24.05.2017

Qızıl Əsr

Almanlar bizi işğal etsəydilər qarət-talan eləyib, bir neçə ildən sonra xaraba qoyub gedəcəkdilər, ancaq Sovet hökuməti bizə elə bir tarix qoyub getdi ki, köhnə Azərbaycan xalqı hələ də o illərə Qızıl Əsr kimi baxıb, o günləri xoş xatirələrlə yad eləyir.

Ceyhun Salahov

İŞİD - İslamın düşmənidir

Sos, sos, sos! Bilin və agah olun! İŞİD, Taliban, Əl-Nusra və digər terror qruplaşmaları İslam deyil, onların insanlığı, dini, imanı, insafı və Allahdan xəbərləri yoxdur, Amerikanın, İsrailın, İngiltərənin, Səudiyyənin İslamı gözdən salıb müsəlmanlığı məhv etmək üçün yaratdığı bandit dəstələridr. İlk sübutu budur: İŞİD niyə İslamın və İŞİD-in Əhli-sünnə qardaşları olan fələstinlilərin düşməni sayılan İsrailə kurşun atmadı?! Çünkü İŞİD sahibinə kurşun ata bilməz! Allah zalilmlərin və onlara dəstək olanların bəlasını versin!

Sadiq Fərzəli

Rusiya kazakları Suriyaya yola düşür


İslamazeri.com-un “İzvestiya” qəzetinə istinadən verdiyi xəbərə əsasən, bir qrup Stavropol kazakı Suriyanın Malülə şəhərinə getməyə hazırlaşır. Onların getmə səbəbi yerli sakinlərə dəstək vermək və elmi fəaliyyətlə məşğul olmaqdır..
Qeyd edilir ki, adıçəkilən şəhərin əhalisinin böyük hissəsi xristianlardan ibarətdir.
Stavropol şəhəri Kazak İcmasının atamanının müavini Dmitriy Tarasov bildirib ki, bu planda “kazakların üzərinə tarixi missiya düşür”.
Kazaklar bütün səfərləri boyu ilkin dövr xristianlıq dövrünə aid yazılı abidələri toplayaraq onları tərcümə etməyi planlaşdırır.
Qeyd edək ki, terrorçular 2013-cü ildə Malülə şəhərini 2 dəfə işğal etmişdilər. Nəticədə müqəddəs Fekla monastırı ciddi zərər görüb. Həmçinin terrorçular kilsələr üzərindəki xaçları, zəngləri sındırıblar.

23.05.2017

Talışlar və azərbaycanlılar- eyni xalqdırlar

Təəssüflər olsun ki, bu gün nəinki Azərbaycan xalqının düşmənləri, eləcə də Azərbaycanın bir çox siyasi liderləri Azərbaycanın həqiqi tarixinin yazılmasını istəmirlər. Mən daha çox Azərbaycan tarixinin İqrar Əliyev tərəfindən yazılmış versiyasına inanıram. Talışlar və azərbaycanlılar- vahid xalqdırlar. Monqol-tatarların Qafqaza gəlişindən sonra azərbaycanlılar təkcə dillərini dəyişərək türk dilini qəbul etmişlər. Düzənlik yerdə yaşayanlar türkcə danışmağa başlamış, dağlıq ərazilərdə yaşayanlar- talışlar isə öz dillərini saxlamışlar. Talışlarla azərbaycanlıların başqa heç bir fərqi yoxdur. Mən bütün məsələlərə klassik fizika qanunları prizmasından baxıram. Bax bu prinsip əsasında azərbaycanlı və talışların eyni xalq olması fikrimin düzgünlüyünü yoxlayaq. Azərbaycanın müxtəlif regionlarından 100 azərbaycanlı, talışlar yaşayan rayonlardan isə 100 talış yığaq. Onları bir yerə toplayaq və dəstə halında bir-birinə qarışdıraq. Sonra istənilən kənar adamı çağıraq və bu dəstədən azərbaycanlıları ayrı, talışları isə ayrı yığmağı xahiş edək. Bir şərtlə ki, dəstədəki talışlar və azərbaycanlılar sussunlar. Bu adam səhvlər buraxacaq, talışın kim, azərbaycanlının kim olduğunu müəyyənləşdirə bilməyəcək. Ona görə ki, talışlar və azərbaycanlılar görünüşcə oxşardırlar. Ona görə ki, onlar eyni xalqdırlar. Sonra isə eyni prinsiplə 100 azərbaycanlı və 100 türkü bir yerə toplayıb qarışdıraq. Yenə də kənar adamı çağıraq və onları bir-birindən ayırmağı xahiş edək. Bu adam cəmi 10 faiz səhv buraxacaq, türkləri azərbaycanlılardan asanlıqla ayıra biləcək. Ona görə ki, türklər və azərbaycanlılar xarici görünüşcə tam fərqlidirlər.

Tanınmış Rusiya jurnalisti və politoloqu Mehman Qafarlı

İqbal Ağazadə Eldar Mahmudovun şəxsi agentidir

Ümid Partiyasının sədri İqbal Ağazadəyə qarşı ağır ittiham irəli sürülüb. 1News.az saytı İqbal Ağazadənin ləğv edilmiş Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin rəhbəri Eldar Mahmudovun şəxsi agenti olduğunu iddia edən yazı ilə çıxış edib. Yazıda bildirilir ki, MTN-in agentura şəbəkəsinin bəzi üzvlərinin ifşa olunmasından ən çox İqbal Ağazadə narahat olub. Yazıda bu narahatlıqların arxasında ciddi səbəblərin dayandığı bildirilir: “İndi İqbal Ağazadənin Eldar Mahmudovun şəxsi sözgəzdirəni olması ilə bağlı məlumatlar öz təsdiqini tapır. O bundan çox narahatdır. Çünki o, birdəfəlik müstəqil siyasətçi imicindən məhrum oluna bilər”.
Sayt iddianı qüvvətləndirmək üçün İ.Ağazadənin E.Mahmudovla əlbir olmasıyla bağlı heç bir ciddi fakt, sübut təqdim etməyib. Müasir Müsavat Pariyasının sədri Hafiz Hacıyev və Milli Şuranın üzvü İbrahim İbrahimlinin bu məsələ ilə bağlı vaxtı ilə etdikləri çıxışlardan sitatlar təqdim edib və qeyd edib ki, H.Hacıyevin fikrincə, məhz Mahmudov vəzifədən kənarlaşdırıldıqdan sonra İqbal Ağazadə də deputat mandatından məhrum edildi.
Qeyd edək ki, bu günlərdə İqbal Ağazadə BakiPost.az-a geniş müsahibəsində həbs olunan MTN-çilər barədə danışarkən onların qaçaq-quldur olmadığını, dövlət üçün əhəmiyyətli işlər də gördüklərini deyib. O eyni zamanda agentlərin adlarının açılmasının düzgün olmadığını vurğulayıb. Ehtimal edilir ki, bundan cəmi iki gün sonra İ.Ağazadənin özünə qarşı “agent” ittihamının irəli sürülməsi həmin açıqlamasına cavabdır.
Ümid Partiyasının sədri İqbal Ağazadənin saytın iddialarına münasibətini öyrəndik. İqbal Ağazadə “Yeni Müsavat”a açıqlamasında bildirdi ki, 1News.az saytı hakimiyyətə yaxın saytdır heç bir fakt, sübut ortaya qoymadan yazı yazıb: “Hakimiyyət də, imkanlar da bunların əlində, zəhmət çəkib yazdıqlarını sübuta edən bircə dənə də olsun fakt qoysunlar ortaya. Heç bir fakt olmaya-olmaya bu cür nağıl yazıb insanların düşüncələrini, beynini qarışdırırlar. Onu yazdıran hökumət nümayəndəsi ortaya sübut qoysun! Yazıda nə vaxtsa kimlərinsə hansısa ümumi fikrinə istinad edirlər. Adama deyərlər ki, sən o adamlara istinad edincə, konkret fakt, sübut ortaya qoy, ən azından bir hökumət nümayəndəsi çıxsın danışsın və fakt qoysun ortaya. Bu edilmir, çünki heç bir fakt, sübut yoxdur. Yazıblar ki, guya mən Eldar Mahmudova məlumat verən olmuşam. Bir ölkənin milli təhlükəsizlik nazirinə bir partiya sədrinin, deputatın verə biləcəyi informasiya nə ola bilər? Mən hansısa xüsusi xidmət orqanlarındamı, silahlı qüvvələrdəmi çalışırdım ki, o xüsusi xidmət orqanlarının planları haqda məlumat verim?! İnformasiyanın hamısı onlardadır, onlar dövlətə informasiya verirlər. Mənim verəcəyim nə informasiya ola bilər?! Yəni bu qədər məntiqsiz, ağılsız yazını həmin sayta yazdırıblar. Təəssüf ki, peşəkar insanlar, jurnalistlər bu cür absurd yazıların dalınca düşürlər”.
“Sizə qarşı o cür ağır ittihamı irəli sürən sayt və ya yazı müəllifindən məhkəməyə şikayət etməyi düşünürsünüzmü?” sualına İ.Ağazadə belə cavab verdi: “Heç bir məhkəməyə müraciət etmək fikrim yoxdur. Cavabımı media vasitəsilə verdim”.
“Eldar Mahmudovla nazir işlədiyi dövrdə və ondan əvvəllər şəxsi tanışlığınız, görüşünüz olubmu?” sualını isə belə cavablandırdı: “Eldar Mahmudovla mənim heç vaxt heç bir şəxsi tanışlığım olmayıb. Onu yalnız rəsmi dövlət tədbirlərində görmüşəm. Başqa heç bir halda onunla nə şəxsi görüşlərim, nə ümumi görüşlərim, nə telefon danışığım ömründə olmayıb. Heç vaxt!” /anv.az/

21.05.2017

Тамплиерская ложь о страшных монголах

Сергей Баймухаметов

В истории христианства почти нет упоминаний о Желтом крестовом походе, когда монголы в 1254 — 1260 годах пошли освобождать Гроб Господень. Хотя каган великой империи Мункэ, соблюдая законы Чингисхана, и говорил, что для него все религии равны, тем не менее христианство в империи почиталось главной религией. Во-первых, подданные в большинстве своем были христианами, а во-вторых, христианками были жены каганов и ханов. Жена великого кагана Мункэ и жена руководителя Крестового похода хана Хулагу исповедовали несторианство...
Секрет молчания в том, что рыцари-крестоносцы, в первую очередь орден тамплиеров, в 1260 году выступили на стороне мусульман!
Поход, как и свойственно монгольским военным начинаниям, был проведен блестяще. Мусульманские твердыни рушились одна за другой. Пал Багдадский халифат — центр военной и религиозной мощи арабов! Во дворец халифа монголы ввели православного патриарха Востока. В честь хана Хулагу в соборах и при королевских дворах Европы служили мессы. Его сравнивали с Константином Великим, который сделал христианство официальной религией Римской империи.
Это в Европе. А в самой Палестине командоры и магистры рыцарских орденов встретили монголов с нескрываемой враждебностью. И кампанию вражды возглавили тамплиеры — главный рыцарский орден. Причины, как часто бывает, были исключительно экономическими. В Палестине орден тамплиеров жил распрекрасно. Деньги из Европы поступали регулярно (за идею, за войну надо платить!). Вдали от Рима и Европы командоры и магистры ордена претендовали чуть ли не на равенство с королями. Но если монголы завоюют Иерусалим, сюда придет Церковь, сюда придет королевская власть, то крестоносцы низведутся в разряд простых рыцарей...
И потому западные крестоносцы не провели в поддержку монголов ни одной сколь-нибудь значимой военной операции. Более того, на совете орденов в Аккре, главной крепости тамплиеров, обсуждалось совместное с мусульманами военное выступление против монголов!
Оно не состоялось, потому что воспротивился магистр Тевтонского ордена. И тогда было решено просто поддержать недавних врагов продовольствием и фуражом. А монгольские кони пришли к решающей битве под Айн-Джалутой изнуренными. Что и решило исход сражения. Монголы, потерпев поражение под Айн-Джалутой, откатились. А тем временем в Каракоруме умер великий каган Мункэ, и Желтый крестовый поход на том закончился сам собой. Здесь нельзя не отметить иронию судьбы и иронию истории. В сводной монгольской армии значительную часть составляли покоренные монголами степняки-половцы, предки нынешних казахов. А войска мамелюков состояли в основном тоже из половцев, и командовали ими султаны-половцы Кутуз и Бейбарс — половцы из нынешних казахских степей, в детстве проданные в рабство, ставшие мамелюками и захватившие власть в Египте...
В Европе предательство тамплиеров потрясло и папство, и королевские дворы. Но вслух о нем ничего не сказали. Потому что это подорвало бы основы тогдашнего мира, основы борьбы за христианство. Нельзя было допустить такой огласки. И ее не допустили.
Но любая утайка правды — ловушка. Европа в нее и угодила. Тамплиеры на всех углах Европы начали кричать, что монголы — это варвары, это угроза Европе, это такие исчадия ада, что с ними нельзя иметь никаких дел. И никто им не возразил. Те, кто знал подоплеку, молчали. Потому что любое их слово обернулось бы публичным позором Европы и католической церкви. Да к тому времени немногие люди, знающие подоплеку, просто-напросто вымерли.
А во-вторых, тамплиерская ложь легла на подготовленную почву. Ведь в 1241 году монголы, пройдя Русь, вторглись в Европу и разгромили польско-немецкую армию Генриха Благочестивого и венгерско-хорватскую армию Белы IV. К тому же в союз с монголами вступил император Священной Римской империи Фридрих II исключительно для того, чтобы свергнуть папу Иннокентия IV. Тогда-то Папа Римский проклял и хана, и императора и бежал из Рима в Лион под защиту французских королей. Но тут в Каракоруме умер великий каган Угедей. Монголы обязаны были прекратить все военные действия, вплоть до выборов нового кагана. И хан Батый повернул коней...
А когда царь Петр распахнул для России дверь в Европу, тамплиерская ложь, ставшая европейской национальной идеологией, проникла и в Россию.
Ведь все научные институты России создавались под влиянием европейских ученых. Все великие русские историографы (Соловьев, Костомаров, Иловайский, Ключевский) учились и воспитывались под влиянием европейской историографической школы. Как писал академик Бартольд, «русские ученые следуют большею частью по стопам европейских и большей же частью принимают взгляды, установившиеся на Западе». И вся русская историография, созданная в XVIII — XX веках, проникнута одной идеей: монголы — варвары, а Европа — это свет.
На воззрениях европейских историографов сказывалась не только тамплиерская ложь, тамплиерский миф о страшных монголах. Но еще и личная европейская неприязнь. Ведь монгольская конница помогла русским князьям остановить католицизм на границах Руси. Не случайно же в походе на Русь и Орду, который закончился Куликовской битвой, объединились великий князь Литвы, новообращенный католик Ягайло (в православном крещении Яков), и узурпатор Мамай, нанятый на деньги генуэзских купцов.
Так Россия с подачи Запада стала хулить Золотую Орду, которая помогла Руси спасти православную веру и государственность от экспансии католического Запада. Что часто бывает в историографии.

Etibar Cavad - Hicranın önündə

Yenə havalanıb, xofdadı könlüm,
Götürüb buz kimi soyuq tər məni.
Sönür gözlərimdə arzu, diləyim,
Xeyir uzaq düşüb, yıxır şər məni?

Üfüqdə qüruba əyilir günəş,
Sanki öləziyir gözümdə atəş.
Cismim çiyinlərdə daşınacaq nəş,
Ürəyim eyləyib dərdəsər məni.

Nə ölü, nə də ki, diri kimiyəm,
Nə xırda, nə böyük, iri kimiyəm.
Elə bil uzaylı biri kimiyəm,
Ruhsuzmu, anlamır bu bəşər məni.

Ələnmir düzünə, ələnmir ələk,
Əsir başım üstdə qara bir külək.
Bilməm nə istəyir qarğanmış fələk,
Hicranın önündə sanır nər məni.

İlahi, əzminlə söz hakimiyəm,
Bu dəli könlümün öz hakimiyəm,
Bir cüt canlar alan göz hakimiyəm,
Getdiyi yollara gültək sər məni.

После захвата крестоносцами Константинополя (1204 г.) усилился натиск Римской церкви на Русь. Доходило до того, что папа Гонорий III и вслед за ним папа Григорий IX объявляли на Руси экономическую блокаду. То есть запрещали соседним государствам торговать с русскими городами, в первую очередь – оружием и продовольствием. Тогда же, в самом начале XIII века, их устами русские были названы «врагами веры», а в 1256 году объявлен «крестовый поход против схизматиков и татар», то есть против Руси и Орды. И наконец, уже папа Климент VI отчеканил формулу противостояния Рима и Руси. «Русские – враги католической церкви», – написал он твердой рукой. И шведские, и немецко-орденские, и литовские походы на Русь возбуждались и координировались из одного центра.

Валерий Захаров: «Не Русь, как щит, заслонила Европу от монголов, а Монгольский улус спас молодую Русь от поглощения Европой».
«Основная опасность для Православия и своеобразия русской культуры грозит с Запада, а не с Востока, от латинства, а не от монгольства. Монгольство несло рабство телу, но не душе. Латинство грозило исказить самое душу».
Г.В. Вернадский, «Два подвига Александра Невского», 1925.

20.05.2017



Xalqımızın Avrasiyaçı energetikası müvəqqəti anabioz vəziyyətindədir; o nə vaxtsa oyanacaq, Rusiya ilə bağlı şanlı keçmişimizə və gələcəyimizə diş atan çaqqal sürüsünü Diyarbəkirdə çıxdıqları mağara deşiyinə kimi qovacaq.

İbrahim Sel


İnam, ümid, sevgi- rus xalqının şüarı budur! Rus xalqı elə bir xalqdır ki, onunçün ən böyük ikrah- qorxu, ən böyük səhv- ruhdan düşmə, ən qorxulu adam- yalançı, ən iblis xasiyyət- paxıllıq, ən yaxşı hərəkət- bağışlamaq, ən yaxşı müdafiə- təbəssüm, ən qüdrətli güc- inamdır. Rus xalqı- Allahın seçilmiş xalqıdır.

İbrahim Sel, “Avrasiya tarixi”

Firdovsi Rəsul - Unudacağam

Yenə də sən yoxsan, hava qaralıb
Bu sənsiz gecəyə sərxoş qonağam.
Birinci qədəhdə yadıma salıb,
Sonuncu qədəhdə unudacağam.

İkinci qədəhdə əsəcək əlim,
Xəyalın başımda dumanlanacaq.
Dağların dumanı çəkilir, gülüm,
Həsrətin başımdan çəkilmir ancaq.

Qismət olmadısa, demək olmadı
Sabahı ümidlə açasan gərək.
Üçüncü qədəhdə içkinin dadı
Bütün acılardan şirin gələcək.

Geriyə qayıtmaz bir yolluq gedən,
Baxma dərələrdən uca dağlara.
Bir sağlıq deyirəm, ölən sevgidən
Əbədi yaşayan ayrılıqlara.

Mən sənə dərdimi açıb demişəm,
Ömrümün ən yaxın sirdaşı kimi.
Sonuncu qədəhi süzüb içirəm,
Süzülür sonuncu göz yaşı kimi...

19.05.2017

20 yanvara görə Elçibəy və ətrafı tutulmalı idi

20 yanvara görə Elçibəy və ətrafı tutulmalı idi. Çünki hər dövlətin öz qanunları var. Fakt odur ki, 20 yanvar gecəsi komendant saatı tətbiq olunmuşdu, yəni küçəyə çıxmaq qəti qadağan idi. Bu danqabaşlar isə xalqı tökdü küçəyə. Bu gün Azərbaycanda komendant saatı olsa, küçəyə çıxa bilərsən? Əlbəttə ki yox! Xalqı aldadaraq küçələrə çıxardıb, özləri isə gizlənib araq içirdilər. Əslində xalq cəbhəsini xalq yox, hakimiyyət maraqlandırırdı. Allah baiskara lənət eləsin!

“Atam “Sanka Zver”in toyunda sərpayılıq edib”

Həmid Herisçi

Adam harda sovetdənqalma saz “Moskviç” görə bilər? Cavab verirəm- Bakı kəndlərində. Xüsusilə də Maştağada!
Harda Nuh əyyamından qalma bu “Moskviç” təptəzə, sonbala nasaz “Mersedes”i öz yedəyində emalatxanaya darta bilər?
Cavab verirəm- Maştağada!
Harda hələ böyük-kiçik var? Harda qoyun itlərini sevirlər?
Harda küçədəki avtomobillərin qapısını hələ də kilidləyib, bağlamırlar?
***
Maştağada avtomobilinin qapısını kilidləməyənlərdən biri də Ağayev Əzizbala Şirinbala oğludur. Deyirlər, maşınının qapısını bağlamaq onun üçün bu kənddə ən böyük söyüşdü, cəzadı.
Ağsaqqallığı hələ bir yana. O, həm də bir növ kəndin padşahı, hökmdarı, sahibidir. Taxt-tacı da var kənddə vallah, əlinin sehrli çubuğu da. Uzaqbaşı bir dəfə vuracaq bu çubuğunu günahkar birisinin kürəyinə. Qalan bütün digər saysız zərbələri, təpikləri tale özü endirəcək bu bədbəxtin sifətinə, kürəklərinə. Sonrasını namuslu, “qiryetli” kənd camaatının ixtiyarına buraxsaq yaxşıdır.
Əvvəlki, siftə zərbəni Maştağada adətən bax, bu ağsaqqal vurur. Hesabı o açır burda, biləsiz.
Sərpayı deyərlər burda adətən belələrinə.
***
1962-ci ilədək Maştağa toyları sahə müvəkkilsiz ötüşməzmiş. Milis işçiləri gəlib toyda ən yuxarı başda əyləşər, camaatı bərk incidərmişlər. Ona söz atarmışlar, buna sataşarmışlar. Camaatın gün-güzəranını göy əskiyə bükərmişlər. Qonaqların üst-başı yoxlanılar, bıçağı-xəncəri əlindən alınarmış. Bəzən milislər lap ağ edib süfrələrdən bıçaqları da yığışdırarmışlar.
Maştağanın baş sərpayısı- başıpapaqlı, əli təsbehli Əzizbala kişi, o günləri xatırlayıb dərindən ah çəkir. Meydanı verir öz şirin xatirələrinə.
-1961-ci ildə kənddə ağır məclis qurulmuşdu. Atam Şirinbala kişi də sərpayılıq edirdi bu toy busatına. Mən də oturmuşam muğamat ustası Tələt Qasımovun arxasında. Balacayam. Qabağımdakıları görmürəm. Məcburam dəqiqəbaşı yerimdən qalxıb görüm səhnədə nə baş verir, kim çıxır irəli, kim qavalı vurub qulağının dibinə səsini ərşə qaldırır. Pullar da təzə dəyişib. Qırmızı onluğun “təzə gəlin, qız” vaxtıdır. Kənd camaatından birisi çıxartdı cibindən iki palazqulaq onluğu. Havada onu hamıya göstərdi. İstədi səhnəyə çıxıb pulu muğamat ustalarına uzatsın. Bu dəm, axmağın birisi irəli cumub onu qabaqladı. Əlindəki iti bıçağın şöləsi, parıltısı indi də yadımdan çıxası deyil. Bu vaxt atam rəhmətliyin gur səsi havada ildırım kimi çaxıb əvvəlcə muğamat ustalarını diksindirdi, sonra digərlərini. Bircə söz dedi atam - “qayıt yerinə, küçük”...
***
Söhbətimizin bu dramatik nöqtəsində gözlərim həyəcanlandı qəfil. Gedib sancıldı qarşı divara. Ordakı rəhmətlik Şirinbalanın yekə portretinə. Xəyallarımda qayıtdım o uzaq 1961-ci ilə. Toyun tam mənzərəsi gözlərimdə canlandı.
-Hə... Sərpayının sözü bax o gündən bəri yenə hörmətə mindi kəndimizdə. Sahə müvəkkilləri toyxanalardan çıxarıldı. Hökumətlə danışdıq ki, gördüz də sözümüzün qüdrətini. Day milislərə ehtiyac yoxdu.
***
Həəə... o gündən Maştağanın pozulmuş mizan-tərəzisi öz müvazinətini bərpa edir. Toylarda canlanma, dirilmə əmələ gəlir. Sərpayının çubuğu havada vıyıldayıb bir-iki başdanxarabın kürəyini ağrıdır. Meyxanaçılar məclislərə qayıdıb.
Lotular da o vaxtlardan toyxanalara ayaq açıb camaat arasında görünməyə başlayırlar.
Sərpayının işi elə xalqla kifayətlənmir ki. Gərək lotularla da dil tapasan. Gərək “lotu toyu” məclislərini də idarə edəsən bəzən.
Maştağanın müasir “şahı”- sərpayı Əzizbala, söhbətin axırını verdi sükutun ixtiyarına. Xüsusi bir işarə ötürdü böyründən ayrılmayan qayışbaldır cayıla. Cayıl əmri havadaca tutub çayımı təzələdi.
-Lotulardan kimin toyunu etmişdi rəhmətlik atanız?
Əzizbala özü də “lotu toyu” məclislərində sərpayılıq edib bəlkə də. Ancaq... Ancaq aydındı, öz təcrübəsini bizlərə danışan deyil. Gərək burda ustalıq edəsən, deyəsən qoy atasının oxşar təcrübəsini bizlərə danışsın.
-Həəə... lotu toyu məclislərində də olub atam. “Sanka Zverin” məclisində sərpayılıq edib.
***
Buraxacaqlar qoyunu,
Qızışdırmaqçun oyunu.
Qoçlar vuracaq kəllə,
Baxacaq üç məhəllə.
***
Sərpayı Əzizbala kişi papağını başında bir də bərkidib, bax bu qədim bəhri-təvilin təsiri ilə o məclisin tam mənzərəsini bərpa edir gözlərim qarşısında. “Sanka Zver” də canlanır qarşımda, şaraqqıltıynan kəllə vuran kənd qoçları da.
-Şeirdəki “üç məhəllə” sözü də Maştağaya aiddi. Yəni Seyidlər, Çəplər, bir də bizim qədim Xonxar məhəlləsi.
Sərpayının mənşəcə xonxarlardan olması məni azca qorxudur bu vaxt. Əzizbalanın böyründəki qayışbaldır cayıla tərs-tərs baxmağa başlayıram.
-Siz... siz də qanasusamışlardan, yəni xonxarlardansız?
Ancaq daşdan səs çıxır, cayıldan səs çıxmır ki, çıxmır bu vaxt. Sonra dərk edirəm öz səhvimi. Sərpayının gizli işarəsi olmasa, bəli, görünür, o, ağzının kilidini açan deyil.
Sualımın cavabını axır bir başqası verir. Başqası deyəndə ki, bu şəxs Əzizbalanın doğmaca qardaşı Hüseynbaladır. Bu nəslin bir xüsusiyyəti də odur ki, adlarına həmişə gərək bir “bala” kəlməsi qoşulsun.
- Hə... biz xonxarlardanıq. Ancaq qaniçənlərdən deyilik. Kənd sərpayıları, adətdi, həmişə bu nəsildən seçilər. Əvvəlki sərpayılar Tarqulu Aşuroğlu, Ağarza Xəngəl də bu nəsildəndi, biz də bu qədim ocaqdanıq.
Fürsəti əldən buraxmamağa qərar verirəm. Növbəti sualım Əzizbalanın qardaşı Hüseynbalayadı.
-Nə vaxtdan toylara getməyə başladınız?
Əzizbalanın qardaşı bu vaxt göz görə-görə dönüb olur əsl sərpayı. Sərpayı ədaları, sərpayı səsiylə sualımı cavablandırır.
-1975-ci ildə bir günə iki toy sifarişi düşdü. Bu da bizdə bir növ işarədir. İcazədir. Yəni haqqım var qardaşımın icazəsi ilə toyda sərpayılıq etməyə. Papağı başımda bərkidib girdim məclisə. O çağdan, bax, bu cib dəftərçəmdə toy sifarişlərinin qeydiyyatı əskilmir.
***
Əslində sərpayılığa əsl icazə bu fotoşəkillərdə gördüyünüz sehrli çubuqlardan asılıdır. Zoğal budağından yonulan bu cür çubuqların havaya buraxdığı vıyıltılı səs də vahiməlidir, elə zərbəsinin acı nəticələri də.
Burda sözü verək sərpayı Əzizbalanın qardaşı Hüseynbalaya. Qoy o, bu sehrli çubuq barədə bizləri bir yaxşıca məlumatlandırsın.
-Hə... papağı basdım başıma. Rəhmətlik atamdanqalma çubuqlardan birini götürüb girdim məclisə. Əvvəllər məclisləri mən deyil, bu sehrli çubuq özü idarə edirdi, vallah. Sonralar çubuq qaldı bir tərəfdə. Məclislər məhz mənim sözümə qulaq asmağa başladı.
-Demək istəyirsiniz min nəfərlik, iki min nəfərlik kənd məclislərini həm sehrli çubuq idarə edir, həm də siz kimi sərpayılar?
-Bəli. Sehrli çubuqla kifayətlənmir bu möcüzə. Gərək həmin çubuq bir halalsüdəmmişin ovuclarında isinsin, vəssalam. Möcüzə bax bu zaman baş verir. Xalq öz etibarını biz kimilərə ötürür.
Aramızdakı səmimiyyətdən istifadə edib sərpayıya bir başqa digər sual da vermək istəyirəm.
-Çubuğunuzun qırıldığı vaxt olub heç?
-Yox... qətiyyən... Allah bizi bu cəzadan saxlasın.
-Bu qədər toy-büsat yola salıbsız. Yadınızda ən çox hansı hadisə qalıb?
Bu səfər də sualımın cavabı məni bir xeyli intizarda saxladı. Əzizbala da, Hüseynbala da bir-birilərinə baxıb sonra eyni anda gülümsədilər. İlk cavab Əzizbaladan gəldi.
-Çoxdanın söhbətidi... Bir kərəm yaxşıca qurban kəsmişdik. Dedik qurbanlıq əti yeddi qapıya, yeddi sənətkara paylayaq. Ağasəlim Çıldağın payı birinci getdi. Sonra onunku, bununku... Növbə meyxanaçı Elçinə yetişəndə, dedilər, bəs pay çatmadı. Nəsə, yamanca pərt olduq. Bilmədik neynək...
Əzizbalanı qəhər boğdu bu zaman. O, gözlərini yana çəkib azcana ağlamsındı. Cavabın ardı Hüseynbaladan gəldi.
-Heç... O gün də xəbər çatdı bizə bəs Elçini kənd parkında bıçaqlayıblar...
İndi, Hüseynbalanın gözləri yaşardı.
Beləcənə bir an yerimizdə quruyub qaldıq.
***
Şərlə-xeyirin qardaş olduğuna sərpayıdan başqa kim şahidlik edə bilər Maştağa kəndində?
Həəəə... Bu kəndin acı günləri də çox olub, elə şirin günləri də. Deyilənə görə, bir dəfə üçtəkərli moped arxasında oturmuş bir kənd balası birbaşa gəlib girib toy mağarına. Səhnəni aşırdıb. İçəridəkiləri əzib az qala. Əzizbala çaşmayıb bu zaman. Söhbəti çevirib zarafata. Çubuğunu bir ara istəyib qaldıra yuxarı. Ancaq sonra müqəssirin qəmli gözlərinə baxıb əlini yavaşcana, tədricən aşağı endirib.
Əfv edib təqsirkarı. Bununla bütün kəndi güldürüb, əyləndirib. Müğənnilərdən Arif Babayev, Qəndab Quliyeva bu vaxt, tərsliyə bir bax, məclisdəymişlər.
***
Sərpayı vuran uşağı atası da vuracaq mütləq Maştağa kəndində. Kəndin ixtiyarı bax bu təbəqənin- sərpayıların əlindədir.
Sehirli çubuğun sahibi onlardı. Harri Porterin sehrli çubuğu qələt edir bu çubuqla müqayisədə.
Kənddən ayrılarkən bir də gördüm burnumu tər nərgizlərin yumşaq ətri vurdu. Bir dəstə nərgizi sərpayı necə çantama qoyubsa bunu heç özüm də əvvəlcədən bilməmişəm. İndi- kənd də, sərpayı da arxada qaldığı bir vaxtda bu çiçəklərin qoxusunu var gücümlə sinəmə çəkərkən qəribə bir yüngüllük, xoşbəxtlik hiss edirdim daxilimdə.
İstəyirəm bu hiss ölən günəcən məni tərk etməsin.

musavat.com


1993-94-cü illərdə MN-in rəhbərliyi Pribaltikadan ordunun “quru ərzaq” rasionuna daxil edilən ət konservləri almışdı. Burada dəhşətli bir şey yoxdur, amma: birincisi, bu konservlərin istifadə müddəti başa çatmışdı və onları bütün Pribaltikadan toplayıb Azərbaycana gətirmişdilər və burada 3 qat qiymətlə sənədləşdirmişdilər; ikincisi isə “Viskas” adlanan bu konservlər pişik yemi olaraq istehsal edilmişdi.

Ramin Nağıyev

TARİXİ-MİFOLOJİ PERSONAJLAR CAVİD ROMANTİZMİ FÖVQÜNDƏ

Rəhim Həsənov
AMEA-nın Fəlsəfə  İnistitunun doktorantı,
ADMİU-nun redaktoru

XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində Hüseyn Cavid (1882-1941) yaradıcılığının özünəməxsus bir mövqeyi vardır. Hüseyn Cavid yaradıcılığında xalqımızın çoxəsrlik ədəbi-bədii ənənələri öz əksini tapmışdır. Bu  baxımdan Hüseyn Cavidin zəngin irsində hər zaman öz aktuallığını qoruyub saxlamağı bacaran tarixi və mifoloji qəhrəmanlar da ehtiva olunmuş, ədibin yaradıcılığında tarixi-mifoloji ünsürlər də öz əksini tapmışdır. Şair və dramaturq Hüseyn Cavid romantizm cərəyanın nəhəng nümayəndələrindən biri kimi ədəbiyyat tariximizdə parlaq bir səhifə yaratmışdır. Ümumiyyətlə, XVIII yüzilliyin sonlarında Avropada meydana gəlməyə başlayan romantizm cərəyanının nümayəndələri hər zaman çoxsaylı oxucu kütləsi tərəfindən böyük rəğbət görmüşdür. Azərbaycan ədəbiyyatında dahi ədib Hüseyn Cavidlə eyni dövrdə yaşayıb yaratmış romantizm cərəyanın davamçıları içərisində Məhəmməd Hadi (1879-1920), Abbas Səhət (1874-1918), Abdulla Şaiqin (1881-1959) də adını vurğulamaq yerinə düşərdi.
Ədəbi-bədii yaradıcılığa şeir yazmaqla başlayan Hüseyn Cavidin hələ ilk yaradıcılıq nümunələrində keçmişə və əfsanəfi obrazlara meyl etməsi müşahidə olunurdu. “Hələ şеir yaradıcılığı dövründə biz Cavidin kеçmişə mеyl еtdiyini, əsərlə- rinə kеçmişdən mövzu sеçdiyini görmüşdük. Onun romantik sənətkar kimi kеç- mişə marağının təsadüfi olmadığını, bütün romantiklərə хas kеyfiyyət olduğunu dеmişdik. Şairin kеçmişdən bəhs еdən şеirlərində hətta əfsanə əlamətlərinə rast gəlmişdik. Həmin əlamətlər onun dramaturgiyasına da kеçmişdir. Özü da daha gеniş, daha əsaslı şəkildə. Ümumiyyətlə, Cavid romantizmə yaхınlaşdıqca, bu sənətin dərinliklərinə vardıqca oradan əfsanələrə, sеhrə gəlib çıхır, əfsanələr aləminə dərindən bağlanırdı”. (1, səh.80)
Mənzum faciələrin müəllifi olan Hüseyn Cavid eyni zamanda ədəbiyyatımızda milli romantik nəzmin də banisidir. Şairin hələ 1913-cü ildə çap olunmuş “Keşmiş günlər” adlı ilk kitabında dini-mifoloji obrazlara rast gəlmək mümkün idi. Bu kitabda ehtiva olunmuş “Hübuti-Adəm” (“Adəmin (cənnətdən) еnməsi”), adlı poemasında şair Adəm və Həvva haqqında dini hekayələri nəzmə çəkir, Adəmin Həq tərəfindən cənnətdən qovulmasını təsvir ediridi.

Gəlib Həq canibindən əldə fərman, 
Dеmiş: Çıq, еy səfalətpərvər insan! 
Çıq, еy qafil bəşər! 
Dəf ol, çəkil, gеt! 
Bu lahuti təfərrücgahı tərk еt! 
Dеgil layiq sana gülzari-cənnət... 
O süfliyyətlə hissi-adəmiyyət 
Bu ülviyyatı hiç еylərmi idrak? (2, səh.28)

Hüseyn Cavidin 1918-ci ildə qələmə aldığı “İblis” əsərindəki İblis, Mələk və Teyf kimi obrazlar da mifoloji zəmində hazırlanmışdır. Bununla yanaşı əsərdə Birinci Dünya Müharibəsinin içtirakçıları olan zabitlər və əsgərlər də tarixi obraz kimi əks olunmuşdur. Dörd pərdədən ibarət olan bu faciənin ilk pərdəsində ədib İblis və Mələk obrazlarının dilindən bəşəri problemlərdən, Adəm övladının törətdiyi dəhşətdən söbət açır, insanlar arasında zəlalətin baş alıb getdiyini vurğulayır. Əsərdə verilmiş Mələk obrazının insanların bir-birinə qarşı törətdiyi vəhşiliklərin, bütün bəşəriyyəti saran qırğınların səbəbini İblisdə görməsinə baxmayaraq, İblis bunu inkar edir və özünün da bir zamanlar mələk qismində yaradıldığını oxuculara xatırladır:

Bən şimdi bir atəş, fəqət əvvəlcə mələkdim, 
Həp Xaliqə təsbih idi, təhlil idi virdim, 
İlk öncə mələklər bəni təqdis ediyordu, 
Adəm kibi bir sayğısız axır ləkə vurdu. 
Alçalmadı, yüksəldi fəqət şöhrətü şanım, 
Allah ilə bir zikr edilir namü nişanım. (3, səh.12)

Ədibin “İblis” əsərində toxunduğu tarixi obrazlardan da biri Zərdüşt (e.ə. 628-551)  peyğəmbər obrazıdır, əsərdə atəşi mədh edən İblis Zərdüştün fəlsəfi sisteminin də əsasının atəş olduğuna işarə edir. Cavidin Zərdüştün atəşpərəstlik ideologiyasından bəhs etməsi onun fəlsəfi təfəkküründə Şərq mifologiyasının və Şərq etiqadının əsaslı mövqe tutmasından xəbər verir. Bildiyimiz kimi Zərdüştilik təliminə görə xeyir və şər arasında gedən mübarizə odu təmsil edən xeyir allahı Hörmüzdün (Ahura Məzda) qələbəsi ilə başa çatır. Ümumiyyətlə, xeyir və şər obrazlarının təzadlı bir biçimdə canlandırılması da Cavid yaradıcılığının mühüm qayələrindən birinin təşkil edir. 
İblis insanların Allaha daha yaxın olan və ilahi qüdrətin əks olunduğu cəbərut (ibranicə "qüdrət") məqamından enməsinə də istehza ilə gülür, insanların mənəvi kamillik yolundan azmasına tənə edir. Ümumiyyətlə, əsası şifahı ədəbiyyatdan, mifologiyadan  qaynaqlanan İblis obrazı yazılı ədəbiyyatda da olduqca çox işlənmiş bir mövzudur. Lakin Cavidin yaratdığı İblis obrazı bir sıra xüsusiyyətlərinə görə digərlərindən fərqlənir. “Qeyd edək ki, dünya ədəbiyyatında demonizm ideyasına istər Şərq, istərsə də Qərb müəllifləri tərəfindən dəfələrlə müraciət olunmuşdur. Dantenin “İlahi komediya”, Belmontun “Təbliğçi İblis”, Kalderonun “Ecazkar sehrbaz”, B.Cononun “Şeytan”, Marlonun “Doktor Faust”, Hötenin “Faust”, Bayronun “Qabil”, Lermontovun “Demon”, F.M. Klingerin “Faust, onun həyatı, fəaliyyəti və cəhənnəmə atılması” və b. əsərlərdə müəlliflər əzəli Xeyir-Şər mübarizəsi tematikasına müraciət etmiş, bir çox həyati həqiqətlərə cavab tapmağa çalışmışlar. Məhcər ədəbiyyatının digər görkəmli nümayəndəsi Cübran Xəlil də bu obraza müraciət etmişdir. Azərbaycan ədəbiyyatında bu mövzuya müraciət edən bir çox müəlliflər var: Ə.Haqverdiyev, M.Hadi, M.Sabir və b. Lakin onların əsərlərində yaradılan İblis surətlərinin heç biri sənətkarlıq və bədii təsir qüvvəsinə görə H.Cavidin İblisi ilə müqayisə edilə bilməz”. (4, səh.79)
Cavidin 1922-ci ildə ərsəyə gətirdiyi dörd pərdədən ibarət olan “Peyğəmbər” dramı da tarixi məzmunda yazılmışdır. İslam dinin banisi Məhəmməd (570-632) peyğəmbərə ithaf olunmuş bu əsərdə həm tarixi və həm də mifoloji personajlar öz əksini tapmışdır. Dramda Məhəmməd peyğəmbərlə yanaşı Əbu Taliboğlu yəni, Əli ibn Əbu Talib (599-661), Xəttaboğlu yəni, Ömər ibn Xəttab (581-644) kimi mühüm tarixi obrazlar da verilmişdir. Mifoloji personajlara isə Mələk, İskelet kimi obrazları misal göstərmək olar. Bəzi tədqiqatçılar Peyğəmbər, Mələk və İskelet obrazlarının eyni olduğunu iddia edilər. “Əslində bunların üçü də Peyğəmbərdir. Mələk və İskelet onun düşüncələridir. Mələk Peyğəmbərin Allah tərəfindən rəsul seçiləndən sonra onu İlahi ilə bağlayan ruhi aləmi, İskelet isə Məhəmmədi maddi aləmə bağlayan və son nəhayətdə təklifi, qərarı, fikri ilə razılaşmalı olan reallıqdır”. (5, səh. 294)
Əsərdə Cavid cəbərut, yəni mücərrədliklər aləmi və mələkut, yəni ruhlar aləminə də toxunur və onun şeirinin mələkut aləmində dinlənildiyini peyğəmbərin dilindən ifadə edir. Xarıtladaq ki, mələkut aləmi ruh və mələklərlə ehtiva olunan dördüncü səma qatıdır ki, dini əqidəyə görə bu aləm nurdan yaranmışdır.

Daima ruhumu oqşar cəbərut,
Şerü ilhamımı dinlər mələkut. (3, səh.161)

Hüseyn Cavid 1925-ci ildə qələmə aldığı “Topal Teymur” tarixi dramı ilə böyük türk hökmdarı, məğlubedilməz sərkərdə Əmir Teymuru (1336-1405) sonsuz bir rəğbətlə mədh edir. Dramaturqun “Topal Teymur” əsərində yaratdığı Əmir Teymur obrazı təkcə dövlət adamlarının qayğısına qalmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda yazıçı və şairlərə də böyük qayğı göstərir. Əmir Teymur dövlətin rifahı və inkişafı üçün əlidən gələnləri əsirgəmir, sadə adamların da qəbul edir, onların şikayətlərini  dinləyir və onun hüzuruna qəza hakimi Mamay xandan şikayətə gəlmiş kasıb rəncbərin halına da acıyır. 
“Topal Teymur” əsərində verilmiş tarixi personajlardan biri də Osmanlı sultanı İldırım Bəyazid (1360-1403) obrazıdır. Öz soykökünə və Şərq ənənələrinə sadiq qalan Əmir Teymurdan fərqli olaraq İldırım Bəyazid şərab və qadın düşkünüdür. İldırım Bəyazidin sarayında türk kimliyindən, türk milli-mənəvi dəyərlərindən, Şərq mühitindən əsər-əlamət yoxdur. On iki qadınla ailə həyatı qurmuş İldırım Bəyazidin həyat yoldaşlarının əksəriyyəti serb və yunan mənşəli idilər. Ümumiyyətlə, Serbistan şərabının mədh edildiyi Osmanlı sarayında türk ruhundan çox xristian ruhu hiss olunur və sarayda xristian mənşəli qadınlar hökmranlıq edirdilər. Cavidin Əsərdə “Topal Teymur” əsərində verdiyi Meliça obrazında bu tam təfərrüatı ilə əks olunmuşdur. 
Əmir Teymurun məktublarına istehzalı və təhqiramız cavablar yazan İldırım Bəyazidin bu lüzumsuz hərəkətini Meliçanın təhriki ilə etdiyi də göz qabağındadır. İldırım Bəyazidin təlxəyi Əmir Teymuru kinayəli sözlərlə gülünc bir vəziyyətdə təsvir edir. İldırım Bəyazidə “Tanrı qulu Teymurdan Sultani-Rum Yıldırım Bayazidə” deyə başlayan məktubunda Əmir Teymur Osmanlı sultanını sülhə və birliyə çağırır: “bən sizi bir türk xaqanı olaraq sayarım və zatınıza qarşı hörmət bəslərim, fəqət siz bəni saymazsanız aramız soğuyar və bu soğuqluğun nəticəsi pək acı olur”. (3, səh.290)
“Topal Teymur” əsərinin sonunda Əmir Teymur  ilə İldırım arasında keçən dialoqda Osmanlı sultanı səhv etdiyini anlayır və Bəyazid qəribə də olsa Teymurun bu qələbəsi sayəsində artıq türk-islam dünyasının başsız qaldığını etiraf edir. Əmir Teymur  isə Bəyazidə qalib gəlməsinə baxmayaraq təvazökarlıq nümayiş etdirir və Osmanlı sultanına hörmət göstərir. Bir zamanlar Abbasi xəlifəsinin “Sultan-ı İqlim-i Rum” (“Anadolu ölkəsi sultanı”) deyə müraciət etdiyi İldırım Bəyazid Əmir Teymurun ona verdiyi məktubu oxumaqdan imtina edir. Bu məktubda İldırım Bəyazid Əmirə təhqiramiz cavablar yazmışdı, Əmir yenə də adil davranaraq sultanı bağışladığını ifadə edir.
Ümumiyyətlə, Teymurilər imperiyasının (1370-1507) banisi olan Əmir Teymur əsərdə adil və müzəffər bir obraz kimi verilmişdir, o hökmranlığı altında olan kəndlilərə, əsgərlərə, zabitlərə qarşı mülayim davranır. Cavid heç şübhəsiz ki, Əmir Teymuru bu əsərdə ideallaşdırmışdır, bu isə ədibin romantizm cərəyanına meyl etməsi ilə həmahəngdir. Hər kəsə qarşı ədalətli davranan hökmdar minbaşı Orxana müraciət edərək vurğulayır ki, “Teymur şahmat oynarkən belə, taxtadan yapılmış küçük bir piyadayı qeyb etmək istəməz”. (3, səh.299) 
“Topal Teymur”da eyni zamanda Əmir Teymurun hərəmi olan Dilşad ağa, “Teymurnamə” əsərinin müəllifi Kirmani, Əmir Teymurun vəziri Divanbəyi, Osmanlı sarayının sədrəzəmi Əli Paşa, Şeyx Buxari kimi obrazlar da verilmişdir. Əsərdə verilən Şeyx Buxari Məhəmməd ibn Abdulla  (1368-143) islam və təsəvvüf fəlsəfəsi ilə məşğul olan bir din alimidir. Şeyx Buxari 1390-cı ildə Osmanlı sultanı İldırım Bəyazidin qızı Hundi Fatma Xatunla evləndikdən sonra Əmir Sultan kimi tanınmağa başlayır. İldırım Bəyazid müdrik və ağıllı Şeyx Buxarinin nəsihətlətini qulaqardına vuraraq müharibəyə can atır. 
Çandaralı Əli Paşa 1387-1406-cı illərdə Osmanlı sarayında sədrəzəm kimi çalışmış real tarixi obrazlardan biridir. Osmanlılarla Teymurilər arasında 1402-ci ildə baş vermiş Ankara döyüşündə Çandaralı Əli Paşa da sol cinahda iştirak edirdi. Əli Paşa Osmanlı sultanına döyüşdən əvvəl bəzi məsləhətlər versə də, İldırım Bəyazid bu məsləhətlərə qətiyyən əhəmiyyət vermir. Ümumiyyətlə, Çandaralı Əli Paşanı alim, dəyərli və tədbirli bir vəzir, təşkilatçı bir sərkərdə, qüdrətli bir dövlət adami, mahir bir diplomat kimi  xarakterizə edən Osmanlı tarixçiləri onun eyni zamanda eyş-işrət düşkünü olduğunu da qeyd edirlər. Çandaralı Əli Paşanın bu sonuncu mənfi keyfiyyəti isə Osmanlı sultanı İldırım Bəyazidin xüsusiyyətləri ilə üst-üstə düşürdü.
Ədib həmçinin əsərdə Əmir Teymurun oğlu Cəlaləddin Sultan Miranşah (1368-1408), Qaraqoyunlu dövlətinin banisi Qara Yusif (1389-1420) kimi tarixi şəxsiyyətləri ayrıca ədəbi obraz kimi verməsə də onların da fəaliyyətinə toxunur. Xüsusilə Əmir Teymur ilə Divanbəyi arasında gedən dialoqda bu iki şəxsin - Miranşahla Qara Yusifin ictimai-siyasi fəaliyyəti müzakirə edilir, İldırım Bəyazid ilə Qara Yusif arasındakı yaxınlaşmadan söhbət açılır.
Əmir Teymurun sarayında ictimai-siyasi vəziyyəti müzakirə edildiyi bir vaxtda İldırım Bəyazidin sarayında eyş-işrət hökm sürürdü. Osmanlı sarayında Cücə adlı təlxək də sultanın göstərişi ilə Əmir Teymuru kinayəli bir şəkildə istehza obyektinə çevirir. Əslində Cavid bu obrazın dilində Əmir Teymurun həyatının bəzi önəmli məqamlarını dramda qələmə alır: “Bən həqq və ədalət nümayəndəsiyim. Əgər bir məmləkətdə zülm və istibdad güclənirsə, kənardan baqıb duramam. Xəlqin əmniyyəti için zülmün kökünü qazımaq və o məmləkəti uslandırmaq istərim. İştə buna görədir ki, Xorasana girdim, bütün İranı devirdim, Moskof tərəflərini sardım, Hindistana vardım. Əvət, bənim böyük Teymur... Bənim sarsılmaz imperator!..” (3, səh.279)
Cavidin 1928-1929-cu illərdə qələmə aldığı “Knyaz” adlı beş pərdəli faciədə də tarixi məqamlar əks olunmuşdur. Tiflisdə və Berlində baş verən bu əsərdə 1920-ci ildən Gürcüstanda baş verən bolşevik inqilabından söhbət açır. Əsərdə real tarixi obrazlar verilməsinə baxmayaraq “Knyaz” faciəsinin mövzusu da tarixdən götürülmşüdür.
Müəllifin 1932-ci ildə yekunlaşdırdığı “Səyavuş” əsərinin epiqrafında ədib “Şərqin böyük dahilərindən Firdоvsinin min illiyinə ithaf” (6, səh. 119) etdiyini vurğulayırdı. Beş pərdəni özündə ehtiva edən bu mənzum faciə İran-Turan müharibələrinə həsr olunmuşdur. Əsərin mövzusu böyük fars-tacik şairi Əbülqasım Firdovsinin “Şahnamə” epopeyasından götürülmüşdür. Bu nöqteyi-nəzərdən də ədibin qələmə aldığı “Səyavuş” əsərindəki obrazlar yarı tarixi, yarı əfsanəvi surətlərdir.
Zaman etibarilə “Səyavuş” əsərində cərəyan edən hadisələr təxminən VII əsrin ortalarında baş verir. Əsərdə adı Şərq dünyasında dillərə dastan olan məşhur qəhrəman Zal oğlu Rüstəmdən, türk xaqanı Əfrasiyabdan,  Səyavuşun atası Keykavusdan və ögey anası Südabədən də söhbət açılır. Zal oğlu Rüstəm kimi cəngavər böyüyən qorxmaz və mübariz Səyavuş tez bir zamanda saray çəkişmələrinin qurbanına çevrilir, saray intriqaları fonunda ona atılan iftiranı səbirlə qarşılaması  əsərin baş qəhərəmanının mənəvi-psixoloji cəhətdən də kamil bir insan olmasına bariz nümunədir. Mənfi fonda verilmiş Suriya kralının qızı olan Südabənin günahsız və məsum Səyavuşa iftira atmasına baxmayaraq, Səyavuş bu əxlaqısız qadını bağışlayır. “Səyavuşdan rədd cavabı alan Südabə böhtana əl atır, yaxasını cırıb sinəsini çölə çıxarır və bunu Səyavuşun ona təcavüzü kimi qələmə verir.
Belə olanda ağıllı və hiyləgər Keykavus münəccimi çağırıb  məsləhət istəyir. Burada H.Cavid atəşpərəstlikdən istifadə edir. Münəccim təklif edir ki, atəş çatılsın, hər ikisi atəşdən keçsin, günahkar yanacaq, günahsız qalacaq. Belə olduqda Südabənin fitnəsi açılır. Keykavus onun edamına sərəncam verir, fəqət humanist və xeyirxah Səyavuş atasından onu zindana salmağı xahiş edir”. (7, səh.26.)
Dramaturqun 1935-ci ildə yazdığı “Xəyyam” tragediyasında fars şairi, riyyaziyatçı və filosof Ömər Xəyyam (1048-1131), Böyük Səlcuq imperiyasının sultanları Alparslan (1029-1072) və Məlikşah (1055-1092), Səlcuqluların vəziri Nizamülmülk (1018-1092), İsmaililərin lideri Həssan Sabbah (1055-1124), iyirmi yeddinci Abbasi xəlifəsi Müqtədirbillah (1056-1094) və s. kimi real tarixi obrazlar əks  olunmuşdur. Bu baxımdan “Xəyyam” əsərində verilən real tarixi obrazlar say nisbət ilə digər əsərlərdən üstünlük təşkil edir, desək daha doğru olar. “Xəyyam” əsərində verilən dramatik konfilikt xəlifə və şair arasında öz zirvəsinə çatır, xəlifə şairdəki cəsarətə heyran qalsa da onun edam olunması barədə fərman verir. Əsərdə “Siyasətnamə” kimi sanballı  əsərin müəllifi olan məşhir siyasətçi Nizamülmülkün ismaililər tərəfindən sui-qəsdə məruz qalması səhnəsi də təsvir olunmuşdur.
Əsərin əvvəlində Ömər Xəyyam, Nizamülmülk və Həssan Sabbah bir-birlərinə arxa olacaqlarına and içirlər. Lakin Nizamülmülkün təkidi ilə içilən bu anda Həssan Sabbah sadiq qalmır və əhdinə xilaf çıxaraq Əbu Tahirin vasitəsi ilə Nizamülmülkü qətlə yetirdir. Nizamülmülk özü kimi müdrik olan Ömər Xəyyamın zəkasına pərəstiş edir, vəzir cəhalət çənbərində çabalayan insanların içərisində, qaranlıq və zillətdə olan  dünyada şairi parlaq günəşə bənzədir və onu aşağıdakı sözlərələ mədh edir:

X ə y y a m 
Varlığım bir hiçə bənzər mübhəm, 
“Hiç var olmaz, buna yoqdur şübhəm”. 
Bana yan baqsa əgər anlamayan, 
Sanma eylər buna ruhum isyan. 
Anlayanlar belə yan gözlə süzər, 
O baqışlar bəni üzdükcə üzər.

X a c ə N i z a m 
Saqın, aldırma kor olsun da cihan, 
Günəşin nuruna gəlməz nöqsan. 
Sən küçülsən də böyüksün, hətta 
Qopsa zülmət, yenə parlar o zəka!.. (6, səh.41)

Ümumiyyətlə, zəngin və rəngarəng məzmuna malik olan Hüseyn Cavidin yaradıcılığında tarixi və mifoloji personajlar üstünlük təşkil edir. Ədibin yaradıcılığında mühüm yer tutan tarixi və mifoloji obrazlar əsasən romantizm cərəyanı fövqündə əks olunmuşdur. Cavidin tarixi hadisələri öz ədəbi-bədii əsərlərində düzgün şəkildə realizə etməsi onun dünyagörüşünün zənginliyindən, bilikli və məlumatlı olmasından da xəbər verir.
Dini-mifoloji spektrdə də kamil və sanballı əsərlər ərsəyə gətirməsi onun zəngin Şərq bədii-fəlsəfi mühitindən xəbərdar olmasına əyani sübutdur, həmçinin onu da vurğulamaq yerinə düşərdi ki, Cavid  yaradıcılığında mistisizm və sufizm elementləri də öz əksini tapmışdır. Bu baxımdan Cavid yaradıcılığının ədəbi-bədii, tarixi, dini, fəlsəfi spektrdən də araşdırılması məqsədə müvafiqdir. Müasir dövrdə dahi ədibin 135 illiyinin qeyd edilməsi heç də təsadüfi bir hərəkət deyil, dövrün, zamanın tələbidir. Biz inanırıq ki, bütün dövrlər üçün aktual olan Cavid yaradıcılığı gələcəkdə də öz layiqli qiymətini alacaqdır. 

İSTİFADƏ OLUNAN ƏDƏBİYYAT:
1. Vəli Osmanlı. Azərbaycan romantizmi. I cild, Bakı, “Elm”, 2010
2. Hüseyn Cavid. Əsərləri. Beş cilddə. I cild. Bakı, “Lider nəşriyyat”, 2005
3. Hüseyn Cavid. Əsərləri. Beş cilddə. III cild. Bakı, “Lider nəşriyyat”, 2005
4. Türk dünyasını işıqlandıranlar: M. Akif Ersoy, Hüseyn Cavid. Beynəlxalq konfransın materilları. Bakı, 2013
5. Şəmil Kamil oğlu Sadıqov. Hüseyn Cavid yaradıcılığında qəhrəman konsepsiyası. Bakı, 2011
6. Hüseyn Cavid. Əsərləri. Beş cilddə. V cild. Bakı, “Lider nəşriyyat”, 2005
7. Gülşən Əliyeva-Kəngərli. Şeirlə yazılmış türk tarixi:“Səyavuş”. 525-ci qəzet.- 2015.- 10 yanvar.

Günahı onda-bunda axtarmayaq

Ramin Qardaşxanov:
-Mən Qarabağ döyüşlərində Mardakertin alınmağından tutmuş Ağdamın, Fizulinin satılmasına kimi Qarabaşın çox kəndində vuruşmuşam və and olsun tək olan Allaha ki, orda bircə dənə də ya rus əsgərini sağ və ya meyidini görmədim. Elə olurdu ki, 1994-cü ilin qış aylarında müxtəlif istiqamətlərdə 15-20 km irəliləyərdik və ya 5-6 km geri çəkilirdik, o qədər meyidlərin içində bircə dənə də olsun nə rus gördüm, nə də ki bir sarı millət. Snayperlər var idi ermənilər tərəfdən, onlar da deyilənə görə latışlar idi. 500-600 erməni meyidləri içində heç olmasa bircə rusa oxşar meyid görsəydim, yenə də inanardım ki ruslar da vuruşublar. Bircə onu bilirəm ki Qarabağ bizim satqın siyasətçilərimizin sayəsində işğal olundu. Gəlin günahı onda-bunda axtarmayaq. Biz əsl bəlamızı öz içimizdə axtaraq. Kimi hakimiyyətə gəlmək üçün, kimi hakimiyyəti kiməsə təhvil vermək üçün qurulan ssenarilər idi. Şükür ki hamımız dünya görmüş insanlarıq, sadəcə olaraq həqiqəti həzm edə bilməyib onu bunu günahlandırıq. Ən azından son 25 ildə gedən prosesləri analiz etmək lazımdır. Özümüzə sual verməliyik ki, niyə rus bizi dəstəkləmirdi Qarabağ məsələsində (əgər belədirsə!). Amerikanın siyasətini yerinə yetirib iki böyük qonşumuzla düşmən mövqeyində olduq. Qonşularımızla elə siyasət yeritməliyik ki qonşu bizə əyri baxmasın. Amerika haranın itidirki gəlib Rusiyanın qulağının dibində hegomonluq etmək fikrinə düşsün?! Təbii ki Rusiyanın da öz maraqları və milli təhlükəsizliyi var.

18.05.2017

Buna bağımsız duruş deniyor

Ulas Gokce

Avrupa Birliği, yasak olan ham kereste ihracatını kaldırmasını tehdit ve şantajla sağladığı Ukrayna'yı ve Karpat Dağlarını soymaya devam ediyor. İşlenmemiş ağaç, işlenmiş ağaca göre t kat daha ucuza satılıyor. Siyasi ve ekonomik olarak tamamen AB'ye mahkum bir ülke yaratıldı, ardından Avrupa'nın en güzel ormanları soyulmaya başlandı. Kereste fabrikaları ise kapatıldı.
Bugün Ukrayna batısını çok ciddi anlamda tehdit eden iki unsur var: AB'nin satın aldığı yasadışı kesilen ağaçlar ve yasadışı çıkarılan kehribar. AB'nin bu barbarlığına birkaç Almanya milletvekili dışında ses çıkaran olmadı. Yasadışı ağaç kesimi ve kehribar çıkarılması o kadar ciddi boyutlara ulaştı ki kocaman yasadışı tesisler kuruldu. Bu tesisleri ise silahlı adamlar koruyorlar. Polis ve ya devlet yetkilileri buraya istese de yaklaşamıyor. Zaten yerelden Kiev'deki bakanlara kadar herkes payını alıyor. Merkezi yönetim istese bile bu tesislere dokunamıyor, çünkü külliyen işsiz olan halkın isyan etmesinden korkuluyor.
Bazı araştırmacılara göre Ukrayna'nın nüfusu 24 milyona düştü. Yani doğal zenginlikler yanında insan kaynakları da çalınıyor. Batıdaki komşu ülkeler Romanya, Polonya, Macaristan, Çehya 4 milyon Ukraynalıya resmi çalışma izni vermiş. Rusya'nın 3 milyon Ukraynalıya vatandaşlık verdiği söyleniyor. Özellikle Rusya'nın bilim insanları ile teknik personeli ülkeye aldığı söyleniyor. Dünyanın en büyük uçaklarını üreten Antonov Fabrikası genel müdürü Azerbaycan'a uçak üretmek için kaçtı. Daha önce de Kiev'de işten atılmıştı. Ardından uçakların planları Araplara üç kuruşa satılmıştı. 4 yıl önce helikopter motorları, uzaya giden füzeler, askeri sanayinin kilit ürünlerini üretip satan ülke bugün bal, ham kereste ve tahıl üretimiyle mesgül.
Elektrik tüketimi bazı bölgelerde 60% düştü. Ülke 5 kat fakirleşti. Rusya'dan doğrudan alınmayan doğalgaz once Ukrayna'dan geçip Avrupa'ya gidiyor, sonra 10 kilometre dolaşıp Ukrayna'ya geri gelerek 40% daha pahalıya satılıyor. Buna da bağımsız duruş deniyor.
Doğuda çatışmaların olduğu bölgelere aşırı milliyetçiler ticari ambargo uyguladilar. Yolları kestiler, trenlerin geçmesini engellediler. Sonuçta bu bölgeden alınan kömür gelmemeye başladı ve pek çok santral durdu. Şimdi iki katın maliyetine Güney Afrika'dan ithal başlayacak...
Bir ülke gözümüzün önünde yok oldu.
Avrupa'nın ikinci büyük ülkesi.
Bizim radyolarda bazen AB reklamlarına raslıyorum. En ekolojik ürünlermiş, en şey yermiş... Evet.






Rəfiqə Abbasova - Hicran qovuşarsa

Dəymə xətrimə

Sevgilim, dəymə gəlmənim xətrimə,
Sevənlər çox həssas, çox incə olur.
Əlini verəndə mənim əlimə,
Biləydin əllərdə illər qovuşur.

Sevgi birləşəndə coşan çay olur,
Hicran, intizar da görünmız olur,
Əlinlə əlimi sıxanda bil ki,
Yaranan bir yumruq bir dünya olur.

Qoyma bu dünyamız qara geyinsin,
Qırmızı var ikən onu qoruyaq,
Soyuq bir baxışın alt-üst eyləsin,
Qıyma sevgimizə, o göynəməsin.

Mənə sevənlərdən gətirmə sitat,
Hər sevən ürəyin öz dünyası var.
Ürəkdə qurular hər gün toy-büsat,
Qurulan büsatda öz dünyamız var.

Qarışıb

Bağışla, sevgilim, səni sevəndən
Yuxum da pozulub, dünyam qarışıb.
Bağışla, günahkar səni bilmirəm,
Günahkar özüməm, ruhum qarışıb.

Sinəmdə bir ocaq yanır çırtaçırt,
Tüstüsü gözünü heç yaşartmayır.
Eləsə sevgimi yadından çıxart,
Deyəsən sevgimə güman qarışıb.

Sinəmdə ocaqlar çatılıb yanır,
Şöləsi, istisi sənə çatmayır.
Cismimlə bərabər ruhum alışır,
Ruhuma deyəsən sevda qarışıb.

Günahı görürəm ancaq özümdə,
Gileyi axtarma hər bir sözümdə,
Dərdləşib, sözləşib sətirlərimdə,
Sevgi ucuzlaşıb, sözə qarışıb.

Bağışla, ürəyim, bağışla məni
Mən sevə bilmədim səni sevəni
Başqa birisində tapdım sevgini
Dolaşıb hisslərim yaman qarışıb.

Sevdaya yazıq...

Dəli bir sevdaya düçar olduq biz,
Deyəsən vədəsiz gəlib sevgimiz,
Sevgiyə tikandan bir çəpər çəkdik,
Baxmağa utandıq, gözə nə yazıq,
Sənsiz keçən aya, illərə yazıq.

Bir sevgi açmadı, qönçəyə yazıq,
Özümüz vüsala qəbir də qazdıq,
Sənsizlik odunda qızındıq, yandıq,
Bu yurdsuz-yuvasız sevdaya yazıq,
Sənsiz keçən günə, illərə yazıq.

Sevgini bölərəm lap qəlpələrə,
Səpərəm ömrümdən gedən illərə.
Hicran qovuşarsa mənfur həsrətlə,
Vüsalsız sevgiyə, sevdaya yazıq,
Sənsiz keçən ömrə, illərə yazıq.

Xazar xəracı haqqında

“Xazar xəracı haqqında rəvayət” qədim Rus nağılında maraqlı hadisə nəql olunur. Xazarlar slavyanların bir boyu olan polyanlardan xərac tələb edirlər. Lakin polyanların heç nəyi olmadığından xazarlara öz qılınclarını təklif edirlər. Xazarlar onlardan çoxlu qılınc yığıb öz hökmdarlarına gətirirlər. Xazar elində ağsaqqallar və başbilənlər heyrətə gəlirlər; xazarların qılıncları birtərəfli olduğu halda, polyan qılıncları hər iki tərəfi itilənmiş qılınclar idi. Xazarlar əvvəllər belə qılınclar görməmişdilər. Xazarların ağsaqqalları onlara deyirlər ki, bu yaxşı əlamət deyil və əsl xərac yığmağa layiq adamlar elə polyanlardır: “Bizim qılıncların bir tərəfi itilənib, onların qılınclarının isə hər iki tərəfi; biz yox, onlar xərac yığmalıdırlar- həm bizdən, həm də başqa ellərdən”.
Dastanda deyilir: “Və bu baş verdi, belə ki həmin sözləri onlar öz iradələrinə görə yox, Allahın iradəsi ilə deyirdilər”.

İbrahim Sel, «Avrasiya tarixi» kitabından
Rauf Qubadov:

Niyə hakimiyyəti, hətta muxalifəti də bir qrup yerlilərin təmsil etdiyini dilinizə gətirmirsiniz? Azərbaycan əsilli qalan bir-iki nəfəri də gözümçıxdıya salmaq vətənpərvərlikdimi? Hazırki vaxtda polis-məhkəmə sisteminin azərbaycanlıları böhtanla şərlənməsini, əhalinin aclıq səviyyəsində yaşamasını, təhsilin pullu və çox yüksək olmasını, səhiyyə və digər sahələrdəki çatışmazlığı deyə bilməyənlər bütün bunların vaxtilə yuxarı səviyyədə olduğu SSRİ-ni pisləməkdə görürlər vətənpərvərliyi! Azərbaycanlıların dünyada ən pis yaşadığı ölkənin Azərbaycan oldugunu deyə bilməyənlər azərbaycanlıların çox yüksək səviyyədə yaşadığı ölkələri pisləməkdə görürlər vətənpərvərliyi! 30 ildi Azadlıq, Demokratiya, Müstəqillik deyildiyi ölkədə heç birisinin olmadğını, xalqın bu 30 ildə gün görmədiyini, müstəqil olandan cibində siçanlar oynadığını, təkcə bir qrup adamın müstəqil və firavan olduğunu deyə bilməyənlər, düz deyənə "Sən bizim müstəqilliyimizi, demokratiyamızı, azadlığımızı istəmirsən" deməkdə görürlər vətənpərvərliyi!
Biz belə vətənpərvərliyə yox deyirik!..

Budurmu vətənvərvərlik?

Rauf Qubadov

Xalqa qan udduran hakimiyyəti tərifləmək vətənpərvərlikdirmi?
Siravi əsgərin adını belə çəkməyənlər, niyə bu qədər şəhid verildiyi halda bir nəfər də hakimiyyəti təmsil edənlərin qohum-əqrabasının olmamasını dilə gətirməyənlər, sizdən soruşuram: generalliteti tərifləmək vətənpərvərlikdirmi?!
Niyə hakimiyyəti, hətta muxalifəti də bir qrup yerlilərin təmsil etdiyini dilinizə gətirmirsiniz? Azərbaycan əsilli qalan bir-iki nəfəri də gözümçıxdıya salmaq vətənpərvərlikdimi?
Hakimiyyətin və siyasətçilərin niyə ata-baba yurdlarının adlarını çəkə bilməsini, niyə ata-baba yerlərini yox, Azərbaycanı döyüş meydanına çevirmələrini deyə bilməyənlər, Dərbənddən dəm vurmaq vətənpərvərlikdirmi?!
Azərbaycanın sərvəti olan neftin hara getdiyini soruşa bilməyənlər, pomidor satanlara od puskurmək vətənpərvərlikdirmi?
30 ildi söz verib xalqı aldadanlara xalq üçün heç bur iş görmədiklərini deyə bilməyənlər adi feysbuk səhifəsində düzünü yazana irad tuturlar- budur vətənpərvərlik?!
Hazırki vaxtda polis-məhkəmə sisteminin azərbaycanlıları böhtanla şərlənməsini, əhalinin aclıq səviyyəsində yaşamasını, təhsilin pullu və çox yüksək olmasını, səhiyyə və digər sahələrdəki çatışmazlığı deyə bilməyənlər bütün bunların vaxtilə yuxarı səviyyədə olduğu SSRİ-ni pisləməkdə görürlər vətənpərvərliyi!
Azərbaycanlıların dünyada ən pis yaşadığı ölkənin Azərbaycan oldugunu deyə bilməyənlər azərbaycanlıların çox yüksək səviyyədə yaşadığı ölkələri pisləməkdə görürlər vətənpərvərliyi!
Guya bazar iqtisadiyyatı olan ölkədə biznes sahələrinin də elə dövlət məmurlarının əlində olduğunu, iş adamlarına heç bir şərait yaradılmadığını deyə bilməyənlər, elə onların xalqdan oğurladığı pulla açdıqları fabrik-zavodu təbliğ etməkdə görürlər vətənpərvərliyi!
30 ildi Azadlıq, Demokratiya, Müstəqillik deyildiyi ölkədə heç birisinin olmadğını, xalqın bu 30 ildə gün görmədiyini, müstəqil olandan cibində siçanlar oynadığını, təkcə bir qrup adamın müstəqil və firavan olduğunu deyə bilməyənlər, düz deyənə "Sən bizim müstəqilliyimizi, demokratiyamızı, azadlığımızı istəmirsən" deməkdə görürlər vətənpərvərliyi!
Bu əcaib-qəraib tendensiyalardan nə qədər istəsəniz yazmaq olar. Ardını özünüz davam edin...
Biz belə vətənpərvərliyə yox deyirik!..