17.04.2017

ŞAH İSMAYILIN TƏXƏLLÜSÜ BARƏDƏ

İbrahim Sel

 Araşdırmalar göstərir ki, orta əsrlər Avropa mənbələrində “Kitay” kimi adı çəkilən ölkə indiki Çin ölkəsi deyil. 14-16-cı əsrlərə kimi avropalı müəlliflər Kitay dedikdə ondan qərbdə yerləşən regionu- Persiyanın şimalını nəzərdə tuturdular. İndiki Çin dövlətinin qədim adı Kitay yox, Pekin (Pejin) idi. Bu dövlət orta əsr xəritələrinə Peqaya Orda kimi düşmüşdür. Qərbyönümlü Romanovlar Rusiyada hakimiyyəti ələ keçirəndən sonra kazaklarla yeni hökumət arasında müharibə başlandı. Stepan Razin Romanovlara kəskin müqavimət göstərsə də, kazakların bir hissəsi Şərqə doğru qaçdılar və orada Peqaya Orda dövləti təsis etdilər. Peqaya Orda dövlətinin adı indi Çinin paytaxtı Pekinin adında qalmışdır. Peqaya- rusca beq, bejat sözündəndir, qaçmaq deməkdir. Peqaya Orda qaçan kazakların yaratdığı Orda-dövlət mənasını verir. Skaliger tarixşünaslığında göstərilir ki, kazaklar 1644-cü ildə indiki Çinin paytaxtı Pekini (Pejini) ələ keçirdilər (Nosovski və Fomenko bu şəhərin elə onlar tərəfindən tikildiyi iddiasındadırlar), orada özləri ilə Qızıl Ordadan- Bolharıdan gətirdikləri Şi adlı (şah, sak) uşağı çar seçdilər.
 Çinlilər öz paytaxtlarına Beycin deyirlər. Sənədlərdən məlum olur ki, hələ 17-ci əsrə kimi bu şəhərə Pejin deyilirmiş. Məsələn, Rusiya səfiri N.Q.Spafariya çar Aleksey Mixayloviçə göndərdiyi hesabatda şəhəri Pejin adlandırır. Orta əsrlərə aid Tartariya imperiyasını (Avrasiya qitəsini) əks etdirən xəritələrdə Ağ Orda, Göy Orda əraziləri (imperiyanın əyalətləri) ilə yanaşı şərqdə Peqaya Orda da təsvir olunur. “11-17-ci əsrlər Rus dilinin lüğəti”ndə Peqaya Orda Sibirdən o tərəfdəki ərazi kimi göstərilir. Rus tarixçisi Serqey Solovyov (1820-1879) bildirir ki, Peqaya Orda “Amurdan o tərəfdəki ölkələr” adlanırdı. Şəhərin kazakların gəlişindən əvvəlki adı isə Yu olmuşdur ki, qədim Çin mənbələrində elə bu cür də işlənir; kazakların gəlişi ilə Peqaya Ordanın məntəqəsi kimi Pekin-Pejin-Beycin adlanmağa başlanmışdır.
 17-ci əsrə kimi olan Rus diplomatik yazışmalarında nə heç bir Kitaydan, nə də kitaylılardan söz açılmır- həmin istiqamətdəki dövlətə Boqdoy xanlığı, əhalisinə isə boqdoylar deyilirdi. Professor Serqey Solovyov yazır ki, Çin (Kitay) imperatorlarına boqdıxan deyilirdi. Maraqlıdır ki, 18-ci əsrə aid Amsterdam xəritəsində Boqdoy vilayəti də müasir Çindən kənarda, Çin səddindən şimalda təsvir olunur. Bu da qəribə təzadlar yaradır; ola bilsin Boqdoy xanlığı dedikdə də heç indiki Çin yox, hansısa başqa ölkə nəzərdə tutulurmuş.
 Həmin dövrlərə aid sənədlərdə Qərb ölkələrinin öz səfirlərini Kitaya göndərməsindən danışarkən hansı Kitayın nəzərdə tutulduğunu anlamaq çətindir. Məsələn, dəqiq məlumdur ki, italyan taciri və səyyahı Marko Polonun (1254-1324) haqqında danışdığı Kitay müasir Çin deyil, tamam başqa ölkədir. Marko Polo Asiyaya səyahət etmiş, 17 il “monqol” xanı Xubilayın sarayında yaşamış və təəssüratlarını qələmə almışdır. Bir çox tədqiqatçılar Marko Polonun Monqolustana səfər etməsinə, Çində olmasına şübhə ilə yanaşmışlar. Piter Cekson bildirmişdir ki, Marko Polonin təsvir etdiyi yerlər Monqolustan ilə qətiyyən uyuşmur. Britaniya Muzeyinin Çin kolleksiyasının kuratoru Fransis Vud 1995-ci ildə kitab yazaraq sübuta yetirməyə çalışmırdır ki, Marko Polonun səfər etdiyi ölkə Çin olmamışdır. Vud göstərir ki, Polonun səyahəti Qara dəniz hövzəsindən və Kiçik Asiyadan kənara çıxmamışdır. Doğrudan da, Marko Polonun öz səyahəti barədə yazdığı məşhur kitabında Çin üçün xarakterik olan ieroqliflər, kitab çapı, çay, farfor, eləcə də Böyük Çin Səddi haqda məlumatlara rast gəlinmir. Maraqlıdır ki, Marko Polo uzun müddət qaldığı bu ölkədə pers, eləcə də “monqol” adlandırdığı (əslində moğol) dillərində səlis danışmağı öyrənsə də, nədənsə Çin dilini öyrənməmişdir. Bir çox araşdırmaçılar bunu onunla əsaslandırırlar ki, guya Polo çinlilərlə qaynayıb qarışmadığından bu dili öyrənmək onunçün vacib olmamışdır. Təəccüb doğuran həm də odur ki, Çin və Monqolustanın həmin dövrə aid sənəd və mənbələrində Marko Polo adlı avropalının gəlişi barədə heç bir məlumata rast gəlinmir.
 Mütəxəssislər ona görə çaş-baş qalmışlar ki, Marko Polo əslində Çində yox, Muğanda olmuşdur. Marko Polonun səyahət etdiyi Monqolustan (mənbəsində Moğol kimi göstərilir) paytaxtı Muğanda olan ariya-slavyan Moğol imperiyasıdır. Səyahətçinin haqqında danışdığı “monqol” hakimi Xubilay- kazak voevodası Xvala (slavyan dilində şöhrət, afərin), xan Xulaqu- voevoda Kulak (slavyan dilində yumruq), Buxara- Boqrəvan (Bəcrəvan), Xanbalık isə- Xanbulandur.
 15-ci əsrdə yaşamış Rus səyahətçisi və taciri Afanasi Nikitin də Çin və Kitayı tamam ayrı-ayrı ölkələr kimi göstərmişdir. Afanasi Nikitin müəllifi olduğu “Üç dəniz arxasında” əsərində bildirir ki, “Çin ilə Kitay arasında altı aylıq piyada yolu və ya dörd günlük dəniz yolu vardır”. O, Rusiyaya yola düşərkən bu sözləri deyir, yəni sıralanmadan aydın olur ki, Kitay Çindən qərbdə, Rusiya istiqamətində yerləşirmiş.
 Beləliklə, mənbələrdə Kitay deyilən ölkə haradır? Kitay- Skitiya, Skifiya adlarının qısaldılmış formasıdır. Skifiya (Scythia-Skitiya)- şıxların, sakların, şahların İmperiyasıdır. İndiki İran ərazisini əhatə edən Parfiya (Parthia-Parsava) İmperiyasından- Bakı tatlarının qədim dövlətindən şimalda yerləşirdi ki, xəritələrdə də elə bu cür əks olunmuşdur. Kita- həm də qədim ariya-slavyan dilində hörük deməkdir. Kazakların keçəl qırxandan sonra başlarının ortasında saxladıqları uzun hörüyə kita deyilirdi. Sual oluna bilər “kita”nın Kitaya, Çinə nə dəxli var? Məsələ burasındadır ki, kazaklar Çini tutduqdan sonra yerli əhalini özləri kimi hörük saxlamağa məcbur etdilər, bundan sonra avropalılar (o dövrün Avropası əsasən slavyandilli idi) Çinə Kitay, yəni hörüklülər ölkəsi deməyə başladılar. Sənədlərdə göstərilir ki, “başını keçəl qırxaraq hörük saxlamayanların yerindəcə başını vurmaq əmr olunmuşdu”. Çin rəsmlərində Mancur dinastiyası dövrünə aid çinlilər adətən kazaklar kimi başlarının ortasından uzanan hörüklə təsvir olunurlar.
 Ənənəvi tarixşünaslıqda göstərilir ki, gəlmə mancurlar Çində möhtəşəm Qızıl (Tsin) İmperiya qurmuşlar. Mancur əslində moncol, monqol deməkdir, belə ki Çin dilində r səsinin l kimi dəyişmək xüsusiyyəti var. O da maraqlıdır ki, tədqiqatçılar qədim Çində hakimlik etmiş “qədim monqolların” qıyıqgöz monqolid yox, göygöz avropoid olduğunu bildirirlər. Lev Qumilyov yazır: “Müasirlərin bildirdiyinə görə, tatarlardan fərqli olaraq monqollar ucaboy, gur saqqallı, sarısaç və göygöz olmuşlar”. Mənbələr həmin dövrdə Çini idarə edən “monqolların” slavyan görünüşlü olduğuna dəlalət edir. Çin mənbələrinə işğalçı mancurlar kimi düşmüş qövm əslində monqol-moğol-mujik-muğanlılardır. Məhz moğollar Çində möhtəşəm Tsin (Çin dılındə qızıl) dövlətçiliyi yaratmağa müvəffəq olmuşdular. Mancurlar öz keçmiş eyniadlı dövlətlərinin- Qızıl Ordanın xatirəsinə uyğun olaraq, nişanı saxlayaraq Çində yeni qurduqları dövlətə Qızıl adı vermişdilər. Bundan başqa, Avrasiyanın bir sıra yerli hakimlərin qurduqları sultanlıq-zolotanlıqları (zoloto- slavyan dilində qızıl) da yada salaq. Beləliklə, mancurların 17-18-ci əsrlərdə Çində qurduqları Qızıl İmperiya Qızıl Ordanın- dağılmış ariya-slavyan imperiyasının axırıncı qırıntılarından biri idi ki, sonradan həmin mirası qızılbaşlar əxz etdilər.
 Qədim çinlilərin, eləcə də tatar (tartar) döyüşçülərinin kazak-xoxollar kimi başlarının ortasında hörük saxlamaq ənənəsi bir çox tarixçiləri təəccübləndirir. Mancur-kazaklar hörük, eləcə də hörmə kəmər, kəndir və qırmanc mənasını bildirən “kita” sözünü Çinə gətirdilər. Bu ifadə Çində geniş işlənməyə başlandı, nəticədə avropalılar tərəfindən ölkənin adına verildi.
 Mövzu ilə bağlı daha bir maraqlı cəhət. Qədim Çində kidan adlı xalqın yaşaması barədə geniş məlumatlar vardır. Ənənəvi tarixçilik kidanları “qədim Çin xalqı” syənbilərin cənub-şərq qolu hesab edir. “Syənbi” həmin xalqın Çin danışığında təhrif edilmiş şərti adıdır; Çin mənbələrində bu xalqın dəqiq adı “sirbi”, “sirvi” və ya “sarbi” kimi çəkilir. Mütəxəssislər syənbiləri serb, kidanları isə makedoniyalı hesab edirlər. Serb və makedoniyalıların dili olduqca oxşardır, onlar qədim slavyanlardır və orta əsrlərdə makedoniyalılara elə serb deyirdilər. Qeyd etmək yerinə düşərdi ki, məhz makedoniyalıların dili uzun əsrlər Rusiyada rəsmi dövlət dili kimi işlənmişdir. Rus kirill əlifbasının yaradıcıları olan Kirill və Mefodiy də Makedoniya ərazisində yerləşən slavyan şəhəri Solundan olmuşlar. 1550-1614-ci illərdə yaşamış monax Mavro Orbini bildirir: “Moskva salnamələrində şanlı tarixçi İeremiya Rusyanin açıq-aşkar yazırdı ki, qədim rusiyalılar və makedoniyalılar eyni dilə sahib idilər”. Tarixçilər göstərirlər ki, kidanlar 10-cu əsrdə Çində Kitay adlı dövlət qurmuşlar. Lev Qumilyovun fikrincə, kidanlara həm də xitay və ya kitay da deyilirdi. Nosovski və Fomenkonun fikrincə, kidanları tarixi Avrasiya tarixi ilə sıx bağlıdır. Nosovski və Fomenko Kitay kidanlarının yaratdığı dövləti Qərb mənbələrinə presviter İoann kimi düşmüş Qazan köşkündə hakimlik edən Qazan xan ilə də sıx əlaqələndirirlər. Araşdırmalar göstərir ki, Qazan xan İmperiyanın “xəlif”i- qitənin baş idarəçisi və ali ruhanisi olmuşdur. Ehtimal olunur ki, kidanlar Çini tərk etdikdən sonra presvitor İoannın yanına- Qazan xanın mülkünə gəlmişlər. Vaxtilə Çinin ictimai-siyasi həyatında mühüm rol oynamış kidanlar ölkənin tarix səhnəsindən birdən birə müəmmalı şəkildə yox olmuşlar. Bir versiyaya görə, məhz Çin ərazisindən qovulmuş kidan-makedonlar qərbdə ənənəvi tarixşünaslığa “Monqol-Tatar imperiyası” kimi düşmüş Moğol-Tartar İmperiyasını qurmuşlar. Çin xronikaları da bu versiyanı təsdiq edir. Qərb istiqamətinə köçən kidanlar Muğandan axan Bolharı, sonra isə Xəzərdən yuxarı Volqa çayı boyunca yayılmışlar. Onlar Qızıl Orda dövlətçiliyinin özəyini təşkil etmişlər.
 Araşdırmalar göstərir ki, qədim zamanlarda Persiyanın şimalında paytaxtı Lənkərandakı Xanbulan (mənbələrdə Kambalu və ya Kunbula kimi göstərilir) olan Xatay (Katai) adlı ari-slavyan imperiyası olmuşdur ki, Qızılbaş hökmdarı Şah İsmayıl Xətai də təxəllüsünü məhz həmin imperiyanın adından götürmüşdür. Qotlarla- maştağalıların ulu babaları olan massagetlərlə və kadusilərlə bağlı olan Xatay İmperiyasını Veilkan (slavyan dilində Yekəpər) adlı hökmdar idarə edirmiş. Xatay torpağı şəbəkəli ticarəti və füsunkar şəhərləri ilə məşhur imiş. Tartarlar, çinlilər, hindlilər və perslər bu ölkə ilə geniş alış-veriş edirmişlər. Mənbələrdə Xatay nağıllar ölkəsi kimi təsvir olunur. Bu çarlıq rəngarəng çaxırları, möhtəşəm silah-sursatı, topları və ləl-cəvahiratı ilə məşhur imiş. Böyük İpək Yolunun üstündə və Avrasiyanın qovşağında yerləşdiyindən bazarlarında xəz dəridən tutmuş mal-qaraya kimi satılırdı. Sakinləri yağ-bal içində yaşayırdı, süfrələrində cürbəcür meyvələr və qoz-fındıq bol olurdu. İmperiyanın hər yerindən bura sənətkarlar və bostançılar gətirildiyindən əhalisinin antropologiyası da rəngarəng idi. Müəlliflər Xatay əhalisinin danışıq dilini qədim skif dili adlandırırlar. Fəxarətli Şahımızın Xətai təxəllüsü də məhz həmin mistik Xatay dövlətinin adı ilə bağlıdır.
 Ənənəvi tarixşünaslıqdan məlumdur ki, Qızılbaş dövlətinin hakim tayfası şeyxəvəndlər olmuşdur. Şeyxəvənd - sakavend sözünün linqvistik adaptasiyasından törəmişdir ki, bu da sak və vened ari-slavyan tayfalarının adı ilə bağlıdır. Venedlər barədə Herodot, Pliniy Böyük, Tatsit və başqa antik tarixçilər məlumat vermişlər. Slavyan xalqı olan venedlər Avrasiya qitəsinin şah xalqı idilər. Van (İvan) sivilizasiyası onların adı ilə bağlıdır ki, bizim bəzi yer adlarının axırındakı “van” şəkilçisi həmin toponimikanın yadigarıdır. 6-cı əsrdə yaşamış Bizans tarixçisi İordan, çex arxeoloqu və etnoqrafı Lübor Niderle venedlərin təmiz slavyan olduğunu göstərmişlər. Tarix elmləri namizədi Lidiya Qrot venedləri slavyanlardan da qədim, slavyanların ulu babaları adlandırır. Müqəddəs missiya daşıyan bu xalq tarix boyu Karfagen yəhudiləri, kelt kürdləri və iudo-xazarlarla döyüşmüşdür. Tədqiqatçılar bu xalqı “tarixdə misli olmayan xalq” adlandırırlar. Venedlər, antlar və sklavinlər- bu üç xalqın adı tarixşünaslıqda həmişə bir yerdə çəkilir ki, onlar qədim dünyanın aparıcı rola malik qardaş slavyan xalqları idilər. Mənbələrdə göstərilir ki, 4-5-ci əsrlərdə sakslar (şıx-şeyx-şahlar) gəmiçi venedlərin hakim dairələri idilər. Pliniy bildirir ki, venedlərin qonşuları sarmatlar (mazandaranlılar), skiflər (şıxlar) və hirrlər (hürrəmilər) olmuşlar. Rus tarixçisi Serqey Çvetkovun tədqiqatlarından aydın olur ki, venedlər gəmiçilik sənətinin ustaları imişlər. Roma sərkərdəsi Yuli Sezar venedləri gözəl gəmiçilər kimi qiymətləndirirdi. Sezarın qeydlərindən aydın olur ki, “dənizdə üzənlər hamısı venedlər haqq verirmişlər”. Sezar venedlərin müttəfiqləri içərisində morinləri qeyd edir ki, onlar da qədim Moran sivilizasiyasının varisləri olan moranlılardır. Mənbələrdən aydın olur ki, venedlər dənizçilik işini mükəmməl bilirmişlər, Gilanda saysız-hesabsız gəmiləri varmış və bu işdə digər qal xalqlarını üstələyirmişlər. Məsələn, 430-489-cu illərdə yaşamış Roma şairi Sidoniy Apollinariy saksların yelkənli gəmilərdə üzdüyünü yazdığı halda, Bizans tarixçisi Kesariyalı Prokopiy 560-cı ildə gilanlıların yelkənli gəmilərinin olmadığını və avarlı qayıqlarda üzdüklərini bildirir.
 Həmin gəmiçi venedlər tarixə İran-Turan müharibələri kimi düşmüş qara xalqların ekspansiyası nəticəsində şimal-qərbə, Adriatik və Baltik dənizləri sahilləri boyuna kimi köçdülər. Məhz venedlərin Baltik dənizi sahillərinə gəlməsi Skandinaviyada gəmiçiliyin inkişafına təkan verdi. Vened-ruslar gəldikləri bütün ərazilərdə yerli xalqlara kiçik qayıqlardan düşüb böyük yelkənli gəmiləri sürməyi öyrətdilər. Yeri gəlmişkən, Skandinaviyanın adı da “sakavend” adı ilə bağlıdır; vaxtilə bu ad altında bütün Şimali Avropa- sak və venedlərin köçdükləri ərazilər nəzərdə tutulurdu.
 Şeyxəvənd-sakavend xüsusi missiyalı qövmünün son qırıntıları regionumuzun qoy xalqlarını xazar-semit-iudey əsarətindən çıxarıb yeni məcraya yönəltdilər. Qızılbaşlar (onlara həm də saçları sarı olduğuna görə bu ad verilmişdi) tarixin səhnəsinə çıxanda Muğan-Persiya sivilizasiyası artıq xazarlar tərəfindən məhv edilmişdi. Persiyanın qoy xalqları xazar-semit əsarəti altında inildəyirdilər. Şah İsmayılın ari-slavyan qruplaşması yeni geopolitoloji parametrlər əsasında və dövrün tələblərtinə uyğun şiə sivilizasiyası ərsəyə gətirdi. Rusiya prezidenti, Avrasiya xalqlarının lideri Vladimir Putinin məşhur sözləri var: “Tarixi rolu başa düşmək- Rusiya xalqının özünüdərkinin əsasında bir çox hallarda ölkə vətəndaşlarının ideallarını, baxışlarını, inamlarını müəyyənləşdirir, bu günümüzü, daha böyük dərəcədə isə gələcəyimizi müəyyənləşdirir”. Gilanın ari-slavyan kahinlərindən dərs alan və üzərlərinə düşən müqəddəs missiyanı yetərincə anlayan Şah İsmayıl qədim mirasa ehtiram əlaməti olaraq Xətai təxəllüsü götürdü və mücadiləyə start verərək qalib gəldi. Bizim borcumuz həmin müqəddəs missiyanı layiqincə davam etdirməkdir.
 Azərbaycan şahlığı da qədim Sak İmperiyası kimi slavyan kazaklarının irsi olan sakavend anlayışı ilə bağlıdır. Sakavend boyu bizim mənbələrdə şeyxəvənd adlanır. Şah xalq- yeni xronologiyada onların adı belədir. Şeyxəvəndlər bir ağsaqqal tayfa kimi vəliəhd seçilməsində və şahların taxta çıxmasında söz sahibi idilər. Bu qoçaq tayfanın nümayəndələri Persiya hüdudlarına kim hücum edirdisə, həmin ölkəyə gedir, hücum etmiş xanı öz qalasındaca tutub cəzalandırırdılar. 1500-cü illərdə Osmanlı sultanı İrana soxularkən şeyxəvəndlilər təkcə bir hücumla Osmanlı ərazilərinə girib 10 min qoyun, 10 min inək və 3 min atı qənimət olaraq gətirdilər. Şeyxəvəndlilər kürd çapovulçularına qan uddurmuş, onları müqəddəs torpaqlarımızdan qovub çıxarmışlar. Vəziyyətdən istifadə edən kürdlər ara azca qarışan kimi quldurluqla məşğul olur və ətraf ərazilərimizi talan edirdilər. Şeyxəvəndlər çox sayda kürdü öldürmüş, ələ keçirdikləri mallarını isə xalqa paylamışlar. Məhz şeyxəvəndlilər o dövrdə region xalqlarını xazar və kürd genosidindən xilas etmişlər. Onlar I Şah Abbasdan sonra şahsevənlər arasında ərimişlər və xalqımızın aristokratik ruhuna hopmuşlar. Bu müqəddəs boydan güclü əmirlər dövlət adamları və ruhani xadimlər çıxmışlar. Əsasən Ərdəbil və Xalxal bölgəsində yaşayırdılar. Ərdəbil onların ailə mülkü, Xalxal isə iqta əraziləri idi. Şeyxəvəndlilərin kökü Gilana bağlıdır, Gilan isə bildiyimiz kimi talış torpağıdır. Biz fəxr etməliyik ki, şah babalarımızın kökündə ariya-slavyanlıq dayanır.

“Avrasiya tarixi” kitabından

Комментариев нет:

Отправить комментарий