarabadi ve İstiva-Nama’si
7. Cəsədi küçələrdə sürüdülən Azərbaycan filosofu – Araşdırma. Lent.az
8. Rəhim Əliyev. Cavidannamə. Monoteizimin dördüncü kitabı. Bakı, 2016
9. İmadəddin Nəsimi. Sеçilmiş əsərləri. İki cilddə. II cild. Bakı, “Lidеr nəşriyyat, 2004
10. Hançerlioğlu O. Felsefe ansiklopedisi. İstanbul, 1984
09.03.2018
ИТОГИ ПОСЛАНИЯ: ВТОРОЕ ПРИШЕСТВИЕ СТАЛИНА И ПОХОРОНЫ ЛИБЕРАЛИЗМА
Руслан БахПутин возрождает сталинскую модель экономики с учетом реалий двадцать первого века
12 законов коммуникации:
1.Сообщение — это сообщение;
2.Умолчание – это сообщение;
3.Содержание сообщения — это сообщение;
4.История сообщения – это сообщение;
5.Интонация сообщения – это сообщение;
6.Форма сообщения — это сообщение;
7.Объем сообщения — это сообщение;
8.Отправитель сообщения - это сообщение;
9.Носитель сообщения – это сообщение;
10.Адресат сообщения — это сообщение;
11.Момент (время) сообщения — это сообщение;
12.Контекст сообщения — это сообщение.
Есть интересный фильм с Брэдом Питтом: «Человек, который изменил всё» — посмотрите вам понравится. Неизвестный болельщик бейсбола – придумал прорывную технологию организации игры и опубликовал книгу. Но её длительное время игнорировали, пока тренер одной из последних в лиге команд не применил и выиграл чемпионат страны, устроив рекордную беспроигрышную серию игр. Потратив на всё в 6 раз меньше лидеров. После этого все команды стали выстраивать игру по этому методу или технологии!
Так вот – 1 марта 2018 года, стало поворотным моментом в истории человечества, которое поменяло всё и поставило всё западное с ног на голову. Независимо от того продолжит ли Россия в том же духе не только развивать ВПК, но и экономику. Так или иначе в будущем, то здесь, то там будут торчать уши этого дня во многих событиях в разных странах. Причем это будет происходить независимо от России.
Нет, это не пафос, а вполне себе реальный потенциал без преувеличения, который будет реализован.
В первое пришествие Путина – стояло несколько задач:
Среди прочего, как утверждают эксперты:
- предотвратить развал страны;
- защитить страну от внешней агрессии;
- остановить войну в Чечне.
При этом были серьезные ограничения:
- нельзя менять либеральную модель экономики;
- процветающая коррупция;
- ограниченный бюджет;
- нельзя ссориться сильно с западом.
С этими задачами при всех ограничениях он полностью справился. И по большому счёту может ставить точку в этих вопросах – процесс налажен и ВПК будет работать без него такими же ударными темпами. Что автоматически возникает вопрос, а чем же Путин будет заниматься после выборов?
Было бы логично, если он займётся экономикой, образованием, социальной защитой. Мощный ВПК и слабую экономику Россия уже проходила в позднем СССР, чем это закончилось – все хорошо помнят – надеюсь выводы сделаны.
А задача Путина по обеспечению безопасности страны – не выполнена до конца, пока экономика слабая.
Будет ли его 4-й президентский срок – вторым пришествием, во время которого он этим займётся — узнаем после 18 марта 2018.
Я уже писал про Сталинскую модель экономики и управления. Которым, на мой взгляд, нет равных в мире и именно их считаю основной причиной десталинизации.
У меня есть опыт так утверждать: я бизнес-консультант, маркетолог, учился и там, и тут – и у меня есть с чем сравнивать. Реализовал несколько проектов с результатом миллионы долларов ежегодной прибыли. Один из недавних проектов поднятие продаж в 3 раза реализовал за последние 4 месяца 2017 года.
Российский ВПК – работает по Сталинской модели! Ничего лучше пока не придумано. Западные модели – очень ограничены и самоуничтожают себя.
Без чего эти 3 прорывные технологии, показанные Путиным были бы невозможны:
1.Мощная промышленность. Да, те самые 5000+ заводов, построенных при Путине – это по большей части ВПК. Поэтому на гражданке эффект от них слабо чувствуется.
2.Образование, наука, НИОКР. Что-то, осталось и этого оказалось достаточно.
3.Мощное управление и мотивация персонала. Без мощной командной работы коллектива и управления – создать нечто подобное абсолютно невозможно.
4.Наличие крепкого ядра или клана адекватных элит. Крепко держащих власть в стране и правильно понимающие угрозы извне, и умеющие просчитывать развитие событий на десятки лет вперёд. Должна быть воля создавать такие изделия, которая исходит только от элит.
5.Экономическая модель, работающая без сверхприбылей. Если смотреть на бюджет создания десятков изделий ВПК России и сравнивать с бюджетом изделий ВПК Штатов – модели у них однозначно разные. Штаты просто заливают своё деньгами и это не помогает.
6.Умение работать и давать результат, в жёстких экономических условиях, под санкциями, при падающей экономике. За последние 10 лет реальный ВВП России – упал, а не вырос, как считают экономисты (А эффект от больших цен на нефть до 2008 года – был проеден, по большей части). Для ВПК это оказалось скорее катализатором, чем помехой. Как будто они существуют в параллельных реальностях.
7.Сильные спецслужбы.
Как вы помните, основная причина кризиса, по утверждению Михаила Хазина и других экономистов – нет работающей экономической модели. Долги и прочее – не проблема, если бы была работающая экономическая модель, но её нет – найти что-то новое без кардинальных изменений не получается.
Эксперты утверждают, что эти 3 изделия опередили уровень Штатовских, как минимум на 1-2 поколения. А еще есть те, о которых он умолчал и, как говорится, в начале статьи: Умолчание – это сообщение. Причина, по которой ВПК Штатов не может создавать конкурентные с Россией изделия – потому что их модель управления ВПК в десятки раз уступает Российской, т. е. Сталинской.
По сути, Штаты вкладывали триллионы долларов в самолеты 5-го поколения, ПРО авианосцы, бомбардировщики и прочие – а 1 го марта 2018 они проснулись и узнали, что их ВПК, НАТО никто и зовут их никак.
Все их мировые заказы оружия – теряют смысл. Надо быть идиотом, чтобы продолжать покупать Штатовское оружие и дорогущие самолеты 5-го поколения, строительство авианосцев, ПРО –выбрасывание денег на ветер.
А установка этих ПРО на своей территории – всё равно что засунуть свою голову на плаху ради чужих интересов и после 1 го марта это больше не аллегория. Аналогично, как и пускать на свою территорию Штатовские корабли, или строить военные базы. Чистый самообман – всё равно что угрожать из песочницы пластмассовым пистолетиком.
Да, Штаты еще сверхдержава и контролируют весь мир.
Да с ними еще надо считаться и вежливо разговаривать. Да они еще попьют много крови и будут кошмарить экономическими инструментами, пока эти инструменты еще хоть как-то работают. Но это не надолго. Лет на 5-7 максимум. Во главе страны не Горбачёв с геронтократией политбюро. А судя по всему вполне адекватные элиты.
Либералистическая модель хозяйствования и управления – в десятки раз слабее, Сталинской.
Китай в своё время не захотел пойти по пути сталинской экономики. Что они имеют теперь? Их экономика, ориентирована на внешних потребителей, находится в одной лодке со штатовской и европейской – утонет одна, утонут все. А штатовская утонет рано или поздно – уже очевидно.
Китай не в состоянии переключить экономику на внутренний спрос. И сотни миллионов собственных граждан продолжают жить в нищете и рабстве. Сельское хозяйство на уровне 19-го века, чтобы хоть чем-то занять 500 млн людей. А производственные мощности приходится сокращать.
В результате они сейчас вынуждены – вкладывать сотни миллиардов долларов в чужие экономики, бегая и умоляя, присоединиться к проекту один пояс один путь – чтобы поддержать спрос на свои товары. Для того, чтобы на доходы от него обеспечить уровень жизни внутри страны и улучшить жизнь еще паре десятков миллионов граждан. И уж точно 500 млн людей они не вытащат из нищеты, благодаря ОПОП. Аналогично Индия.
Вам не напоминает это надеванием штанов через голову? Утопающий монстр хватается за соломинку. Китайцы выбрали своего Горбачева, который уже захватил власть в стране, судя по последнему съезду КПК, и на полном пару ведёт их к развалу.
А вот Сталинская экономика эти вопросы решила уже 1 раз.
Один раз это уже сработало в 30-60 годах, когда Россия рванула от сохи к космосу и термоядерной бомбе, в условиях БЕЗ ДЕНЕГ и с малограмотным населением, под санкциями. Да, это пытались скрыть, дискредитировать, но не получилось.
Путин повторил успех – назло всем десталинизаторам. Значит, это смогут повторить и другие страны при желании. И не только в ВПК, но и в гражданских областях.
Теперь надо быть идиотом, чтобы отрицать Сталинскую модель и отказываться её внедрять у себя. И думаю, что многие страны – быстро это поймут.
Можно гарантировать, что Boeing и Airbus – в один день через несколько лет проснутся и узнают из СМИ, что их самолеты, станки, оборудование или машины уже не самые лучшие, а Россия создала самолет на 1-2 поколения опережающий западные разработки. Просто технология из ВПК была переведена в гражданскую промышленность. Это касается любой западной компании.
Стоит России такое провернуть еще пару тройку раз с каким-то западными изделиями, как другие более мелкие страны начнут втихаря внедрять Сталинские модели экономики и управления. Причем как показывает опыт последних 18 лет – это можно сделать незаметно.
Конец всем западным моделям и Pax Americana.
С чем вас и поздравляю.
А именно:
1.Запад экономил на собственном образовании. А нужные квалифицированные кадры приманивал из-за границы. Эта модель – усыпляет бдительность. Создавая иллюзию, что всё под контролем. Так больше нельзя. Их рейтинги лучших вузов – самообман, в который они сами и поверили.
2.На всяких шоу вроде: Британия, Америка, Австралия, имеет таланты – мы видим сколько много в народе талантливых и недооцененных людей в области шоу-бизнеса. Но то же самое касается любых других областей науки. Это больше нельзя игнорировать или уничтожать. Скорее наоборот, надо выстраивать систему поиска, отбора и поощрения таких талантов. Хотя сейчас делается всё, чтобы их уничтожить.
3.Западное управление персоналом, которое не воспринимало людей как актив – глубокое заблуждение. Их тим билдинг, построение командного взаимодействия – не работает – люди чувствуют фальшь и враньё. А руководство слишком много думает о прибыли, чем о конечном продукте. Их модель управления показала себя при разработке самолета 5-го поколения. Она очень слабая.
4.Владение печатным станком мировой валюты – больше не гарантирует лидерства и не даёт существенного преимущества. И пока Российская экономика еще в плачевном положении, сейчас уже очевидно это быстро поправимо – было бы желание. Аналогично касается и других экономик.
5.Их военный бюджет больше не работает – могут хоть в 10 раз его увеличить, толку не будет. Модель управления слабая.
6.Спецслужбы, проглядели такой рывок – их модели работы тоже уступают Сталинским. Есть большая разница в работе за деньги и за идею, когда на кону стоит жизнь и будущее страны, семьи.
7.Уничтожение своего населения, путём навязывания деструктивных ценностей – ошибка.
8.Социальные лифты – им придётся-таки запустить снова. Как бы они ни скрипели зубами!
Либеральная модель – полностью обанкротилась. Так управлять людьми, экономикой и странами – больше нельзя. Иначе кто знает какие еще сюрпризы их ожидают в следующее прекрасное утро! Это величайшее событие в мировой истории – поздравляю вас с этим!
Запад за 5-7 лет потеряет мировое господство, если продолжит работать по своим моделям! Но и сменить их они тоже не могут. Они попали в собственную ловушку! От хорошей жизни такое никто не внедряет. Россия смогла внедрить Сталинские модели после болезненного очищения Первой мировой и Гражданской войнами, накануне Второй Мировой со всеми их последствиями и под сильным давлением извне.
Ну и напоследок – 1 марта, день, когда Сталина отравили! А как писалось вначале: Момент (время) сообщения — это сообщение. Поздравляю вас со вторым пришествием Сталинских идей и победой над десталинизацией!
aurora.network
Ректор МГУ: Мы заменили фундаментальное образование «компетенциями
6 марта ректор МГУ Виктор Садовничий встретился с представителями высшей школы Воронежа, чтобы обсудить, какие вызовы стоят перед российским образованием, и объяснил, за счет чего России удастся вернуть звание самой образованной нации в мире. «АиФ-Черноземье» записал самые яркие цитаты Виктора Садовничего.
«Мы сделали много ошибок в реформах образования и многое упустили. Как маятник, из одного крайнего положения мечемся в другое. Система образования в Советском Союзе была уникальна, она себя показала. А потом мы потеряли фундаментальность нашего образования, его заменили понятием «компетенции». Мы всегда были сильны тем, что учили студента не запоминать и не каким-то компетенциям, а размышлять, думать, доказывать, сомневаться, преодолевать. Тогда он и становится ученым или специалистом. Это помогло нам в космосе и в других направлениях. А потом мы постарались скопировать другие системы просто из-за того, что в мире они есть. Я не скрываю, что я не сторонник Болонской системы. Так пришлось в жизни, что я участвовал в самом начале ее обсуждения в Лиссабоне на Конференции ректоров Европы. Все ректоры говорили, что ни в коем случае ее нельзя принимать, что каждый университет самобытен, унификация невозможна. Позже в Болонии собрались министры финансов и иностранных дел и сказали, что в их страны стекаются потоки мигрантов, которые приносят какие-то дипломы, которые ни о чем не говорят. Болонская система была нужна для трудовой интеграции, и она была введена в большей степени из политических соображений. Но это европейское сообщество. Нам зачем надо было это копировать? Я не призываю к новым реформам, но повышение фундаментальности, значимости и, может быть, сроков образования одинаково назреет. Мы к этому должны прийти. Хотя ЕГЭ действительно помогает большей интеграции периферии и центра, но, с другой стороны, было очень много ошибок в начале. Сейчас становится чуть лучше, но я считаю, это не конец. Мы проводим свой внутренний экзамен, который дополняет ЕГЭ. Мы хотим увидеть, кто к нам идет».
«В 90-е годы 25 процентов математиков, закончивших механико-математический факультет, уехали в Штаты. Сегодня многие возвращается и очень жалеют, что уехали. Мой однокурсник Андрей Леман, выдающийся парень, победитель международных олимпиад, уехал в Америку. Лет через 30 на встрече выпускников спрашиваю его, что он делает в Штатах. Он говорит: «Я инженер. Как приехал, так инженером и работаю». Научную работу он не защищал, думал уехать на родину. Не надо думать, что тебя там ждут. Еще один мой однокурсник тоже уехал и вот сейчас приехал обратно устраиваться на работу. Конечно, надо ездить, общаться, стажироваться. Но ту березку, которая растет там, где вы выросли, ничто не заменит».
«Язык - это скрепа нации. Вроде бы Ольга Юрьевна (Васильева, министр образования и науки РФ – ред.) должна это понимать. В Минобрнауки, видимо, идет такое явление – сейчас в приоритете инженерное образование, цифровая экономика, нанотехнологии. Но не за счет филфака и истфака это должно происходить».
«Есть три стратегические области науки, без которых страна не может жить, - это математика, русский язык и история. Я был свидетелем некой дискуссии совета ректоров, когда в разных регионах было рекомендовано около 120 учебников истории, в которых было написано неизвестно что. Это было направлено на разрушение страны и нашего российского духа. Потом начали собирать разбитые осколки. Есть попытки сделать 2-3 учебника. Звоните побольше в колокола! Да, сейчас идет сжатие количества учебников, но возникают разные силы, трения издательств, бизнеса, политики кое-где. Все это сказывается на ребятах – студентах и школьниках. Историю нельзя отпускать, а то окажется, что мы – самая плохая страна, что мы на всех нападали. Помните, какой шум подняли, когда открывали памятник Ивану Грозному в Орле? Наверное, он был жестокий. Но английские королевы казнили не меньше, но в каждом сквере стоят им памятники. Потому что нужно хранить историю».
«Вызовы сегодняшнего образования - положение учителя, траектория школьника и состояние среднего профессионального образования. Мы потеряли в свое время голубые воротнички. Мы кричали: «Не разрушайте техникумы, училища». Разрушили, приватизировали. Сейчас собираем по крупицам. Проводим World Skills и другие соревнования, но опять все с нуля. Это наше свойство – разрушили и начали с нуля. Мы понимаем, что СПО сейчас другое, чем техникумы в прошлом. В университетском образовании выстроена линейка: 10 федеральных, 29 национально-исследовательских, 33 опорных вуза. Конечно, поддержка ведущих университетов необходима, но нужно подтягивать все университеты, они все важны. Слава богу, что сегодня эта работа в приоритете. Нельзя сказать, что будет легко. Но я думаю, что система образования - сильная корпорация. Мы будем ведущей страной в сфере образования. У нас талантов просто больше, у нас все есть, мы очень способная нация».
chr.aif.ru
Подписаться на:
Комментарии (Atom)