ATƏT-İN MİNSK QRUPU ÖZÜ-ÖZÜNÜ KƏNARLAŞDIRDI

Valeri Korovin

CALİBER.AZ NƏŞRİ ÜÇÜN MÜSAHİBƏ, 23.06.2022

—Rusiya XİN-inin nümayəndəsi Mariya Zaxarova ATƏT-in Minsk qrupu çərçivəsində vasitəçi formatının reanimasiyasına qarşı çıxış etdi. O cümlədən ABŞ-ın Avropa və Avrasiya işləri üzrə dövlət katibi Karen Donfridin Ermənistan və Azərbaycan arasında danışıqlar prosesinin həmin formata yönəldilməsinin vacibliyi barədə bəyanatının səmimiliyinə şübhə ilə yanaşdığını dilə gətirdi. Xatırladım ki, Donfrid bildirmişdi: “Vaşinqton Minsk qrupunda həmsədrlilik prosesini dəstəkləyir, bu formatı olduqca vacib hesab edir və ATƏT-in Minsk qrupu çərçivəsində Moskva ilə əməkdaşlığı davam etdirməyə hazırdır”. Siz Zaxarovanın bəyanatını necə qiymətləndirirsiz? Və Moskvanın buna hansı arqumentləri var?

—ATƏT-in Minsk qrupunun yararsızlığını göstərməklə Mariya Zaxarova tam haqlıdır. Onun əsaslandığı başlıca arqument budur ki, həmin struktur danışıqlardan özü-özünü kənarlaşdırdı – bildirdi ki, daha Ermənistan və Azərbaycan arasında münasibətlərin nizamlanması üzrə dialoq çərçivəsində Moskva ilə qarşılıqlı fəaliyyət göstərmək istəyi yoxdur. Özü də bunu Moskvanın Cənubi Qafqazda sülhün əsas və yeganə mənbəyi olduğu bir zamanda etdi.

Rusiya XİN-inin rəsmi nümayəndəsi Donfridin bəyanatının səmimiliyinə şübhəsini birmənalı şəkildə bildirdi və qeyd etdi: “Əgər Vaşinqton və Paris doğrudan da ATƏT-in Minsk qrupunun vasitəçilik formatının unikallığını vacib hesab edirdilərsə, onda bütün iştirakçı dövlətlərin xeyir-duası ilə verilmiş mandatlarına etinasızlığı özlərinə rəva bilməzdilər”.

ATƏT-in Minsk qrupu Moskva ilə əməkdaşlıqdan imtina etməklə danışıqlar prosesindən öz-özünə düşdü. İndi ATƏT-in Minsk qrupunun danışıqlar prosesinə heç bir aidiyyatı yoxdur. Odur ki indi həmin formata istinad etmək olduqca qəribə görünür.

Ola bilər ATƏT-in Minsk qrupunun özü-özünü kənarlaşdırdığı barədə Karen Donfrid məlumatlı deyil, odur ki ABŞ danışıqlara ATƏT-in Minsk qrupu formatında qayıtmaqdan hələ də dəm vurur. Belə hallar son zamanlar amerikan siyasətçiləri ilə bağlı tez-tez olur, onlar çox vaxt baş verənlər barədə sadəcə məlumatlı olmurlar və köhnə məlumatlara əsaslanıb bəyanatlar verirlər. Olayın başqa versiyası da var: ABŞ nümayəndələri Qafqazda vəziyyəti qarışdırmağa işləyən istənilən strukturu avtomatik dəstəkləyirlər.

—ABŞ niyə bu araqarışdıran strukturu diriltmək ideyasını dəstəkləyir?

—Amerikanlara Qarabağda stabillik və sülh lazım deyil, belə ki bu onların əsas geopolitik opponenti olan Rusiyanın pozisiyalarını möhkəmləndirir. Şimali Amerika Birləşmiş Dövlətlərinə Qafqazda müharibə lazımdır, özü də arzuolunandır ki, bu müharibə permanent olsun – istənilən regionda getsin və istənilən bəhanə səbəbindən başlasın. ATƏT-in Minsk qrupu faktorunu da onlar müharibənin əsas katalizatoru kimi istifadə etməyə çalışırlar. Fikir versəz görərsiz ki, həmin beynəlxalq strukturun danışıqlar prosesində iştirak etdiyi bu uzun illər ərzində vəziyyətin qızışdırılması və daim konfliktə təhrik etmə baş vermişdir. Yəni amerikanlara konfliktin başlanması, qızışdırılması və ATƏT-in Minsk qrupu vasitəsilə intensivləşdirilməsi lazımdır. Yəqin məhz buna görə ABŞ hər cür ciddi-cəhdlə Minsk qrupunu danışıqlar prosesinə qaytarmağa çalışır, üzdə də özünü elə göstərir ki, onun özü-özünü danışıqlar prosesindən kənarlaşdırmasından xəbəri yoxdur. Bu Qafqazda konflikti yenidən başlatmaq və bununla da Rusiyaya problemlər yaratmaq üçün lazımdır.

—Niyə məhz indi?

—Onlar bunu məhz indi istəyirlər ki, Rusiya tərəfinin qüvvələrini pərakəndəliyə salsınlar və bir hissəsini Ukrayna ərazisindəki döyüş əməliyyatları arenasından kənarlaşdırsınlar. Odur ki Zaqafqazyedə silahı toqquşmaların yenidən başlanması ehtimalı çox böyükdür. Və amerikanlar çox güman ki xaricdəki nüfuzlu erməni lobbisinin imkanlarından istifadə etməklə, hətta ola bilsin kürd faktorunu da işə salmaqla tərəfləri buna təhrik edəcəklər.

—Niyə erməni tərəfi də inadla danışıqları məhz həmin formata yönəltməyə çalışır?

—Aydındır ki, erməni tərəfi 2020-ci ildə baş verən 44 günlük müharibənin nəticələrindən razı deyil, özünü uduzmuş tərəf hesab edir və Qarabağda yaradılmış nizamla barışmaq istəmir.

Bu səbəbdən Yerevanda bəzi qüvvələr istənilən bəhanədən istifadə etməyə çalışırlar ki, işlərin indiki halına yenidən baxılmasına nail olsunlar. Ermənistanda gözəl anlayırlar ki, daha ATƏT-in Minsk qrupunun danışıqlar prosesinə heç bir aidiyyatı yoxdur və aydın şəkildə etiraf edirlər ki, Qarabağda sülh yalnız Moskvadan asılıdır. Bununla yanaşı amerikanyönlü lobbi də ümidlərini itirmir, istənilən yapışılası mümkün olan imkana əl atır, vəziyyəti qaytarıb 44 günlük müharibədən əvvəlki hala salmaq istəyir. Belə ssenari Moskvadan kənar güc mərkəzlərinin dəstəyi olduğu halda müəyyən qədər mümkündür. Erməni isteblişmentinin qərbyönümlü liberal hissəsi də buna çan atır.

Söhbətləşdi: Mətanət Nəsibova

Tanınmış rusiyalı politoloq və filosof, Beynəlxalq Avrasiya Hərəkatının sədr müavini, Geopolitik Ekspertizalar Mərkəzinin direktoru, İzbor Klubunun üzvü Valeri Korovinin “Qarabağ haqqında imperiya söhbəti: Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan, İran və Türkiyə Cənubi Qafqazın regional geopilitikasında” kitabından

ERMƏNİSTAN ÜÇÜN İKİ SSENARİ VƏ ABŞ-IN TƏSİRİ

Valeri Korovin

RADİO-KP ÜÇÜN MÜSAHİBƏ, 11.11.2020

—Qarabağda müharibənin isti fazası bitmişdir. Azərbaycan və Ermənistan Dağlıq Qarabağda atəşkəsə riayət edirlər. Bizim hərbçilər bildirirlər ki, Qarabağda sülhməramlı tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi üçün ordu aviasiyasından və xüsusi komplekslərdən də istifadə olunacaq. Bu gün Rusiya sülhməramlıları ilə dolu daha üç təyyarə Ulyanovskdan Dağlıq Qarabağa uçmuşdur. Eyni zamanda Ermənistanın mərkəzi Yerevanda 17 müxalifət partiyasının Dağlıq Qarabağda silahlı konfliktin dayandırılması haqqında üçtərəfli bəyanatın imzalanması ilə bağlı nəhəng mitinqi keçirilir. Yerevanda Azadlıq Meydanına polis, o cümlədən xüsusi təyinatlı qüvvələr yeridilir. İlk həbs olunanlar barədə məlumatlar var. Yerevanda razılaşmanın imzalanmasından narazı qalanların olması yeni xəbər deyil. Sual odur ki, bu nəyə gətirib çıxaracaq? Kimisi deyir hakimiyyətin dəyişməsinə, kimisi deyir hakimiyyət dəyişsə Ermənistan üçtərəfli razılaşmadan çıxa bilər. Digərləri də müxtəlif mümkün proqnozlar verirlər. Yaranmış vəziyyətə sizin baxışınız necədir?

—Burda iki ssenari var. Birinci ssenari Ermənistanın amerikan tranformasiyalarının davam etməsidir, hansına ki axırıncı erməni maydanı vaxtından start verilib. Onda Sorosun nümayəndəsi hakimiyyətə gəldi və işlərin indiki halına gətirib çıxaran proseslərə başladı. Əgər Paşinyanın hakimiyyətə gəlməsindən indiyədək son illərdə baş verən hadisələri geopolitik qiymətləndirsək, bunlar amerikan atlantist geopolitik məntiqinə uyğun gəlir: üzə çıxır ki Ermənistan heç vaxt həll olunmamış ərazi konflikti varkən, yəni qonşusu və ya digər dövlətlə müəyyən konfliktli vəziyyətdəykən NATO-ya girə bilməz. Prinsipcə Ermənistan həmin problemin aradan qaldırılmasına heç vaxt bu qədər yaxın olmayıb – yəni Qarabağı praktiki olaraq itirmişdir. Birinci ssenari – bax bu əməliyyatın başa çatmasıdır. Əvvəlcə minlərlə QHT yaradılır, ardınca “rəngli inqilab” baş verir, sonra Sorosun adamı hakimiyyətə gəlir, sonra müharibə baş verir, razılaşma imzalanır, Qarabağ itirilir və ardınca gələn etapda isə Ermənistan NATO-ya qəbul edilir.

İkinci ssenari – avrasiyaçı ssenaridir ki, geopolitik cəhətdən Rusiyanın iştirakı ilə həyata keçirilir. Rusiya Ermənistanın amerikan təsiri sferasına qovulub salınmasını dayandırır, prosesi əks tərəfə – özünə sarı yönəldir. Bu başqa məsələ ki, çoxlu vaxt ötürülmüşdür. Bizim indiki start pozisiyalarımız çox zəifdir və biz on qat artıq güc sərf etməliyik ki, Ermənistanı öz geopilitik təsir sferamıza qaytaraq. Amma proseslərin əvvəlində – 2018-ci il maydan olaylarına hazırlıq mərhələsində qarışsaydıq, bu bizimçün daha asan olardı. Yəni indi biz daha pis şəraitdəyik ki, situasiyanı geriyə yönləndirməyə çalışırıq. Bir daha bildirirəm ki, indi qat-qat çətin olacaq, çünki prosesin bütün mərhələləri buraxılıb – Sorosun Qərbyönümlü QHT-lərinin yaradılması mərhələsindən tutmuş Qarabağın faktiki itirilməsi mərhələsinə kimi.

—Heç də korrekt sual olmasa da soruşum: Əvvəl-axır kim qələbənin tamını çıxartdı, burda kim qalibdir?

—Böyük hesabla amerikan qlobalistləri uduşdadırlar ki, Trampa qarşı durmaqla seçkiləri kəskin şəkildə saxtalaşdırdılar və demokratiyanı yerli-dibli qulaqardına vurdular. Bu işdə daha bir bonus toplayan isə özünün neoosmanlı siyasəti və Qarabağ avantürası hesabına Zaqafqazyeyə leqal giriş qazanması ilə Türkiyə oldu. İki əsas xeyirgötürənlər bunlar, əsas ziyançəkən isə Rusiyadır.

—Mən, əlbəttə, Rəcəb Ərdoğanın yeni əsrin yeni Atatürkü olmaq cəhdini başa düşürəm. Onda bu nə qədər real alınır? Baxmayaraq ki, bir neçə il qabaq biz efirdə Ərdoğanı necə yıxmağa, devirməyə çalışdıqlarından danışırdıq. Düzdü, alınmadı. Sizin fikrinizcə o bu vəziyyətdən nə dərəcədə ləyaqətlə çıxdı? Və ambisiyalarına bir baxın! Aleksandr Vasilyeviç Suvorovun Napoleon barədə dediyi sözlər yada düşür: “Oğlan iri addımlarla irəliləyir, şalvarını cırmasa yaxşıdı”.

—İndiki anda bu tam dəqiq və aktual iraddır. Ərdoğanın neoosman siyasətinin uğuru iki faktordan asılıdır: iradə və ağıl. Əgər Türkiyə rəhbərliyi kifayət qədər iradə gücünü ortalığa qoysa və ağılla hərəkət etsə, bu yolda doğrudan da müəyyən uğurlar əldə edə bilər. O başqa məsələ ki belə vəziyyətdə həmin neoosman proyektində Türkiyənin əsas düşməni ortalığa çıxacaq – ABŞ, hansının ki regionda siyasəti böyük geopolitik blokların və nəhəng geopolitik subyektlərin yaranmasına, formalaşmasına və inkişafına imkan verməməyə yönəlib. Və Türkiyə nə qədər böyüyəcəksə, onun regiondakı nüfuzu nə qədər güclənəcəksə, regiondakı amerikan hegemonluğu üçün bir o qədər böyük təhlükə kəsb edəcək. Odur ki bu məsələdə türklər ABŞ-ın maneəsi ilə qarşılaşırlar, necə ki özünü 2016-cı ildə dövlət çevrilişinə cəhddə göstərdi; həmin vaxt Ərdoğanı məhv etmək üçün İncirlikdəki bazadan təyyarələr havaya qaldırılmışdı. Odur ki bu Ərdoğan üçün hər iki tərəfdən təhlükəli oyundur. Bir tərəfdən o ABŞ-ın regiondakı ağalığına təhdid yaradır, bir tərəfdən bizim strateji maraqlarımız zonasına girərək Rusiyanın Zaqafqazyedəki təsirinə qarşı gedir. Bu onunçün ikiqat təhlükəlidir, onu odla su arasında qoyur. Və əgər Rusiya indi özünün Zaqafqazyedəki geopolitik missiyasına işə başlasa, ayılıb hərəkətə keçsə, bu həm Ərdoğan, həm də Türkiyə üçün, yüngül desək, heç də komfort olmayacaq.

Tanınmış rusiyalı politoloq və filosof, Beynəlxalq Avrasiya Hərəkatının sədr müavini, Geopolitik Ekspertizalar Mərkəzinin direktoru, İzbor Klubunun üzvü Valeri Korovinin “Qarabağ haqqında imperiya söhbəti: Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan, İran və Türkiyə Cənubi Qafqazın regional geopilitikasında” kitabından

DAĞLIQ QARABAĞDA SÜLH: GÜCLƏ YOX, AĞILLA HƏRƏKƏT ETMƏK LAZIMDIR

Valeri Korovin

PRAVDA.RU SAYTI ÜÇÜN MÜSAHİBƏ, 23.11.2020

Azərbaycanın Qarabağ ərazilərini fəth edib geri qaytarmasının nəticələri haqqında. Azərbaycan hakimiyyəti və cəmiyyəti Qarabağ ermənilərini inteqrasiya etməyə nə dərəcədə hazırdır? Ən əsası, onlar köhnə düşmənlərinə nə qədər loyal yanaşa bilərlər?

Ermənistan Dağlıq Qarabağda məğlubiyyətə uğradı. Lakin Azərbaycan üçün bu qələbə başgicəlləndirici ola bilərmi? Qum və daşlardan ibarət bu məkanı götürməklə Azərbaycan hansı yükün altına girdi? Çətin problemlər kompleksini nizamlı şəkildə ağrı-acısız həll etmək olarmı? Rusiyanın bunda rolu nədir? İnna Novikovanın bu və digər suallarına Geopolitik Ekspertizalar Mərkəzinin direktoru Valeri Korovin cavab verir.

—Valeri Mixayloviç, İlham Əliyev qələbəni elan edərkən dedi ki, “biz bütün işğalçıları qovmalıyıq”, “işğalçılar, Qarabağdan rədd olun!”. Aydın olmadı bu kimə ünvanlanıb. İşğalçılar təkcə erməni hərbçiləridir, yoxsa orda yaşayan erməni xalqına mənsub dinc sakinlər də? Axı Dağlıq Qarabağın vətəndaş əhalisinin öz baxışları, identikliyi, simpatiyaları və antipatiyaları var.

Və tam aydındır ki, onlar heç bir orduda xidmət etməsələr də, əllərində heç bir silah, avtomat, hətta paya yoxdursa da, onları düşmən hesab edən Azərbaycana münasibətdə tamamilə qeyri-loyaldırlar. Odur ki dinc əhalinin kim olmasını, qeyri-dinc əhalinin kim olmasını, kimi saxlamağı, kimi isə çıxarıb harasa yola salmağı necə müəyyənləşdirmək olar?

—Prezident Əliyevin bu frazası doğrudan da ikimənalıdır və ifrat təhlükəlidir. Çünki Qarabağın sakinləri Qarabağda son 30 ildə və buna kimi yüzillərdir yaşayan ermənilərdir. Bu adamlar əllərində silah bir çox əsrlər özlərinin həmin torpaqda yaşamaq hüquqlarını müdafiə ediblər, öz identikliklərini saxlamaqla erməni olaraq qalıblar.

Bəzən bu çox uğurlu, bəzən az uğurlu alınıb. Lakin istənilən halda bu xalqın hər bir nümayəndəsi Azərbaycana qarşı müqaviməti Qarabağda müxtəlif zamanlarda yaranacaq vəziyyət və situsiyadan asılı olaraq bu və ya digər mümkün üsullarla davam etdirəcək.

Bu müasir dövrümüzün reallığı və tarixin ortalığa qoyduğudur. Ermənilər çox döyüşkəndirlər, onlar daim zərbə altında qalırlar, hansısa xarici aqressiyaya tuş gəlirlər, odur ki bir çox əsrlərdir praktiki olaraq daim vuruşurlar. Əlbəttə bu əhalini yola gətirmək, özünün siyasi nəzarəti altına qoymaq Azərbaycan üçün çox çətin olacaq. Ümumiyyətlə etnoslararası və ya xalqlararası düşmənçilik zəminində baş verən bütün belə konfliklərdə həll məsələsi on qat çətinləşir.

Məsələn, Saakaşvili 2008-ci ildə Cənubi Osetiyaya müdaxilə edərkən niyə öz hərbi əməliyyatını “Təmiz çöl” adlandırmışdı? Çünki o başa düşürdü ki, osetinlər öz identikliklərindən imtina etməyəcəklər, əldə silah vuruşacaqlar, heç vaxt gürcü olmağa razılaşmayacaqlar.

Eyni şey Qarabağda ermənilərlə də bağlı baş verir. Təsəvvür edirsiz Qarabağ ermənisinə Azərbaycan pasportu və digər sənədləri veriləndə o özünü necə hiss edəcək, hansılarda ki bu pasportu daşıyan adamın Azərbaycan vətəndaşı, yəni azərbaycanlı olduğu yazılacaq?

Azərbaycanlılara 30 il ərzində nifrətlə yaşayan ermənilər indi azərbaycanlı olmaları və Azərbaycan milli dövlətində yaşamaları ilə barışa bilərlərmi? Azərbaycanlılar əslində Qarabağ ermənilərinə necə yanaşacaqlar? Yaxşı yanaşacaqları ehtimalı nə qədərdir? Yəni Azərbaycan bu ərazini ağır yüklə birgə almışdır.

Əlbəttə bu ərazi ermənilərdən təmizlənməsə Azərbaycan get-gedə qızışan düşmənçilik, qarşıdurma və hər cür müqavimətlə bağlı ciddi problemlə üz-üzə qalacaq – dinc qarşıdırmadan tutmuş silahlı toqquşmalara kimi. Çətin məsələdir.

Odur ki hələ məlum deyil Azərbaycan ərazilərin qaytarılmasından uduşda olacaq, ya yox, xüsusən bu ərazilərdə ermənilər qaldığı təqdirdə. Burdan belə çıxır ki, təkcə sadə azərbaycanlılar ermənilərə neqativ yanaşmayacaq, hakimiyyətin də həmin protestə, müqavimətə sərt reaksiyası olacaq.

Yatırılma istisna olunmur, necə ki etnik təmizləmə də istisna olunmur. Kosovada serblərlə bağlı baş verdiyi kimi və belə hallarda bir çox yerlərdə olduğu kimi. Burda söhbət problemlərin çətin toplusundan gedir ki, Azərbaycan bu əraziləri özünə birləşdirməklə üz-üzə qalmışdır.

Azərbaycan hakimiyyəti necə reaksiya verəcək, sadə azərbaycanlılar və orda qalan ermənilər özlərini necə aparacaqlar, onlar öz vəziyyətləri ilə və bir-birləri ilə məcburi qonşuçuluqla qane ola biləcəklərmi, qarşılıqlı düşmənçiliyi necə yoluna qoymaq olar – bütün bunlar nəhəng suallar kompleksidir.

Rusiya sülhməramlılarının olması – bu minimim məsələdir ki, sadəcə açıq genosid olmayacaq və Qərb strateqlərinin ciddi-cəhdlə çalışdıqları qarşıdurmanın isti fazasının yenidən başlanmasına imkan verilməyəcək. Rusiyanın sülhməramlı iştirakı qarşıdurmanın qarşısını alacaq, amma bu yanğını tam söndürməyəcək. O yenidən alışacaqmı, yanacaqmı və ya tədricən sönəcək – bunu indi heç kəs birmənalı şəkildə deyə bilməz. Hansı ki bu ziddiyyət dolaşığını sistemli şəkildə açmaq üsulları da ortalıqdadır və biz bu haqda hələ danışacayıq.

—Yəqin ki çox şey Azərbaycanın nə dərəcədə güclü və müdrik dövlət olmasından asılı olacaq. Onun bütün bunlara sinə gərməyə və konflikti planlı şəkildə yoluna qoymağa səbri çatacaqmı? Bunda Rusiyanın da rolu vacibdir. Dövlət güclü və hakimiyyət ağıllı olanda istənilən konflikt aradan qalxır. Elə ki hakimiyyət zəiflədi, qarşıdırmalar yaranır, o cümlədən etnoslararası konfliklər ortalığa çıxır, ardınca qırğınlar, davalar və müharibələr baş verir. Odur ki əlbəttə hakimiyyətinin gücünün yetərliliyi vacibdir.

—Təkcə güc kifayət deyil, ağıl da lazımdır. Çünki güc yolu ilə hər şeyi sərt şəkildə yatırarsan, hamını üzü üstə asfalta uzadarsan, daşqalaq edərsən və toza çevirərsən. Lakin bu güclü dövlət tərəfindən ağıllı gediş olacaqmı?

Bu daha qorxulu reaksiya doğura bilər və daha katastrofik nəticələrə gətirib çıxarar. Onda Azərbaycan beynəlxalq arenada hansı qiyməti alar? Ona Qərb dünyası, Rusiya, başqa ölkələr necə yanaşar? Və ən böyük sual da odur ki, bütün bunlar nəyə aparıb çıxarar və nəylə qurtarar? Odur ki təkcə güclə deyil, ilk növbədə ağılla hərəkət etmək lazımdır. Ən çətini də elə budur.

Söhbətləşdi: İnna Novikova

Tanınmış rusiyalı politoloq və filosof, Beynəlxalq Avrasiya Hərəkatının sədr müavini, Geopolitik Ekspertizalar Mərkəzinin direktoru, İzbor Klubunun üzvü Valeri Korovinin “Qarabağ haqqında imperiya söhbəti: Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan, İran və Türkiyə Cənubi Qafqazın regional geopilitikasında” kitabından

RUSİYA HƏMİŞƏ MÜHARİBƏLƏRİ DAYANDIRIR

Valeri Korovin

PRAVDA.RU SAYTI ÜÇÜN MÜSAHİBƏ, 18.11.2020

Rusiya Federasiyası prezidenti Vladimir Putin, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan tanınmamış Dağlıq Qarabağ Respublikası ərazisində silahlı konflikt zonasında atəşin dayandırılması barədə bəyanat imzalayıblar. Buna 2000 Rusiya sülhməramlısı nəzarət edəcəkdir.

Qarabağda 44 günlük müharibənin aralıq nəticələri necədir? Bundan hansı nəticələr hasil olur? Hadisələrin necə davam etməsi mümkündür? Bütün bu məsələlər və bir çox digər hadisələr barədə pravda.ru internet nəşrinin baş redaktoru İnna Novikovaya Geopolitik Ekspertizalar Mərkəzinin direktoru Valeri Korovin danışıb.

—Valeri Mixayloviç, Dağlıq Qarabağdakı situasiyadan başlayaq. Bu hərbi konflikt zonasında atəşkəs barədə birgə bəyanat imzalanıb. Azərbaycan prezidenti qələbə çaldıqlarını elan etdi. Azərbaycan üçün doğrudan da bu qələbədir və böyük sevincdir. Ermənistan üçün isə məğlubiyyətdir və böyük məyusluqdur. 30 il bu torpaq de-fakto erməni torpağı olmuşdur. İndi Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilər öz evlərini yandırırlar, çünki burda qalmaq fikrində deyillər. Siz vəziyyəti necə qiymətləndirirsiz? Düz gəlməyən məsələlər çoxlu saydadır. Ermənistan bildirir ki, hələ heç də hər şey bitməyib. Siz necə hesab edirsiz, ardınca nə baş verəcək, hadisələr necə inkişaf edəcək?

—Fikrimcə bu məntiqli sonluqdur. Ermənistanda hakimiyyətə Sorosun adamı gələndə hadisələrin belə şəkil alacağı gözlənilən idi. Bu adam əvvəldən ideoloji cəhətdən Qərbə yönəlmişdi, qlobalist elitalara orientasiya olunmuşdu, özünün Rusiya ilə soyuq münasibətlərini vurğulayırdı və özünü həddən artıq təkəbbürlü aparırdı.

Məhz onun Qərbin agenti kimi, Sorosun agenti kimi mövqeləndirilməsi hadisələrin belə şəkil almasına gətirib çıxardı. İlk növbədə ona görə ki Əliyevə regionda Rusiyanın təsirini pozmadan və Rusiyanın maraqlarını heç cür sıxışdırmadan əməliyyata başlamağa mənəvi hüquq verdi.

Axı Rusiya özü erməni maydanı nəticəsində zərərçəkmiş tərəf vəziyyətində qalmışdı və əllərini yanına salaraq durmuşdu. İlham Əliyev də məhz bundan istifadə etdi ki, türk hərbi instruktorlarının və türk hərbi texnikasının köməyi ilə Qarabağa hərbi sıçrayış həyata keçirdi və əsaslı uğura nail oldu. Bu uğurun ağır yükü Azərbaycan gələcəkdə təsirini göstərəcək, amma indi bu şübhəsiz ki qələbədir.

Qarabağdakı uğurun bədəlini Azərbaycan Türkiyədən asılı vəziyyətə düşməklə ödəməli oldu, necə ki əvvəllər Qərbdən asılı vəziyyətdə düşmüşdü və bu asılılıqdan ağrısız qurtulmaq praktiki olaraq mümkün deyildi. Axı geopolitik çoxvektorluluqla belə oyunlar, Rusiyadan ötüb Qərbə adlamaqla geopolitik orientasiya dəyişmələr həmişə postsovet və Şərqi Avropa ölkələrini qanunauyğun finala – dağıntıya, daxili çürüməyə, dövlətçiliyin çökməsinə, ciddi fəsadlara və kataklizmlərə gətirib çıxarır.

Digər tərəfdən ərazi Azərbaycana məxsusdur deməklə Qarabağ məsələsinə mexaniki yanaşmaq da müəyyən şərtiliyi nəzərdə tutur. Çünki Azərbaycan milli dövlətdir. İndiki Ermənistan da milli dövlətdir. Milli dövlətin isə əsas xüsusiyyətlərindən biri sərt administrativ sərhədlərdir. Bir milli dövlət digərinə ərazi iddiaları edir. Əliyev həmişə deyir ki, Qarabağ Azərbaycan ərazisidir. Lakin nəzərə çatdırmaq lazımdır ki, axı bu hansısa abstrakt ərazi, daşlardan və qumdan ibarət torpaq parçası deyil, burda xalq yaşayır. Və bu xalq – ermənilərdir. Bəs biz bu regionu götürüb bu dövlətin tərkibinə birləşdiririk, sonra o biri dövlətin tərkibinə birləşdiririk – belə mexaniki yanaşmalar mümkün olan şey deyil.

—Azərbaycanın geri qaytardığı torpaqları özünə birləşdirməsinin hansı nəticələri olacaq? Axı 30 il ərzində qarşılıqlı nifrət, düşmənçilik şiddətlənməkdəydi, ekzalyasiyanın tam çılğınlaşmasına gedib çıxan dözümsüzlük artımı baş verirdi. Belə qarşılıqlı şiddət zəminində Azərbaycan silahlı qüvvələrinin ermənilər yaşayan ərazilərə daxil olmasını siz necə təsəvvür edirsiz? Həmin dinc erməni əhalisi indi necə olacaq?

—Əlbəttə, Azərbaycan sivil dövlət kimi əmin edəcək ki, erməni əhalisinin maraqları qorunacaq, heç kəsə toxunulmayacaq, hər şey qanun və demokratik prosedurlar çərçivəsində olacaq. Lakin biz bilirik ki, icraçıların normativdən kənara çıxmaları həmişə olur.

Hərbçilər bu müharibədə öz yoldaşlarını itiriblər, onları dəfn ediblər. Buna kimi isə onlar 30 il nifrət hissi ilə yaşayıblar. Gənclərdə bu hiss az olub, amma onlar da belə atmosferdə böyüyüb və tərbiyə alıblar. Necə fikirləşirsiz, onlar özlərini necə aparacaqlar? Onlar özlərini əldə saxlaya biləcəklərmi? Qanun və demokratik prosedurlar çərçivəsində hərəkət edə biləcəklərmi? Bunlar böyük sual altındadır.

Azərbaycanın nəzarəti altına keçən ərazilərdə öz evlərini yandıran, bağlarını məhv edən və çıxıb gedən ermənilər azərbaycanlıların territorial hüquqlarına daxil olmalarının özləri üçün xeyirli ssenarisinə aydın şəkildə inanmırlar.

Azərbaycan tərəfi əlbəttə ki 30 illik dövrün epizodlarına istinad edir, nə vaxt ki Qarabağa girən ermənilər azərbaycanlıları qovdular. Ermənilər ona əsaslanırlar ki, azərbaycanlılar Sumqayıt qırğını başlatdılar, erməniləri Bakıdan qovdular. Yəni qarşılıqlı ittihamlar növbələşməsi yenidən başlanır. Belə anda aydındır ki, ermənilər Azərbaycan nəzarətinə keçən ərazilərdə özlərini komfort hiss edə bilməzlər, hətta Rusiya sülhməramlıları burda olsa belə, çünki sülhməramlılar hər kəsə diqqət ayırmaq üçün kifayət etmir.

—Yeri gəlmişkən, sülhməramlılar haqqında. Onların situasiyanı saxlamaq üçün real rolu nədir? Rusiyanı həm bu birilərinin, həm də o birilərinin günahlandırığı bir vəziyyətdə onlar odla su arasında qalmayacaqlarmı?

—Özünün bütün tarixi boyunca Rusiya özgə müharibələri dayandırıb.

Bu müharibə regiona Rusiya qoşunlarının daxil olmasına səbəb oldu. Əgər gərginlik başlamasaydı, ora Rusiya sülhməramlıları da gəlməyəcəkdi. Rusiya həmişə müharibələri dayandırır, bunu artıq neçə əsrlərdir ki edir. Elə bu dəfə də hər şey həmişəki kimi oldu.

Aydındır ki, Rusiyanın müdaxiləsi olmadan, Rusiyanın iştirakı olmadan indiki müharibənin fəsadlarını aradan götürmək, konflikti dayandırmaq mümkün deyil. Rusiya gəldi ki, konflikt dayansın, tərəfləri barışdırdı, onları sülhə məcbur etdi. Və ardınca situasiyanın yoluna qoyulmasının, hansısa hüquqi və siyasi həllinin tapılmasının qarantı kimi çıxış edəcək.

 

Aydındır ki, Rusiyanın iştirakı olmasaydı bütün bunlar katastrofik fəsadlarla nəticələnəcəkdi. Sülhün yaranmasında maraqlı olmayan qüvvələr var. Bu Qərbdir, onun kənardan idarə etdiyi şəbəkələrdir. Məhz onlar hər iki tərəfi Rusiya sülhməramlılarını günahlandırmağa yönəltməklə kofliktin yenidən qızışmasına çalışacaqlar. Belə baxanda Qərbyönlü şəbəkələri məhz bu cür asanca üzə çıxarmaq olur: Əgər kimsə Rusiya sülhməramlı qüvvələrinə qarşı çıxış edirsə, ümumiyyətlə Rusiyaya qarşı hədyanlar səsləndirirsə, elə o Qərb agenturasıdır – istər bu və ya digər dövlətin rəhbərliyi olsun, istər adi QHT-çi olsun, istərsə də ayrı-ayrı blogerlər olsun.

Söhbətləşdi: İnna Novikova

Tanınmış rusiyalı politoloq və filosof, Beynəlxalq Avrasiya Hərəkatının sədr müavini, Geopolitik Ekspertizalar Mərkəzinin direktoru, İzbor Klubunun üzvü Valeri Korovinin “Qarabağ haqqında imperiya söhbəti: Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan, İran və Türkiyə Cənubi Qafqazın regional geopilitikasında” kitabından

ABŞ-ın Rusiyadan aldığı mallar

1. Mineral gübrələr.

2. Aliminium və ondan düzəldilmiş məhsullar.

3. Mühərriklər və güc aqreqatları. Amerikan raketləri məhz rus mühərriklərində uçur.

4. Təyyarə avadanlıqları. Qərbin tərifli Airbus, Boeing и Embraer təyyarələri Rusiya zavodlarının ehtiyat hissələrindən yığılır.

5. Yivsiz polad borular.

6. Maşın şinləri. ABŞ başda olmaqla Avropanın, eləcə də dünyanın 119 ölkəsi Rusiyadan pokrışka alır.

7. Lazer və xüsusi optikalar. Yüksək texnologiyalı dəqiq cihazlar.

8. Dəmir yolu texnikasının ehtiyat hissələri.

9. Elektron lampalar və trubkalar. Hərbi texnikanın hazırlanmasında istifadə olunur.

10. Balıq konservaları və digər dəniz məhsulları.

11. Alkoqollu içkilər.

12. Saatların və lazerlərin hazırlanmasında istifadə olunan qiymətli daşlar.

13. Rusiyanın neft emalı zavodlarının hazırladığı saysız-hesabsız məhsullar.

BARIŞMAZ QONŞULUQ. DAĞLIQ QARABAĞIN NİYƏ SÜLHMƏRAMLILARA EHTİYACI VAR?

Valeri Korovin

“SİYASƏT BU GÜN” SAYTI ÜÇÜN MÜSAHİBƏ, 05.10.2020

—Dağlıq Qarabağdakı konfliktlə bağlı: konflikti sülhməramlı qüvvələr olmadan həll etmək mümkündürmü? Yoxsa Yerevan və Bakının dualoqu üçün vaxt əldən verilmişdir?

—Mənim nəzərimcə, sülhməramlı qüvvələr qarışmadan konflikti nizamlamaq çətin mümkün olsun. Lakin bu iş üçün hər sülhməramlı qüvvə yaramır. Söhbət yalnız Rusiya tərəfinin sülhməramlı missiyasından gedə bilər. Çünki həm Azərbaycan, həm də Ermənistan Rusiyanın mədəni-sivil təsiri zonasındadırlar, Rusiya ilə ümumi tarixə, dəyərlərə görə birləşiblər və məhz Rusiya bu xalqların qorunub saxlanmasını təmin etmişdir. Daha dəqiq desək, erməni xalqının qorunmasını və Azərbaycan siyasi millətinin formalaşmasını təmin etmişdir. Bunlar öz tiplərinə görə iki fərqli subyektlərdir: ermənilər xalqdırlar, azərbaycanlılar isə siyasi millətdirlər. Hər ikisi Rusiyanın təsir orbitindədir və məhz Rusiya konfliktin nizamlanmasına görə missiyanı öz üzərinə götürməlidir, konfliktogen mənbələri kənarlaşdırmalıdır. Dəqiq desək, Qərbin, ilk növbədə ABŞ-ın müdaxiləsinə imkan verməməlidir, eyni zamanda Türkiyənin hərbi və siyasi müdaxiləsini minimuma endirməlidir.

Əlbəttə Azərbaycanda ölkənin mədəni cəhətcə Rusiyadan da çox Türkiyəyə yaxın olması fikri ortalığa atılıb. Bu tezisin yeridilməsi üçün külli miqdarda pul sərf olunub. Lakin onu da nəzərə almaq lazımdır ki, indiki gərginliyin əsas səbəbkarlarından biri də məhz Türkiyə olub ki, neoosman siyasəti çərçivəsində özünün maraqlarını Azərbaycanın hesabına regionda həyata keçirməyə çalışıb. Yəni Azərbaycan Zaqafqazyedə təsir dairələrinin Türkiyənin maraqlarına uyğun bölünməsi yolunda zərbə altına qoyulmuşdu. Və bu Türkiyə tərəfdən, yüngül desək, yaxşı hərəkət deyildi. Ümid etmək olar ki, Azərbaycan siyasətçiləri indiki gərginliyin nəticələrinə uyğun olaraq Türkiyə ilə münasibətlərinə yenidən baxacaqlar. Bir daha qeyd etmək lazımdır ki, bu gərginlik yalnız Rusiyanın köməyilə nizamlana bilər.

ABŞ və Qərbin regiondakı təsiri tam yox edilməlidir, çünki məhz bu bütün konfliktlərin əsas mənbəyidir, bütün gərginliklərin katalizatorudur. Qərb özünün Rusiyaya qarşı geopolitik hücumu yolunda Zaqafqazyeni plasdarma çevirmək istəyən maraqlı tərəfdir. Onlar üçün nə Azərbaycan, nə də Ermənistan heç bir dəyər kəsb etmir.

—Türkiyədən, onun siyasi ambisiyalarından başqa 30 ildir dondurulmuş vəziyyətdə qalan, indi yenidən başlayan bu konfliktin katalizatoru daha nə olmuşdur?

—Sovet İttifaqının dağılması və onun dağıntıları üzərində siyasi milllətlərin ortalığa çıxması: erməni siyasi milləti ki dövlət-millətdir və Azərbaycan siyasi milləti ki mahiyyətcə Sovet dövründə yaranmışdır, yəni hələ Qafqazın sovetləşdirilməsinə kimi elan olunmuşdur, Sovet dövründə isə formalaşmışdır. Siyasi millət – süni siyasi dövlət quruluşudur ki, atomar vətəndaş individlərini siyasi saziş əsasında birləşdirir.

Siyasi müllətin üç əsas kateqoqiyalarından biri sərt administrativ sərhədlərin olmasıdır. Yəni Qarabağ Azərbaycan üçün – ona məxsus ərazidir. Yalnız ərazi. Bu ərazinin problemi ondadır ki, orda ermənilər də yaşayır. Bu zaman Cənubi Osetiyada, Abxaziyada olduğu kimi olaylar baş verir, harda ki gürcü siyasi milləti öz ərazilərini qaytarmağa çalışdı, osetin, abxaz kimi xalqlar isə bu yolda maneə oldular. Qarabağla bağlı da həmin vəziyyətdir. Orda ermənilər yaşamasaydı, arzuolunan halda isə ümumiyyətlə heç kəs yaşamasaydı, bəlkə də Azərbaycan həmin ərazini çoxdan qaytarardı.

Odur ki siyasi millət modeli çərçivəsində həmin konflikt heç cür həll oluna bilməz. Azərbaycanın xeyrinə konfliktin həllinin yeganə üsulu ərazilərin ümumhərbi əməliyyatlar və ermənilərdən təmizləmə yolu yolu ilə tutulmasıdır. Belə ssenarinin isə nə dərəcədə qanlı olacağını təsəvvür etmək mümkündür. Başqa heç bir variant yoxdur, çünki dövlət-millət siyasi etnosluğu, mədəniyyətlərin və ənənələrin müxtəlifliyini nəzərə almır, vahid siyasi millət çərçivəsində vətəndaş siyasi unifikasiyasını nəzərdə tutur. Belə halda ermənilər azərbaycanlı olmalıdırlar və deməlidirlər: Biz indi azərbaycanlıyıq, erməni deyilik. Azərbaycan pasportu almalıdırlar və onda problem həll olunur. Lakin buna heç vaxt razılaşmayacaqlar, odur ki həmin ərazilərin Azərbaycanın tərkibinə qaytarılmasının yeganə üsulu onları hərbi güc yolu ilə tutmaq və ermənilərdən təmizləməkdir. Bakının ciddi şəkildə belə qanlı ssenarini həyata keçirməyə cəhd və ümid etməsi adamın heç ağlına da gəlmir.

İstənilən halda və istənilən gedişatda sülhməramlı missiyasının yeridilməsindən, bu yolla tərəflərin aralaşdırılmasından, konfliktin durdurulmasından başqa alternativ yoxdur. Bu konflikt sistemli şəkildə yalnız Rusiyanın iştirakı ilə həm Ermənistanın, həm də Azərbaycanın milli məsələdən yüksəkdə duran Avrasiya təşkilatına, məsələn, Avrasiya Birliyinə qəbul olmaları çərçivəsində həll edilə bilər. Onda bu problem sistemli şəkildə ortalıqdan götürüləcək. Başqa heç bir həll yolu yoxdur.

Tanınmış rusiyalı politoloq və filosof, Beynəlxalq Avrasiya Hərəkatının sədr müavini, Geopolitik Ekspertizalar Mərkəzinin direktoru, İzbor Klubunun üzvü Valeri Korovinin “Qarabağ haqqında imperiya söhbəti: Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan, İran və Türkiyə Cənubi Qafqazın regional geopilitikasında” kitabından

Zaqafqazyenin geopolitik məhvəri: Ermənistan faktoru

Valeri Korovin

(01.07.2018-Cİ İLDƏ QARABAĞIN COCUQ MƏRCANLI KƏNDİNDƏ KEÇİRİLƏN “MOSKVA-BAKI OXU” KONFRANSINDAN SONRA AZƏRBAYCAN KİV-LƏRİNDƏN BİRİNƏ VERİLMİŞ MÜSAHİBƏNİN MƏNBƏYİNİ TAPMAQ MÜMKÜN OLMADI)

—Ermənistanda artıq hamıya məlum olan işlək ssenari ilə amerikanyönlü maydan baş verdi – kütlələr narazılığa təşviq edildi, daxili neqativ enerji iqtidarda olan qanuni hakimiyyətin dəyişdirilməsinə yönləndirildi, nəticədə izdihamın təzyiqi altında hökumət dəyişdi. Lakin müxalifət iddia edir ki, “bu başqa şeydir”, məsələn, Ukraynadakı kimi deyil. Doğrudanmı Ermənistandakı hadisələr digər belə ssenarilərdən fərqlənir və fərq nədədir?

—Bu ssenari yeni deyil, biz bunu həmişə müşahidə edirik. Sovet İttifaqının dağılmasından keçən 25 il ərzində bunu amerikan strateqləri, amerikan polittexnoloqları eyni metodlarla həyata keçirirlər, bu ard-arda baş verməkdədir. Belə baxanda da amerikanlar prakmatikdirlər, onlar “it works” prinsipi ilə yanaşırlar: işləyirsə demək yenə və yenə istifadə etmək lazımdır.

Erməni protestinin liderləri bizi nə qədər inandırsalar da ki, bəs bu rəngli inqilab deyil, bu maydan deyil, Ermənistan da istisna olmadı. Paşinyan hökuməti nümayəndələrinin siyahısına baxanda görürük ki, tam qərbyönümlü, amerikanyönümlü çevriliş baş vermişdir. Əlbəttə bu həm Rusiyada həyəcana səbəb olur, həm də uzun illərdir xeyirli və pozitiv olan Rusiya-Ermənistan münasibətlərində gərginlik yaradır.

—Bu gün hamı səbirsizliklə gözləyir ki, Paşinyan nə edəcək, çünki o hələ ki heç bir iş görməyib. Biz Rusiya ilə əməkdaşlığı davam etdirməyə hazırlıq barədə deklarasiyalar eşidirik, amma eyni zamanda Paşinyanın NATO ilə, Qərb liderləri ilə dialoq cəhdlərini, ora səfərlərini görürük. Hələ ki heç nə edilməmişdir, heç nəyə qol çəkilməmişdir və qərar qəbul olunmamışdır. Lakin tendensiya necədir və bu Rusiya ilə münasibətlərdə problemə çevrilməyəcək ki?

—Vladimir Putin xarici siyasətdə realistdir, liberal deyil. O yalnız faktlara, qərarlara baxır, yalnız qəbul olunmuş, möhür və imza ilə sənədləşdirilmiş, fiziki cəhətdən fiksasiya edilmiş tarixi əməllərə diqqət yetirir. Bu səbəbdən nə qədər ki Paşinyan Qərb ilə, NATO ilə müqaviləyə, razılaşmaya qol çəkməyib, hansısa sövdələşmə bağlamayıb, münasibətlərin tamamilə pozulmasından, Rusiya ilə Ermənistan arasında qarşılıqlı müttəfiqlik əlaqələrinin mümkünsüzlüyündən danışmaq olmaz.

Bir tərəfdən də biz əksinə, məhz Rusiya və Azərbaycan strateji yaxınlaşmasının artmasını müşahidə edirik ki, daha çox Azərbaycanda, o cümlədən digər yerlərdə Qərbin, Qərblə bütün səviyyələrdə əməkdaşlığın hansı təhlülkələr törətdiyini anlamalarının nəticəsidir.

Sivilizasion səviyyədə Qərb insan mentallığını, identikliyini, ənənəçiliyini dağıdır, qeyri-insani yolla aparır ki, biz bunu Avropada müşahidə etməkdəyik. Bu əlbəttə ki ruslar, azərbaycanlılar, ermənilər, ümumiyyətlə Avrasiyanın bütün ənənəçi xalqları üçün dəhşətli təhlükədir.

Biz görürük ki, Amerika və Qərb öz strateji maraqlarını həyata keçirmək üçün istənilən vasitələri işə salır, dövlətləri bir-birinin ardınca müstəqillikdən məhrum edirlər.

Misir, Qəddafi vaxtı Liviya kimi ölkələr Amerikanın müttəfiqi idilər ki, Qərb liderləri onların əlini sıxırdılar. Suriya ilə sakit şəkildə ticarət edirdilər və qarşılıqlı əlaqədəydilər. Qərb onları elə asanlıqla müstəqillikdən məhrum etdi, dövlətlərini dağıtdı, xaosa qərq etdi ki! Bundan heç kəs sığortalanmayıb, xüsusən də postsovet məkanında. Azərbaycan da elə vəziyyətdə qaldı ki, həmin maydan çevrilişlərinin sırasında növbəti dövlət ola bilər, müstəqilliyini itirər və xaosa qərq olmaqla dövləti dağılar.

O cümlədən biz başa düşürük ki, Qərbin bu gün daha bir dəhşətli aləti var – beynəlxalq terrorizm. Beynəlxalq terrorizmi Qərbin yaratdığı, şəkilləndirdiyi və layihələndirdiyinə, amerikan geopolitik maraqları yolunda dünyanın bütün nöqtələrində oturuşmuş sosial və geopolitik modelləri dağıtmaq üçün, bu və ya digər regiona amerikan hərbi maşınının yeridilməsinə səbəb kimi ortaya atdığına artıq heç kəsin şübhəsi yoxdur.

Həmin dəhşətli fəlakətin qabağında əlbəttə indiki suveren dövlətlərin heç biri tab gətirməz. Bu gün beynəlxalq terrorizmə sinə gərən və onunla effektiv mübarizə aparan yeganə güc Rusiyadır ki, Suriya ilə bağlı vəziyyətdə də görürük. Odur ki Rusiya ilə ittifaq amerikanın texnoloji cəhətdən yüksək səviyyədə hazırladığı beynəlxalq terrorizmin fəsadlarından qarantiyadır, müəyyən panaseyadır.

Əgər bu gün hansısa dövlət bu və ya digər hərbi-strateji bloka girməsə, onu dağılmaqdan heç kəs xilas etməyəcək. Bu mənada əlbəttə regional siyasətdə çoxvektorluğa riayət etmək olar, İran, Türkiyə və Rusiya ilə, hətta Ermənistanla qarşılıqlı əlaqələr qurmaq olar, lakin geopolitoloji seçim birmənalı olmalıdır: ya atlantik siyasət, ya avrasiyaçı siyasət – üçüncü yol yoxdur.

—Yəni iki stulda oturmaq mümkün deyil?

—Heç cür mümkün olmayacaq. Və Azərbaycan və Rusiya münasibətlərində baş verənlər Azərbaycanın açıq-aydın və birmənalı şəkildə avrasiyaçı geopolitoloji seçiminin sübutudur.

—Türkiyə və Azərbaycan arasında münasibətlər bərpa oldu. Azərbaycan üçün bu olduqca müsbət haldır. Çünki bizimlə bağlı halda Türkiyə çox yaxın ölkədir. Lakin o Rusiya ilə də minlərlə cürbəcür tellərlə bağlıdır. Moskva-Bakı-Ankara oxu üzrə iqtisadi və siyasi əməkdaşlıqdan daha tez-tez danışırlar. Ümumi maraqlar da var, parlaq layihələr də var ki, bir yerdə həyata keçirmək olar. Bunu necə inkişaf etdirmək olar?

—Bundan başqa Azərbaycan əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənən dövlətlər olan Türkiyə və Rusiya arasında qarşılıqlı münasibətlərin formalaşması üçün təbii və çox uğurlu interfeysdir.

Azərbaycan uzun əsrlərdir vahid sivilizasion məkanımızda olmaqla həm Türkiyə ilə, həm siyasi millət kimi türklərlə, həm də Rusiya ilə qarşılıqlı əlaqələrdən müəyyən gəlirlər və artımlar əldə edir. Azərbaycanlılar o adamlardır ki, həm türkləri, həm də rusları eyni cür yaxşı başa düşürlər.

Eyni zamanda Rusiyanın Türkiyə tərəfi ilə aydın dialoqu bəzən baş tutmur. Görürsən ki, bir çox məsələlər, məsələn, qaz kəmərinin çəkilməsi, ya rus silahının alınması Türkiyə lideri üçün tam qəbulediləndir, amma bir da baxırsan ki, Krımın Ukraynaya qaytarılmasının vacibliyini bildirdi, ya Poroşenko ilə qucaqlaşdı. Rusiya tərəfinə bu ən aşağısı qəribə görünür. Elə o cür yanaşma Türkiyə tərəfdə də var – türklərə də Rusiyanın özündə çox şey anlaşılan deyil.

Azərbaycanlılar bir-birindən əhəmiyyətlə dərəcədə fərqlənən bu iki ölkə arasında effektiv kommunikasiya qura bilərlər və aralarında gediş-gəliş yaradarlar. Bu mənada Rusiya-Türkiyə əlaqələrinin yaradılması üçün Bakı açar rolunu oynayır.

Eyni şeyi Rusiya-İran əlaqələri barədə də demək olar, çünki İran və Rusiya mədəniyyətləri də fərqlidirlər, özünəxsusdurlar. Burda tərcümə problemi də, zənnimcə, həlledilməz vəziyyətdədir. Mən Tehranda olmuşam, konfranslarda iştirak etmişəm, anlayıram ki hətta fars dilindən və ona tərcümə belə çətin bir problemdir. Dillərin strukturu, cümlələrin quruluşu başqadır, bütün qrammatik konstruksiya əks istiqamətə düzənlənir. Bütün bunlar tərcümədə təzadlar yaradır, cümlənin bir hissəsi ixtiyari kəsilib götürülür, əks istiqamətə tərcümə olunur, sonra yenə həmin ixtiyari nöqtədən tərcümə davam etdirilir. Bir sözlə tərcümə məsələsi tamamilə qeyri-mümkün məsələdir.

Eyni şey mədəniyyətlərin, sivilizasiyaların qarşılıqlı təmasında da baş verir. Yəni İran əlbəttə bizim vacib, əsas, strateji partnyorumuzdu, amma Azərbaycansız onunla tammənalı dialoq, eləcə də geopolitoloji yanaşma olduqca çətindir.

—Yaxşı ki Moskvada bütün bu variantlara baxırlar.

—Bakı Moskva-Ankara, Moskva-Tehran oxlarının qurulmasının təminatçısıdır. Qurulmaqda olan bu oxları nəzərə alsaq, həm də regional təhlükəsizliyin və stabilliyin müəyyən ayrılmaz elementidir.

Tanınmış rusiyalı politoloq və filosof, Beynəlxalq Avrasiya Hərəkatının sədr müavini, Geopolitik Ekspertizalar Mərkəzinin direktoru, İzbor Klubunun üzvü Valeri Korovinin “Qarabağ haqqında imperiya söhbəti: Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan, İran və Türkiyə Cənubi Qafqazın regional geopilitikasında” kitabından

Həmid Herisçi AzTV-dən uzaqlaşdırıldı: Yaradıcı adam orda işləyə bilməz

Tanınmış yazıçı, telejurnalist Həmid Herisçi AzTV ilə yollarını ayırıb.

O bu barədə feysbuk hesabında paylaşım edib. O paylaşımında bildirib: “Öz tale yolumda gedirəm. Sizə və AzTV-yə maneələr, əngəllər yaratmaq fikrində deyiləm. Bacardığımızı etdik”.

Bəs tanınmış yazıçının AzTV-dən getməsinə nə səbəb olub?

Məsələ ilə bağlı Bakupost-a danışan Həmid Herisçi suala cavab verməzdən öncə "ANS niyə qapadıldı" adlı məqaləsini xatırlatdı: "O məqalə 13 il əvvəl yazılsa da, bu günün də həqiqətidir. AzTV-dən getməyimə gəlincə, yaradıcı adamın orada fəaliyyət göstərməsi mümkün deyil. AzTV-dəkilər bizim ancaq xırda səhvlərimizi görürdülər. Uğurlarımız, tarixi kəşflərimiz isə ancaq qarşıdurmaya gətirirdi.

AzTV-nin arxivi çox əhəmiyyətli olsa da, hazırda acınacaqlı durumdadır. Unutmayın, AzTV təkcə Azərbaycanın yox, deyərdim dünyanın ən qədim TV brendidir. İlk televiziya siqnalımızın ömrü 1957-ci ildən başlayır. Dünyanın çox az televiziya şirkətlərinin bu cür zəngin arxivi ola bilər. Ancaq arxivin indiki halına dəsmal götürüb ağlamaq lazımdır".

H.Herisçi qeyd edib ki, "Gec də olsa" verilişindən sonra "Qızıl fond" verilişi açıb arxivə yeni nəfəs vermək qərarına gəliblər: "Ən azı məzmununu açaq. Arxiv araşdırmalarında xüsusi təcrübəm olduğu üçün bu işə can-başla girişdim. İşin miqyası çox böyük idi. Misal üçün, arxivdə 1973-cü ilə aid eyni mövzulu iki film - "Tedor Jivkovun Bakı səfəri" və "Qızılgüllər torpağında" qısametrajlı filmləri aşkarladıq. Azərbaycan-Bolqarıstan münasibətlərinin bu günü, o vaxtkı çəkilişlərlə tam eyniyyət təşkil edir. İndiki və tarixi kadrları bir-birinə calayıb əla bir televeriliş hazırladıq. Bəlli oldu ki, Qara dənizin Türkiyə, Bolqarısan, Rusiya su hövzəsindəki qaz yataqlarını məhz Azərbaycan neftçiləri, geoloqları kəşf edib. Belə nəticəyə gəldik ki, yataqların xəritələri görünür, arxivlərimizdədir. Arxasını indi özünüz düşünün. Siz təsəvvür edirsiz, o vaxt Bolqarıstanda "Azərbaycan" adlı kolxoz da mövcud imiş. O vaxt bu cür filmlər qarşılıqlı əməkdaşlıq şəraitində lentə alınırdı. Biri Bakıda çəkilirdi, digəri Boqarıstanda. Qərara gəldik ki, Bolqarıstan TV-lərində Azərbaycan mövzulu oxşar film var. Bütün bunlar AZTV-nin miqyasını, xarici əlaqələrini daha da genişləndirirdi. Yeni üfüqlər açırdı qarşısında. Biz bu nailiyyətləri qazansaq da, xırda nöqsanları yolumuza kötük kimi atdılar".

O yeni telelayihəsinə ciddi əngəllər törədildiyini, süni maneələr yaradıldığını deyib: "Senzura zərrəbinlə bizi güdməyə başladı. Təsəvvür edin, biz Azərbaycan Dövlət Arxivindən çox vacib, 1919-cu ilə aid bir qovluq çıxardıq. Orda Azərbaycan əks-kəşfiyyatının Denikin kəşfiyyatı üzərindəki parlaq qələbəsi əks edilmişdi. İlk dəfə bu sənədləri üzə çıxarıb Azərbaycan əks-kəşfiyyatı tarixinin 1919-cu ildən başladığını çoxsaylı sənədlərlə sübut etdik. Bu, Azərbaycanın strateji maraqları ilə bağlı bir mövzu idi. Ancaq AzTV senzorları bizimlə buynuzlaşmağa başlayıb, xırdaçılığa keçdilər. Yəni biz miqyasımızı hər dəfə genişləndirdikcə qarşı tərəf öz xırdaçı iradları ilə araşdırmalarımızı, verilişimizi əngəlləyirdilər.

Başqa bir detal, Yasir Ərəfat haqda arxivdə ciddi kadrlar var. Bu kadrları tapıb üzərində fenomen veriliş çəkirik. Ancaq senzor verilişmizə qol çəkməkdən imtina etdi. Rəhbərlik də razılaşdı.

Başqa misal. De Qollun 1944-cü il Bakı səfərini Fransa tarixşünaslığı düşməncəsinə dansa da, biz bunu ifşa etdik. İnanız, möcüzəli bir araşdırma edib o səfərin bütün gizlinlərini deşifrələdik. Göstərdik ki, o vaxt De Qoll Bakıda Fransa kommunistlərinin rəhbəri Moritz Torezlə də görüşüb. Bu səbəbdən sonra Moskvaya uçuş icazəsi alıb. Qısası, De Qolla aid verilişimiz bugünkü Fransa-Azərbaycan gərginliyini azalda, münasibətlərə yeni məzmun verərdi. Ancaq, bu verilişlərimiz də dəyərləndirilmədi. Əksinə az anonslandı, təbliğ edilmədi və təkrar göstərilmədi.

Bizim Heydər Əliyev haqda çəkdiyimiz nadir verilişin taleyi də acı oldu. İndiyədək heç bilmirəm niyə, niyə bu veriliş bu qədər əsəb yaratmalıydı? Ancaq biz Heydər Əliyev mövzusunu davam etdirdik. Onun 1982-ci il Meksika səfərini göstərdik. Yenə də xırdaçılıqlar, efir xəsisliyi, yola atılmış kötüklər... Yeri gəlmişkən, De Qoll mövzusunda Fransa və Azərbaycan qəhrəmanı Əhmədiyyə Cəbrayılovun qətlini açdıq, qatillərini tapdıq. Ancaq buna görə özümüzə qarşı olmazın nifrət hiss etdik ünvanımıza. Verilişimizi kəsib doğrayırdılar ki, guya səhvlərimiz var”.

Telejurnalist bildirib ki, bu qədər dəyərli materiallar qarşılığında onların əməyi nəinki qiymətləndirilməyib, əksinə cəzalandırılıblar: "Maddi çətinliklər çəkdik, maaşımız dilənçi payı idi. Ötən il dincəlmədik, heç bu il də dincələ bilməyəcəyik. AzTV bizim verilişi çəkmək üçün hətta meydança belə verməmişdi. Çəkiliş studiyamız başqa məkandaydı. Rejissorumuz, montajçımız da özümüzdən idi. Çünkü artıq AzTV-də peşəkar səs, işıq, montaj ustaları yoxdur. Bütün pərdəönü, pərdəarxası səslər cır səslərdir. Bu səbəbdən pərdəarxası səs kimi İlhamiyyə xanımın səsindən istifadə etdik. Halbuki şirkət bu nadir səsi istifadəsiz saxlayıb. Siz təsəvvür edin, biz hətta Şaumyanın saxta ölümünü ifşa edən lentlər də tapdıq. Gözəl veriliş hazırladıq. Ancaq senzura həmişə ağız büzdü bizə. Xırda imla, inşa səhvləri tapdı və bunları şişirtdi. Qısası, AzTV bizdə ancaq nöqsanlar, səhvlər axtarırdı, uğurlarımızı əsla görmək istəmirdi. Halbuki verilişimizin açdığı yeni üfüqlərə boylanmaq, məhz həmin istiqamətlərdə vacib addımlar atmaq lazım idi. Bolqarıstan mövzulu filmimizi Bolqarıstana göndərmək, ordakı oxşar filmi tələb etmək vacib idi. Ancaq istehsalat şöbəsinin müdürü, senzura bizimlə əməkdaşlıqdan imtina etdilər. Rəhbərlik də verilişimizi qapatdı”.

Serj Sarkisyanın gedişi – amerikan şəbəkələrinin qələbəsi kimi

Valeri Korovin

Media.az saytı üçün müsahibə, 23.04.2018

—Serj Sarkisyanın istefasını necə qiymətləndirirsiniz?

—Ermənistanın Rusiyadan qoparılması və amerikan strateji nəzarəti altına keçirilməsi üçün uzun illər inadla və ardıcıl şəkildə çalışan amerikan şəbəkələrinin qələbəsi kimi. Ermənistanda 2500 amerikan, necə deyərlər, “diplomatı” var. Bu rəqəm üzərində fikirləşin. Hər 1200 Ermənistan sakininə biri düşür. Onlar burda Vaşinqtondan gen-bol maliyyələşən yüzlərlə QHT-dən ibarət güclü, şaxələnmiş amerikanyönlü şəbəkə yaradıblar.

Ermənistanın müstəqilliyinin əlindən alınması üçün çalışan bütün bu maşına qarşı heç kəs müqavimət göstərmədi. Rusiya həmişəki kimi bığlarını tərpədərək bildirdi ki, bəs “Moskva niyə qarışmalıdır”, “bu Ermənistanın daxili işidir”. Yəqin nəzərə alırlar ki, Moskva adi silahlarla, raket-bomba zərbələrindən və tank kolonlarından istifadə etməklə, böyük miqdarda insan itkilərinin müşayiəti ilə vuruşmağa adətkardır, nəinki şəbəkə texnologiyalarından istifadə etməklə. Halbuki ikincinin köməyilə amerikan şəbəkə aqressiyasına qarşı müqavimət göstərmək olardı, Vaşinqtona postsovet məkanını metodik və ardıcıl şəkildə öz strateji nəzarəti altına almağa imkan verilməzdi.

Belə görünür məsələ “bu Ermənistanın daxili işidir” söhbətində deyil, necə ki Gürcüstan, Ukrayna, Moldova və digər yerlərlə bağlı deyildi. İş ondadır ki, buna indiki Rusiya elitalarının sadəcə ağlı çatmır. Şəbəkə strategiyaları, hansının ki köməyilə Qərb bir-birinin ardınca dövlətləri ələ keçirir – bu sadəcə onların başı üçün deyil. Sarkisyan Rusiyadan kömək almadı və Qərb strateqlərinin və polittexnoloqlarının güclü hücumu qarşısında təslim olmağa məcbur qaldı. Yəqin xaricdəki şəxsi bank hesablarının da ağır dərdi təsirsiz ötüşmədi, hansını ki itirməyə adam həmişə heyfslənir...

—Rusiya Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyinə necə reaksiya verəcək?

—Görünür hakimiyyətin dəyişilməsi prosesinə necə reaksiya verdisə, elə o cür: bığlarını tərpədəcək, ilk növbədə özünü tilsimə salacaq ki, “axı Moskva niyə qarışmalıdır, bu Ermənistanın daxili işidir”, bəs daxili işidir, qarışmaq olmaz, bircə qarışmaq olmaz...

İndi Ermənistanı Avrasiya inteqrasiyası proyektləri çərçivəsində yalnız möcüzə saxlaya bilər. Möcüzəyə isə Vaşinqtonda inanmırlar, ancaq Moskvada inanırlar. Nikol Paşinyan “qanlı rejimin” dörd divarı arasında ona görə “can qoyub əzab-əziyyətə qatlaşmamışdı” ki, möcüzəyə inam gətirsin. Bu Rusiya hakimiyyətindəki autistlərin növbəti məğlubiyyətidir. Heç başa düşmək olmur Putin hara baxır, niyə imkan verdi...

Tanınmış rusiyalı politoloq və filosof, Beynəlxalq Avrasiya Hərəkatının sədr müavini, Geopolitik Ekspertizalar Mərkəzinin direktoru, İzbor Klubunun üzvü Valeri Korovinin “Qarabağ haqqında imperiya söhbəti: Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan, İran və Türkiyə Cənubi Qafqazın regional geopilitikasında” kitabından

ERMƏNİSTAN: AMERİKA PROTESTLƏRİ QIZIŞDIRIR

Valeri Korovin

LifeNews telekanalına müsahibə, 25.06.2015

—Dövlət Duması Ermənistan hakimiyyətinə məsləhət verib ki, amerikan səfirini ölkədən qovsunlar. Parlamentariyalar əmindinlər ki, Riçard Mills Yerevanda indiki protestlər fonunda qızışdırıcılıqla məşğuldur. ABŞ-a daha bir rəngli inqilab lazımdırmı? Lazımdırsa, niyə? Bu və ya digər ölkənin daxilində qeyri-stabilliyə həmişə kimsə maraqlıdır, üçüncü şəxslər olmasa, necə deyərlər, iş ötmür. Ermənistanla bağlı məsələdə əvvəl-axır kimə Yerevanda keçirilən, böyük hesabla bu gün bitəcək 6 günlük mitinq sərfəlidir?

—Amerika Birləşmiş Ştatları vəziyyəti qızışdırır, dialoqa imkan vermir ki, emosional şiddət geridönməz xarakter alsın. Və 6 günlük etirazın nəticəsində yetişən bu şiddət emosiyalarının köməyilə hakim rejimi əvvəllər işə salınmış həmin alqoritm əsasında devirsinlər.

Bu eyni metodiçkalardır, eyni rekomendasiyalardır, mahiyyətcə eyni də adamlar elə həmin ssenarini həyata keçirirlər. Odur ki fikirləşməyin Ermənistanda xüsusi məsələdir, bəs burda doğrudan da sosial protestdir, başqa yerlərdə isə başqa məsələ idi – belə düşünmək sadəlöhvlükdür. Bu texnologiyadır və həmin texnologiya həmişə sosial protestdən başlanır. İstənilən dövlətdə problemlər var. Və istənilən dövlətdə yapışmaq üçün səbəb var ki vəziyəti qızışdırasan. Odur ki Ermənistan da istisna deyil, burda da elə həmin alqoritm işə salınıb, eyni inqilablar zəncirinin davamıdır.

—Yəni indiki halda konflikt süni yaradılmayıb və şişirdilməyib, doğrudan da Ermənistanın daxilində problemlər mövcuddur və ABŞ sadəcə bundan daxili işlərə qarışmaq üçün istifadə edir?

—Problemlər hər yerdə var. Olmasa da düzüb qoşmaq olar. Əsas odur ki bu və ya digər hadisələrin gedişatını düzgün interpretasiya edəsən. Amerikanlar məhz mahiyyətlərlə işləyirlər. Bununla elə səfirlik özü məşğul olur. İmperiya mitropoliyasının nümayəndəliyi kimi məşğul olur. Bu yolla mahiyyətləri elə şəkildə yönləndirir ki, reallığın başa düşülməsi neqativ alınsın. Amerikanlar beləcə istənilən cəmiyyəti yönləndirirlər. Orda öz şəbəkələrini yaradırlar, illərlə bu işlə məşğul olurlar. Onlar fon, məna konteksti yaradırlar, müəyyən sensorlar yaradırlar ki, bunun köməyilə lazım olan anda cəmiyyəti silkələyən prosesləri işə salsınlar. Bununçün hansısa problemi ortalığa atırlar ki, belə problemlər hər yerdə, istənilən dövlətdə var. Belə problem lazımi katalizator kimi ortalığa atılır. Əgər ABŞ-ın özünü götürsək, biz də orda vəziyyəti asanlıqla destabilizasiya edə bilərik. Lakin amerikanlar özlərində belə etirazların qarşısını qəddarlıqla alırlar. Di gəl ki ABŞ hüdudlarından kənarda istənilən halda gücün işə salınmasını qınayırlar.

—Yəni ABŞ-ın Ermənistandakı səfirliyi bu hadisədə iştiraksız qala bilməzdi?

—ABŞ səfirliyi prinsipcə rəngli inqilabların və qeyri-stabilliyin yayıcısıdır. Suveren dövlətlərin zamanı ötdü. Tək hipergüc dövlət yaranandan sonra o təbii ki praqmatik olaraq öz statusundan, gücündən, qüdrətindən yararlanmağa başladı. Hal-hazırda yeni-yeni məkanlar zəbt etməkdədir. Bu strateji nəzarətdir ki, ABŞ nəhəng ərazilər və dövlətlər üzərində qurur. Səfirlik burda müəyyən şəbəkə mərkəzi, şəbəkə proseslərinin modulu, koordinatoru rolunu oynayır ki, bunların köməyilə adi silahları işə salmadan əraziləri qoparıb ələ keçirirlər.

—Fikrinizcə, əgər Ermənistan Amerika səfirini ölkəsindən qovsa, Vaşinqton ardınca necə hərəkət edə bilər?

—Birinci bu protesti başsız qoyacaq, vəziyyəti çaş-başlığa salacaq və alqoritmin gedişini pozub dayandıracaq. İkincisi, Ermənistan hakimiyyətinə taym-aut verəcək ki, güclərini toparlamaq üçün imkanları olacaq. Lakin amerikanlar əlbəttə barışmalı olacaqlar, çünki səfiri qovmaq suveren ölkənin hüququdur. O vaxta kimi ki yeni səfir hazırlanaraq və yönləndirilərək göndəriləcək, təlimatlar alacaq, situasiya boğulub dayana bilər. Və bu taktiki effektiv gedişatdır ki, situasiyanın şiddətlənməsini durdura bilər, orientasiya olmağa və hansısa cavab tədbirləri görməyə imkan verər. Lakin əlbəttə bu problemi sistemli şəkildə həll etmir. Amerikanlar mahiyyətlərlə işləyirlər, kütlələr isə mahiyyətlər yaratmırlar, onu elitalardan qəbul edib götürürlər. Əgər öz milli elitaların mahiyyət mənzərəsi vermirlərsə, müəyyən paradiqmal matrisa təqdim etmirlərsə, hansına ki uyğun olaraq kütlə öz yaşamını əsaslandıra bilər, öz varlığının mahiyyətini başa düşə bilər – onda kütlə bunu xaricdən əxz edir. Bax amerikanlar belə mahiyyətləri formalaşdırırlar, özlərinə lazım olan şəkildə kodlaşdıraraq bu və ya digər cəmiyyətlərə tullayırlar. Və cəmiyyət hansısa momentdə artıq öz elitalarına mənsub olmur, öz dövlətinin hüdudlarından kənardakı elitalara mənsub olur. Belə mahiyyətlərə müvafiq olaraq ABŞ milli administrasiyaların başı üzərindən bu və ya digər dövlətləri idarə edir. Bu elə şəbəkə proseslərinin, şəbəkə müharibələrinin mahiyyətidir ki, konseptlərin, ideologiyaların formalaşdırılması hesabına ABŞ dünyanı idarə edir.

—Bəs hansısa münbit zəminə hazırlıq getdiyindən danışmaq olarmı? Axı keçən ilin axırında səfirlərin dəyişdirilməsi baş verdi: bu postda Coni Xeferen idi, indi Riçard Millsdir. Yeri gəlmişkən, xatlırlatmaq lazımdır ki, o rus dilini yaxşı bilir. Sonra ilin əvvəlində dövlət katibinin müavini Viktoriya Nulandın səfəri oldu. Bunu zəminə hazırlıq saymaq olarmı?

—Şübhəsiz. Amerikanlar kontekst formalaşdırırlar. Onunçün ki kütlə bu və ya digər ideyadan yapışsın, əlində mahiyyət əsaslandırması olsun. Kütlə məsələlərə Qərbin Allah vergisi, Qərb dəyərləri sisteminin isə ən yaxşı dəyərlər sistemi olması nəzərindən yanaşmalıdır. Başqa yolu yoxdur. Axı öz elitaların alternativ təklif etmirlər, Qərb isə bütün suallara konkret tammənalı cavablar ortalığa qoyur: Qərb tərəfə yönəlmə elə həll və çıxış yoludur. Başqa həll yolu isə yoxdur, belə həll yolu əsaslandırılmayıb.

Yəni cəmiyyəti idarə etmək üçün əvvəlcə onu lazımi şəkildə yönləndirmək lazımdır. Bununla amerikan səfirləri məşğul olurlar, hansılar ki şübhəsiz məhz bununçün rus dilini yaxşı bilirlər. Çünki onlar ciddi şəkildə postsovet məkanının müstəqillikdən məhrum edilməsi ilə məşğul olurlar. Bu isə sistemli yanaşmadır ki, onilliklərlə həyata keçirilir. Amerikan sovetoloqları Sovet dövlətini dağıtdılar, indi isə postsovet məkanını dağıdırlar. Onlar bunu məqsədyönlü və strateji cəhətdən ölçülü-biçili şəkildə edirlər, geopolitik maraqlardan çıxış edirlər. Biz tərəfdən isə belə yanaşma heç yoxdur. Biz sistemli şəkildə yox, situasiyaya uyğun hərəkət edirik, yəni konkret çağırışa reaksiya veririk. Qığılcım olmasa hərəkət keçmirik. Lakin onlar səviyyəcə irəlidədirlər, qığılcım onlarlıq deyil. Onlar Qərbin mahiyyət paradiqmalarını formalaşdırırlar ki, get-gedə daha çox xalqların, daha çox postsovet məkanı dövlətləri sakinlərinin təfəkkürlərini fəth edir.

—Valeri Mixayloviç, Ermənistanın coğrafi mövqeyini götürəndə ABŞ üçün bunun hansı üstünlükləri var? Axı o quru ilə əhatə olunmuşdur, faydalı qazıntıları demək olar yoxdur, qiymətli metalları yoxdur. Bəs səbəb nədir? Strateji mövqeyi var?

—Tam geopolitik özülə malik strateji mövqeyi. Bu məkanın resurslarının az olmasına, yerləşməsi, münbitliyi və faydalı qazıntıları cəhətdən qeyri-cəlbediciliyinə baxmayaraq hər halda Ermənistan Qafqaz keçidinin daxilində yerləşir ki, Rusiyanın İran ilə strateji yaxınlaşma yolunun üstündədir və bununla Rusiyanın Hind okeanına çıxış imkanını bağlaya bilər. Qlobal Qərbin nümayəndələri də məhz buna imkan vermək istəmirlər – keçmiş etaplarda Britaniya imperiyası, indiki etapda isə amerikan imperiyası. Rusiyanı blokirovka etmək, onu kontinentin içərilərinə doğru sıxışdırmaq Qərbin strateji, geopolitoloji məqsədidir, geopolitoloji imperatividir. Ermənistan isə burda cənub sanitar kordonunun açar elementidir.

Qafqaz keçidinin üç fraqmenti – Gürcüstan, Azərbaycan və Ermənistan Rusiyanın strateji genişiliyə çıxışını bağlaya bilirlər. Gürcüstanla artıq işləyib bitirdilər, Azərbaycan tərəddüd edir, Ermənistan isə Rusiyanın müttəfiqidir. Ermənistan əllərindən çıxıb. Bu zəif bənddir. Hələ bu azmış kimi Ermənistan Avrasiya Birliyinə daxil olacağını bildirdi. Özü-özlüyündə bu da çağırışdır, amerikan maraqlarına zərbədir. Çünki Ermənistanın Avrasiya Birliyinə daxil olmasının nəticələri presedent yaradacaq, nümunə verəcək ki, staqnasiyadan başqa heç nə verməyən ABŞ-a yox, Rusiyaya orientasiya olmaqla necə inkişaf etmək olar. Və bu Azərbaycan üçün, Gürcüstan üçün yoluxucu nümunə olacaq, nəticədə ABŞ bütün Zaqafqazyeni itirə bilər, bu isə yolverilməz nəticədir. Və ABŞ Ermənistanı blokirovka edəcək.

Tanınmış rusiyalı politoloq və filosof, Beynəlxalq Avrasiya Hərəkatının sədr müavini, Geopolitik Ekspertizalar Mərkəzinin direktoru, İzbor Klubunun üzvü Valeri Korovinin “Qarabağ haqqında imperiya söhbəti: Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan, İran və Türkiyə Cənubi Qafqazın regional geopilitikasında” kitabından

Azərbaycan Avrasiya İqtisadi İttifaqına daxil olmalıdır

Elşad Məmmədov

Son aylar Azərbaycanla Avrasiya İqtisadi İttifaqı (Aİİ) arasında əməkdaşlığın mümkün möhkəmləndirilməsi ilə bağlı tədbirlərin sayının kəskin şəkildə artması ilə yadda qaldı.

Qeyd etməyə bilmərəm ki, bir qrup həmfikirlərlə birlikdə Azərbaycanın Aİİ-da iştirakı ideyasının kökündə dayanan bu sətirlərin müəllifi üçün çox xoşdur ki, bizim ideyalar qəbul olunur və praktiki müstəvidə tətbiq edilir.

Azərbaycanın Aİİ-na daxil olması lehinə arqumentlərimi təqdim edirəm:

1. Xarici iqtisadi prioritetlər. Rusiya ilə - quruda, Qazaxısatanla - dənizdə qonşuluğumuz. İqtisadi əlaqələrimiz kifayət qədər dayanıqlıdır. Rusiya idxal üzrə əsas tərəfdaşlarımızdandır (18%). İxracatda - Rusiya 3-cü yerdədir, lakin qeyri-neft sektoru üzrə RF əsas ixrac bazarımızdır. 2022-ci ildə Qazaxıstanla ticarət dövriyyəmiz 4,5 dəfə, Rusiya ilə 24 % artmışdır.

2. Ötən il ölkəyə xaricdən köçürülən 3,6 milyard ABŞ dolları həcmində vəsaitin 80 %-dən artığı (təqribən 3 milyard dollar) Ruisiyanın payına düşür. Bu isə 2022-ci il dõvlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş gəlirlərin təxminən 20 %-inə bərabərdir. Eyni zamanda nəzərə alaq ki, əmək haqqı və bir sıra digər mənbələrdən fərqli olaraq, pul köçürmələri vergi və başqa yığım təzyiqlərinə məruz qalmır.

3. Fikrimcə, Rusiyadan Azərbaycana göndərilən pul köçürmələrinin digər dövlətlərdən respublikamıza göndərilən pul köçürmələrini 5 dəfə üstələməsi və bu göstəricinin ölkəmizin bütöv qeyri-neft ixracatının həcminə təqribən bərabər olması bizi məhz hansı ölkənin əsas xarici iqtisadi tərəfdaşımız olması barədə düşündürməyə bilməz.

4. Azərbaycanın Aİİ-na daxil olması nəticəsində Azərbaycan şirkətləri müxtəlif məhsullara tətbiq edilən idxal rüsumlarından azad olunaraq mənfəətlərini xeyli dərəcədə artıra bilərlər. Bu o cümlədən, metal, agac, taxıl məhsullarına aid edilə bilər. Taxıllla bağlı məsələnin sosial-iqtisadi amil olaraq xüsusi həssaslığınî nəzərə alaraq, onu, zənnimcə, xüsusi ilə qeyd etmək lazımdır. Belə ki ölkəmizin Aİİ-na üzv olması respublikamızda taxıl qiymətləri və Azərbaycan bazarının taxîl təminatı problemlərinin kökündən həllinə şərait yarada bilər.

Bu Azərbaycanın Avrasiya İqtisadi İnteqrasiya prosesində iştirakının lehinə olan tutarlı arqumentlərin yalnız bir hissəsidir.

Bununla yanaşı, zənnimcə, bu məsələnin qoyuluşunun aktuallığı tədricən yalnız artacaq!

Şiəlikdə seçim sərtdi: ya Hüseynçisən, yaxud Mehdiçi

Həmid Herisçi

HÜSEYN YOXSA MEHDİ?

QURBAN YOXSAMI QƏHRƏMAN?

DEKADANS YOXSAMI DİRİLMƏ?

SİZİN "ƏBƏDİ AŞURANIZA" YOX DEYİRƏM!

Şiəlikdə seçim sərtdi: ya Hüseynçisən, yaxud Mehdiçi. 

Birincilər “Qurban” acısını sevirlər. Hər cür kasıblığı, məğlubiyyəti, zəifliyi, dekadans poeziyasını haqlı sayarlar.

Qəhrəmanı, qalibi sevməzlər.

Xəstələrə, uğursuzlara, yəni əvvəlcədən məğlub görünən “müstəfəzan”lara haqq qazandırarlar.

Vaxtilə Fridrex Nitşe oxşar xəstə təfəkkürü xristian dinində aşkarlamışdı. Buna “DEKADANS” adını vermişdi.

İranda, Azərbaycanda da bax bu DEKADANS-ın oxşarı Hüssüyniyyə məktəbindədir. 

Ancaq şiəlikdə MEHDİ məktəbi də mövcuddu.

Bu məktəb ANTİDEKADANS məzmunludu. 

O dirilməni, qələbəni, qəhrəmanı alqışlayır. 

Əsl şiə məktəbi də elə Mehdi yoludur. 

İmam Zaman odur.

Hüseyn deyil.

Azərbaycan və İran indi dekadans havasında, İmam Hüseyn sevdasındadırlar. Ancaq mən SAHİB ZAMANI, yəni Mehdini seçirəm.

Qalibi, xilaskarı seçirəm, nəinki məğlubu.

ŞAH İSMAYILIN QIRMIZI ŞİƏLİYİNİ, MEHDİÇİLİYİNİ SEÇİRƏM.

SİZİN "ƏBƏDİ AŞURANIZA" YOX DEYİRƏM.

MEDİADA ELEKTRON İDARƏETMƏ MODELİ ÖZÜNÜ DOĞRULTMADI: KÜTLƏVİ JURNALİSTİKA KABUSU DAĞIDICIDIR, ELİTASIZ MƏDƏNİYYƏT BOŞBOĞAZLIQDIR

Həmid Herisçi

Müharibənin taleyini həmişə çiyni paqonlu yüksək vəzifə sahibləri yox… bir də yox… kiçik zabit heyəti, sıravilər həll edir.

Jurnalistikada, ədəbiyyatda da belədir.

Ancaq orduda, hərbi sahədə özünü tam doğruldan bu nyuans, mədəniyyətdə özünü doğrultmur.

Antidəyərə çevrilir.

Azərbaycanlılar nədənsə həmişə tənqid hədəfi kimi yüksək vəzifəliləri, yəni beş ulduzlu berendləri seçsələr də, mən bu qədim adətimizi pozmaq istəyirəm. Tənqid hədəfimiz müasir Zati Aliləri yox… adi piyadalarımız, kiçik zabit heyətimiz olmalıdır.

Məhz bax bu adi, istedadsız, boz kütlə ölkədəki böhranın səbəbidir.

Adi, sıravi insanlar ətraf təbii mühitə çəyirtkə kimi yayılıb ən vacib strateji sahələri, xüsusən jurnalistikanı, ədəbiyyatı məhv ediblər. Sarsıdıblar.

Elita yoxdu artıq Azərbaycandakı bütün sahələrdə. Hamı…hamı bu gün jurnalistdi, yazıçıdı, siyasətçidi.

Buna sosialogiyada KÜTLƏVİ ƏDƏBİYYAT, MƏDƏNİYYƏT DÖVRÜ deyirlər.

Elita ölüb. Yerini ötürüb əli qaləmli həvəskarlara. Boz kütləyə.

Başlayaq bax bu” kütləvi jurnalistikamızın” tənqidindən.

Kütləvi juranalistikasının peşəkarlıq şkalası, mübahisəli mövzu, Anadolu türkləri demiş ziddiyyətli konudu.

İndiki jurnalistika beynəlxalq sularda sərbəst üzgüçülük məharəti tələb edir. Ancaq Azərbaycan mediası, beynəlxalq yox, sırf məhəlli məzmunludur.

Elitar deyil, adidi.

Media kapitanları uzaq məsafəli səfərlərə tam hazırlıqsızdırlar.

Azərbaycan jurnalistikası istedadsızların yığnağıdır, nəinki istedadlıların.

Çağdaş jurnalistika smart texnologoyalarla yüklüdürsə, Azərbaycan mediası, bahar şumuna hələ də kotanla, kətmənlə çıxır.

Araşdırma janrı yoxdu bu həvəskar topluda. Peşəkarlar, peşə qanunları, standartları bütün sahələrdə, xüsusən jurnalistikada arzuolunmazdı.

Rəsmi Bakının son 3 il ərzində bütün uğurları ancaq güc nazirliklərində - hərbi sahədə, kəşfiyyatda, ordu quruculuğunda və digər bəzi sahələrdə özünü aydın göstərsə də, razılaşın, butün bu nailiyyətlərimizi məhz zay jurnalistikamız sıfırlayır.

Bu piyadaların zabit rütbəsi alması çox vaxt apardı. Bəzi qurumlarda jurnalist heyətinin tam kütləvi təxrisi, qaçınılmazdı. İxtisarlar labüddü.

Jurnalistikamızın azarı keyfiyyətsiz kadrlardı. İstedlısı, savadsız, savadlısı isə istedadsızdı bu jurnalist tayfamızın.

Ələbaxımlıdır. İdealist şkala yoxdu qətiyyən beyinlərində.

Məişət qayğılarına daha çox aşiqdirlər, nəinki öz peşələrinə.

Təsadüfü adamlar faizi 50, 60 faiz olsaydı nə dərdimiz vardı ki! Yox... bu statistika bizdə 99 faiz həcmindədir.

3 D çaplı jurnalist heç yoxdu biz jurnalist məhəllələrində... bolluca avara var.

Futuristik, yəni gələcəyə yönlü baxış sıfırdı burda. Nə varsa, inildiyən nostalji mövzularda, keçmişdədir.

Guya ki keçmişlərdə nəsə yaxşı, indikindən müsbət olub...

Yalansa!...

Sadəcə siz jurnalistlərdə müasir, modern, fururistik təfəkkür işartıları çatışmır. Bu səbəbdən nostaljiyə qapılırsız.

Azərbaycan jurnalistlərinin səsi, ucdantutma cırdı. Yetişməmiş kal səslər efiri zəbt edərək dinləyicinin qulaqlarını cırmaqlasa da, nə xeyri?

TV, radio "kapitanları" sükanı, lövbəri, yelkənləri, mikrafonları hələ də bu həvəskar tayfasına etibar edirlər.

Teleaparıcılar, adətən əksər samit, sait səsləri sanki unudurlar. Tələlffüz etmirlər. Cingiltili, kar samitlər bölgüsü, sıfırdı radio, tele efirlərində.

Montajçılar, öz diktaturasını qurublar efirdə. Verilişləri, kadrları eyni baxış bucağından, eyni kasıb üsullarla, sanki adi yapışqanla (!) bir-birinə çalayırlar.

İşıq standartları da sıfırdı efirdə.

Səsin keyfiyyəti də.

Qısası, Azərbaycan jurnalisrikasının "Elektron idarəetmə" modeli, mühərriki, çat verib. İşləmir. Təcili yeni standartlara keçib, elektron göstəriciləri redəktə etmək lazımdır.

Media elektron üsullarla, mexanik idarə edilə bilməz.

Acı nəticələr göz önündədir.

Elektron dövlət, idarəetmə bəlkə də bələdiyyə, İcra səviyyəsində yaxşıdır. Ancaq jurnalistikada faciəli nəticələrlə yadda qalıb.

Azərbaycan dövlətinin, ordusunun qələbələri məhz jurnalistikamız sıfırlayır.

Bu orduda yeni hərbi çağırışa ciddi ehtiyac yaranıb.

Sözdə "kapitanların" rütbəsi geri çağırılmalı, paqonları çiyinlərindən sökülməlidir.

Kütləvi mədəniyyət, o cümlədən kütləvi jurnalistika, məncə antidəyərdi.

Əslində mədəniyyətsizlik modelidir.

“ŞƏRQ TƏRƏFDAŞLIĞI” – “İNKİŞAFDAN GERİ QALMIŞLAR” ÜÇÜN TƏLƏ

Tanınmış rusiyalı politoloq və filosof, Beynəlxalq Avrasiya Hərəkatının sədr müavini, Geopolitik Ekspertizalar Mərkəzinin direktoru, İzbor Klubunun üzvü Valeri Korovin ilə müsahibə

—29-30 sentyabr 2011-ci ildə Varşavada keçən “Şərq əməkdaşlığı” sammitinin nəticələrinə görə birgə Deklarasiya qəbul olunub ki, bu deklarasiyanı Ermənistan və Azərbaycan rəhbərləri də imzalayıblar. Bu Ermənistanın və Azərbaycanın Rusiyadan uzaqlaşmasına gətirib çıxarmayacaqmı?

—Düşünürəm ki, tam mümkündür. Bu elə SSRİ-nin keçmiş respublikalarını Rusiyanın təsiri altından çıxarmaq üçün yaradılmış amerikan meydançasıdır. Əsas tələ də “Avropaya qəbuldur”, halbuki belə şey yoxdur, Avropanın hansısa virtual obrazını yaradıblar ki reallıqdan çox-çox uzaqdır. Arzulardakı Avropadır ki bütün postsovet respublikalarını ora yönəldirlər.

Belə baxanda amerikanlar üçün keçmiş Sovet müttəfiqlərini nə ilə aldatmağın fərqi yoxdur, əsas məsələ öz məqsədlərinə çatmaq – onları Rusiya ilə strateji birlikdən çıxarmaqdır. Əsas odur ki bax bu işləsin, hamı ayrı-ayrılıqda “Avropaya” doğru hərəkət etsin. Bununçün gərginlik yaratmaq lazımdır, ilk növbədə həmin “Şərq əməkdaşlığına” daxil olan MDB ölkələri ilə Rusiya arasında. Əsas hədəf də budur.

—Azərbaycan və Ermənistan nə vaxt Avropa strukturlarına daxil olmağa ümid edə bilərlər?

—Onları həmin Avropa ilə vaxtın bitməsinə kimi şirnikləndirəcəklər. Təbii ki son nəticədə onların heç birini Avropaya-zada götürməyəcəklər. Hər belə sammitdə Avropa həvəskarlarına onların çatışmazlıqlarını göstərirlər, bəs sizdə “demokratiya”, “azadlıq”, “insan haqları” yoxdur. Hansı ki bütün bunlar tamamilə subyektiv kateqoriyalardır ki, hər yerdə bir cür qəbul olunur. Postsovet ölkələrinin bunlar barədə təsəvvürü avropalıların təsəvvürü ilə üst-üstə düşmür. Yüksək təkəbbürlü avropalılar üçün postsovet ölkələri bu mənada daim “inkişafdan geri qalmış” kimi olacaqlar. Amma hər halda tapşırıq yerinə yetiriləcək. Bu isə ondan ibarətdir ki, Rusiya ilə istənilən inteqrasion inisiativlər kəsilməlidir.

—Həm Azərbaycan, həm də Ermənistan nümayəndə heyətini dəvət edən “Şərq əməkdaşlığının” təşəbbüskarları Qarabağ məsələsində kimi dəstəkləyəcəklər? Axı bu iki dövlət arasında konflikt davam edir. Belə ziddiyyət şəraitində onlar Avropaya birgə necə hərəkət edə bilərlər?

—Məhz buna görə mən nə Ermənistan, nə də Azərbaycan üçün Avrointeqrasiya prosesinin real yekunlaşacağının faktiki mümkün olmayacağını bildirirəm, necə ki hətta Türkiyə üçün də real Avropa perspektivi mümkün deyil. Bütün bunlar sadəcə tələdir, Rusiya ilə Avrasiya əlaqələrinin qarşısını almaq üçün fürsətdir, hansı ki həmin əlaqələr sadəcə mexaniki olaraq “Avropa kursu” adlanan kursa qarşı qoyulur və bu zəmində sərt şəkildə sual edilir: “Siz bizimləsiz, ya onlarla?”

O ki qaldı Qarabağ probleminə, amerikanlar özlərinə Zaqafqaziyedə qeyri-stabillik fazasını aktiv şəkildə başlamaq lazım gələndə asanca Qarabağ kartı ilə oynayırlar – birbaşa, ya da Türkiyə vasitəsilə. Bununla yanaşı nə Ermənistanın, nə də Azərbacanın taleyi onların veclərinə də deyil. Onlar ümumiyyətlə nə orda yaşayan adamları, nə xalqları, nə siyasətçiləri, nə bu dövlətlərin özlərini saya salmırlar və onları asanca hətta xırda siyasi effektə belə dəyişirlər.

“SPUTNİK” RADİOSU ÜÇÜN MÜSAHİBƏ, 30.09.2011

Valeri Korovinin “Qarabağ haqqında imperiya söhbəti: Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan, İran və Türkiyə Cənubi Qafqazın regional geopilitikasında” kitabından

AZƏRBAYCAN ÜÇÜN AVRASİYA VEKTORU

Tanınmış rusiyalı politoloq və filosof, Beynəlxalq Avrasiya Hərəkatının sədr müavini, Geopolitik Ekspertizalar Mərkəzinin direktoru, İzbor Klubunun üzvü Valeri Korovin ilə müsahibə

—Siz Rusiya siyasi camiəsində avrasiyaçılığın ideoloqlarından biri sayılırsız. Avrasiya Hərəkatının lideri Aleksandr Qelyeviç Duqinin bəyanatları kimi sizin də bəyanatlarınız tez-tez hansısa ölkəyə təhdid kimi səslənir, belə çıxır ki, öz xarici siyasətində Rusiyayönlü vektordan imtina edən ölkə hökmən Yer üzündən silinəcək. Mən Azərbaycanla bağlı soruşuram. Niyə Azərbaycan avrasiyaçı vektoru seçməlidir? Əgər Bakı Moskvanın bu təklifindən imtina edərsə Rusiya hansı addımları atacaq?

—Mən sizin fikrinizə bir az formula verərdim. Qərbin tərəfində duran hər bir Avrasiya dövləti “Yer üzündən silinəcək” – o deməkdir ki, suverenliyindən məhrum olacaq, müasir realiyalarla danışsaq, amerikan maraqlarına tabe etdiriləcək, Qərbin istismar obyektinə çevriləcək.

ABŞ birtərəfli qaydada milli dövlətlər epoxasına son vermişdir və birqütblü amerikan dünyasının yarandığını bəyan etmişdir. Amerikan elitalarının əmri ilə Şərqi Avropanın, postsovet məkanının, Yaxın Şərqin milli dövlətləri bir-birinin ardınca “inqilablar” yolu ilə dağıdılırlar, suverenlikdən məhrum olurlar, xaosa və vətəndaş müharibəsinə qərq olurlar, nəticədə, bəli, “Yer üzündən silinirlər”, dünya siyasi məkanından özbaşına subyekt kimi çıxırlar. ABŞ başda olmaqla Qərb beləcə itaət etməyənlərin, zəiflərin, müqavimət göstərməyə qadir olmayanların öhdəsindən gəlir, onları öz iradəsinə tabe edir, müstəqillikdən və identiklikdən məhrum edir, məcburən Qərb sivilizasion məkanına soxur. Axı bunlar ABŞ-a və Qərbə ikrah duyan avrasiyaçı ideoloqların hansısa şəxsi mülahizələri deyil, bunlar geopolitikanın qanunlarıdır. Və bunları obyektiv edən də məhz Qərb ölkələrinin sonuncu yüzilliklər ərzində bunları ardıcıl həyata keçirmələridir.

Nə vaxt ki mərkəzində Rusiya duran Avrasiya bloku zəifləyir, qoyub getdiyimiz pozisiyaları Qərb özünün klassik Qərb kolonializmi ruhunda əlində cəmləməyə başlayır, burda öz qurbanlarını maddi cəhətdən tükətməyə çalışır, eyni zamanda öz yaşam obrazını, Qərb sivilizasiyasına xas təfəkkürü yeridir, öz dinini, mədəniyyətini və dəyərlərini yayır. Bütün bunlar “quru” və “dəniz” sivilizasiyaları qarşıdurmasının geopolitik modelinə tam uyğundur və bu geopolitik yanaşmanı Ratselin, Şmittin və Makkinderin ortalığa qoyduqları zamandan üzü bəri prinsipial olaraq heç nə dəyişməmişdir.

Mahiyyətcə biz Avrasiya dövlətlərinin kolonizasiyasının cilalanmış alqoritmi ilə üz-üzəyik. Əvvəlcə təklif gəlir ki, könüllü olaraq amerikan kolonial “imperiyasına” biət edin. İmtina etdiyiniz təqdirdə demokratiyanın olmaması barədə ittihamlar səslənir, ardınca “vətəndaş cəmiyyətinin” iğtişaşları işə salınır, rəngli inqilablar olur, bu da kömək etməsə üsyan, hüquq-mühafizə qüvvələri ilə silahlı toqquşmalar törədilir. Əgər tabe olmaq istəməyən dövlət, ya rejim bundan sonra da müqavimət göstərirsə vətəndaş müharibəsi, dövlətin dağılması, NATO-nun bombardmanı və amerikan ordu kontingentinin yeridilməsi baş verir. ABŞ bu alqoritmi reallıq kimi ortalığa qoymuşdur və Avrasiya dövlətlərinə sərbəst seçməyi təklif edir: suverenliyin itirilməsinə müqavimət yolunda harda dayanmalı, hansı mərhələdə diz çöküb baş əyərək amerikan qüdrətini etiraf etməli. Beləcə onların müstəqil dövlət kimi varlığına son qoyur, amerikan koloniyası, geopolitik plasdarm, NATO-nun hərbi bazası statusunu qəbul etməyə məcbur edir.

Rusiya isə tam fərqli yanaşma həyata keçirir. Rusiya – Avrasiya, heartlanddır ki, Avrasiya blokunun özəyində yerləşir, amerikançılığa əks olan imperiya tipini – quru imperiyasını özündə ehtiva edir. Bu tip imperiya atlantizmdə olduğu kimi metropoliya-koloniya prinsipinə yox, mərkəz-periferiya prinsipinə əsaslanır. Bu yaradıcı tip imperiyadır, öz ərazilərinə dəstək verir və inkişaf etdirir, rəngarəngliyin bütün növlərini – etnik, mədəni, dini rəngarəngliyi strateji birlik çərçivəsində qoruyub saxlayır.

Atlantik və avrasiyaçı geopolitik yanaşmaların fərqi də burdadır. Birinci halda, yəni atlantik yanaşmada məqsəd Avrasiya məkanının fraqmentini öz xeyrinə qoparmaq, Avrasiya blokunun geopolitik nəzarətindən çıxarmaqdır ki, iqtisadi cəhətdən istismar etsin və sivil cəhətdən öz formatına salaraq bayağılaşdırsın. İkinci halda, yəni avrasiyaçı yanaşmada isə məqsəd məkanı öz himayəsinə götürmək, təhlükəsizliyini və inkişafını təmin etmək, mədəni rəngarəngliyi qoruyub saxlamaqdır. Bir-birinə əks olan bu iki yanaşmanın mahiyyəti belədir. Qərb istismar üçün ələ keçirir və baza identikliyini yox edir. Yerdə qalanlar isə təbliğat cəfənfiyyatıdır: “ümümbəşər dəyərlərindən”, “demokratiyadan”, “inkişafdan” və “insan hüquqlarından” dəm vururlar ki, guya Qərb bunları gətirir.

Azərbaycan da bu gün məhz belə seçim qarşısındadır. Ya ABŞ-ın növbəti şikarına çevrilə bilər, təkcə müstəqil dövlət kimi deyil, Azərbaycan xalqının cəmiyyəti kimi də, mədəniyyət kimi də, ənənəvi yanaşmaların məcmuəsi kimi də varlığını itirə bilər, Amerikanın xammal bazası və Avrasiyaya yürüşündə hərbi plasdarmı olar. Ya da Avrasiya yolunu seçərək suverenliyini, identikliyini, özünün başlıca zəfərlərini və mədəni nailiyyətlərini qoruyub saxlayar, təhlükəsizlik qazanar, özünün təbii, harmonik, mədəni-sivil mühitində qalar.

Seçimin qeyri-müəyyənliyi amerikan strateqlərinin əlinə fürsət verir. Nə vaxta kimi Azərbaycan rəhbərliyi tərəddüd edir, qiymətləşir, özünə yaxşı şərtlər seçir, amerikan strateqləri özlərinin ölüm alqoritmlərini həyata keçirirlər. İndi artıq insan hüquqlarının pozulması sahəsində ittihamlar fazasındadırlar. “Birləşmiş Ştatlar daha Azərbaycanda insan hüquqlarının pozulması ilə bağlı dəhşətli faktlara gözübağlı qala bilməz”, – amerikan konqresmeni, Helsinki komissiyasının sədri Kris Smit 2015-ci ilin dekabrında bildirmişdir. Ardınca isə hər şey planda olduğu kimi gedəcək: xalq narazılıqları, rəngli inqilab, vətəndaş müharibəsi, ölkənin dağıdılması, NATO bombardmanı, amerikan kontingentinin yeridilməsi – seçin harda dayanacaqsınız.

Rusiya heç vaxt belə hərəkət etməyib və etməyəcək. Və əgər Bakı Avrasiya reinteqrasiyası ilə bağlı Moskvanın təklifindən imtina edərsə, Moskva yalnız çiyinlərini çəkəcək, belə ki bu həmişə könüllü sivil seçimdir. Azərbaycanla bağlı isə bu dövlətin könüllü seçimidir ki, tarixən Rusiya tərəfindən formalaşdırılmışdır, Rusiyaya mədəni cəhətdən yaxındır, Rusiya ilə eyni tarixi yaşamışdır. Bu o dövlətdir ki, Rusiya Sovet proyekti çərçivəsində sənayesini yaratmışdır və kənd təsərrüfatını inkişaf etdirmişdir. Lakin əgər Rusiyanın ona hər şey verdiyi – iqtisadiyyatından və industriyasından tutmuş suverenliyinə kimi – belə dövlət gedib könüllü Qərbə biət edirsə və altantik geopolitikanın tərəfinə keçirsə, obyektiv səbəblərdən yaxın və “özünkü” olmaqdan çıxır, bundan doğan səbəb və nəticələri ilə birgə könüllü “yada” çevrilir. Milliyyətçi Gürcüstan, bandera Ukraynası, oliqarxik Moldova və digərləri amerikan “imperiyasının” işğalından sonra hadisələrin necə inkişaf etməsinə nümunədirlər: separatizm, dağıntı və durğunluq qazanıblar. Geopilitik qanunlar belədir. Bu könüllü sivil seçim məsələsidir. Üçüncü yol yoxdur...

—Rusiya və Türkiyənin problemləri fonunda Rusiya Azərbaycanı necə görür? Məlum olduğu kimi Azərbaycan Türkiyənin müttəfiqidir. O Rusiya üçün düşmən ölkəyə çevriləcəkmi?

—Türkiyə bu gün bir tərəfdən amerikan geopolitikasının, bir tərəfdən də Türkiyənin daxilində, o cümlədən türk elitalarında olan amerikan şəbəkələrinin tamahkarlığının və acgözlüyünün girovuna çevrilib. Hər bir regional məmləkət kimi Türkiyə də sivil seçim qarşısındadır. Ya birdəfəlik özünü okeanın ö üzündən olan yeni ağaların əlinə vermək, tale ilə barışmaq, mübarək amerikan maraqları yolunda israfa verilmək. Ya da Avrasiya vektorunu qəbul etməklə öz suverenliyini müdafiə etmək, müstəqilliyini, mədəni identikliyini, rəngarəngliyini və bütövlüyünü qorumaq. Amerikanların bu seçimi gözləməyə səbrləri çatmadı, Fətulla Gülənin kurasiya etdiyi şəbəkələri vasitəsilə 2016-cı ilin iyulunda hərbi çevriliş prosesini işə saldılar və məğlubiyyətə uğradılar. Lakin Türkiyənin daxilində sivil seçim uğrunda daxili mübarizə hələ başa çatmayıb. Avrasiya seçimi və Rusiya ilə yaxınlaşmaq tələb edən kamalçılarla Qərb vektoru tərəfdarlarının, “paralel dövlətin” nümayəndələrinin qovğası hələ bitməyib.

Əgər Azərbaycan öz gələcək taleyini Türkiyə ilə bağlayıbsa, bu mənada Türkiyənin seçimi Azərbaycan üçün də taleyüklüdür. Əgər Türkiyə atlantik vektoru qəbul edərsə, hansının ki biz əlamətlərini uzun müddətdir müşahidə edirdik, Azərbaycan da sakitcə onun ardınca gedərsə, onların taleyinin necə olacağını mən əvvəlki suala cavabda təsvir etmişəm ki, qibtəedici olmayacaq.

Əgər Türkiyənin altantik seçiminə baxmayaraq Azərbaycan sərbəst şəkildə avrasiyaçı seçim edərsə, bu ona qorunmağa imkan verəcək, amerikan işğalının fəsadlarından yaxa qurtaracaq, amerikan sivilizasion dəyirmanında üyüdülməyəcək. Yəni belə vəziyyətdə Azərbaycanın Türkiyəyə orientasiyası kor-koranə və qeyd-şərtsiz deyil, praqmatik olmalıdır.

Və burda Azərbaycana sərfəlidir ki, hamı üçün fəlakətli olan Türkiyə-Amerika alyansına deyil, Rusiya-Türkiyə alyansına ümid bəsləsin ki, Moskva-Ankara geopolitik oxu çərçivəsində tam mümkündür. Bu da ki Türkiyədə hakimiyyətə “milli hökumətin” – bütün vətənpərvər partiyaların, ilk növbədə kamalçıların Rusiya ilə ittifaqa yönəlmiş avrasiyaçı qanadının daxil olduğu hökumətin gəlməsi ilə mümkündür. Belə ssenari həm Türkiyəyə, həm də Avrasiya alyansı çərçivəsində Türkiyə ilə əlaqəsinin təhlükəsiz və perspektivli olacağı Azərbaycana sərfəlidir. Bu halda Azərbaycanın inteqrasiyaçı rolu olacaq, Moskva-Ankara oxu isə Moskva-Bakı-Ankara oxuna transformasiya olunacaq.

Lakin tam neqativ ssenarı də var ki ehtiyatlı olmaq lazımdır. Birdən Azərbaycan amerikan plasdarmına çevrilər ki, Rusiyanı Türkiyədən ayırar, Moskva ilə Ankaranın yaxınlaşmasına sonuncunun seçimi avrasiyaçılıq olduğu halda imkan verməz. Bütün dramatizminə baxmayaraq bu ssenari o halda ehtimal edilir ki, amerikan strateqləri Rusiya və Türkiyə yaxınlaşmasının qaçılmaz olduğunu başa düşsünlər – onda bu alyansın qarşısını almaq üçün başılovlu tədbirlər həyata keçirməyə başlayacaqlar. Bu halda Azərbaycan Ukraynaya çevrilmək təhlükəsi ilə üzləşəcək, hansı ki Rusiyanın Avropadan ayrılması və Rusiya-Avropa alyansının qarşısının alınması ilə bağlı amerikan maraqları yolunda yandı.

—Keçən il Dağlıq Qarabağ regionunun erməni separatçılarının lideri Bako Saakyan Moskvada oldu və Bakıya münasibətdə Rusiya ərazisində bir sıra erməni provokasiyaları həyata keçirildi. Belə çıxır ki, separat “Dağlıq Qarabağ respublikası” bir növ Rusiyanın alətidir və ya təzyiq mənbəyidir ki, lazım olanda Bakıya qarşı işə salır. Rusiya erməni separatçılarının müstəqilliyinin tanınmasına gedəcəkmi?

—Bu məsələdə yenə də hər şey Azərbaycanın geopilitik seçimindən asılıdır. Bakı Vaşinqtonun və atlantik geopolitikanın tərəfində durarsa, özünü ABŞ-ın müttəfiqi elan edərsə, onda Dağlıq Qarabağ praktiki olaraq tanınacaq, necə ki atlantik Gürcüstanla bağlı situasiyada Cənubi Osetiya və Abxaziya tanındı, yaxud amerikanların işğal etdiyi Ukrayna olayında Krım, DXR, LXR tanındı. Burda necə deyərlər, şəxsi heç nə yoxdur, sırf geopolitikadır.

Nə qədər ki Azərbaycan tərəddüd edir, onun rəhbərliyi isə geopolitik seçimini edə bilmir, Qarabağ məsələsi asılı halda qalacaq. Və burda Ermənistanın da bu gün müəyyən sərfəli pozisiyaları var, belə ki Ermənistan öz sivilizasion seçimini artıq etmişdir, Avrasiya inteqrasiyası prosesinə - Gömrük İttifaqına, Avrasiya İqtisadi Birliyinə və s. qoşulmuşdur. Ermənistanın KTMT-yə üzvlüyünü də nəzərə alsaq, Ermənistanın Rusiyaya dost olmayan ölkələrin təlimlərində iştirakı ilə bağlı bəzi ayrı-ayrı çatlara baxmayaraq, ümumilikdə Qarabağ probleminin Azərbaycan tərəfindən hərb yolu ilə həlli məsələsini bir kənara qoymaq olar.

Başqa məsələ ki Azərbaycan avrasiyaçı yolu seçəcək. Belə seçimin perspektivləri, o cümlədən belə halda Qarabağ məsələsinin həlli variantları barədə mən artıq dəfələrlə, o cümlədən Azərbaycan KİV-lərində də danışmışam.

Söhbətləşdi: Vüqar Həsənov

VESTİ.AZ SAYTI ÜÇÜN MÜSAHİBƏ, 01.02.2016

Valeri Korovinin “Qarabağ haqqında imperiya söhbəti: Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan, İran və Türkiyə Cənubi Qafqazın regional geopilitikasında” kitabından