Lənkəran şəhər sakini, 17 il Nərimanabad qəsəbəsində quşçuluq təsərrüfatına rəhbərlik etmiş, 58 yaşlı, ali təhsilli zoomühəndis Kamal Məmmədov redaksiyaya gələrək bizə maraqlı açıqlamalar təqdim etmişdir. Kamal müəllim bildirir ki, Lənkəran rayon icra hakimiyyəti xalqın dərdinə yanmaq, onun ehtiyaclarını ödəmək, əhalini işlə təmin etmək əvəzinə şişirdilmiş rəqəmlər hazırlayıb hökuməti və xalqı aldatmaqla məşğuldur.
Lənkəran İcra hakimiyyətinin yaydığı hesabatdakı statistik rəqəmlərə diqqət yetirək.
Statistik rəqəmlərdən bəlli olur ki, Lənkəranda il ərzində 22 min ton süd istehsal edilib. Bu, gündə 50-60 ton süd deməkdir. Bu qədər süd istehsal etmək üçünsə, 12 min taxıl, ot kütləsi ilə hesablasaq, 60 min ton quru və yaşıl ot kütləsi lazımdır.
Ət istehsalı guya diri çəkidə 3 min 200 ton olub. Bu rəqəmi də günə böləndə hər günə 4 ton 100 kiloqram kəsilmiş ət düşür. Diri çəkidə olan heyvanın kəsilmiş əti bu qədər olduqda, bunun bir o qədər də tullantısı olur. Bu isə o deməkdir ki, ildə Lənkəranda 1,6 min ton tullantı “istehsal” edilir. İndi sual yaranır: “Bu qədər tullantı necə zərərsizləşdirilir?”
Bu qədər tullantının miqyasını təsəvvür edirsinizmi? Bu, ayda 120 ton, ildə 1600 ton tullantı deməkdir.
Tərəvəzçilikdəki rəqəmlərə diqqət yetirək. Rəqəmlərdə göstərilir ki, Lənkəranda il ərzində 140 min ton tərəvəz istehsal edilir. Bu qədər məhsul harada, hansı torpaqlarda yetişdirilir? Bu rəqəmlər necə toplanır? Hansı sənədlər əsasında tərtib edilir? Bu qədər məhsulu neçə min işçi istehsal edir? Onlar sosial müdafiə fonduna nə qədər pul ödəyir?
Digər bir rəqəm. Lənkəranda il ərzində 10 min ton sitrus bitkiləri istehsal olunur. Bunun dəyəri təxminən 2 milyon manat edir. Bu rəqəmin də haradan götürüldüyü bəlli deyil.
Yumurtaya aid rəqəmlər isə daha gülüncdür. Əgər Lənkəran doğrudan da ildə 12 milyon ədəd yumurta istehsal edirsə, bu, ayda 1 milyon, gündə 35 min yumurta edir. Bu qədər yumurta üçünsə, ən azı 100 min toyuq lazımdır. Həmin toyuqlara gündə 12 ton qarışıq yem verilməlidir.
Demək olar ki, bütün sahələrdə bu rəqəmlər şişirdilir. Lakin bu rəqəmlər haradan götürülür? Doğrudan da, bu qədər məhsul istehsal edilirsə, bunun vergisi, digər ödəmələri milyon manatlarla ölçülür. Lənkəran kənd təsərrüfatı sahəsində bu qədər qazanc əldə edirsə, bu rayon hər il niyə dövlətdən milyon manatlarla dotasiya alır?
Bütün bunlar əhalinin gözünə kül üfürmək, həqiqəti onlardan gizlətmək üçündür.
Lənkəranda rüşvətxorluq, özbaşınalıq baş alıb gedir.
Mən bütün bunlar barədə Lənkəran icra hakimiyyətinə, rayon prokurorluğuna, Daxili İşlər Nazirliyinə, Baş Prokurorluğa da rəsmi məktubla müraciət etmişəm. Lakin heç bir təşkilat bunu araşdırmır, başdansovdu cavablarla məktubumu bağlayır. Sonuncu məktubu Lənkəran rayon prokurorluğundan almışam. Onlar da ciddi araşdırma aparmadan, əslində şişirdilmiş rəqəmləri ört-basdır etməklər mənə səthi, əsaslandırılmamış cavab yollayıblar.
cenubxeberleri.com
Kondaliza Rays: "Xəzər bölgəsindəki böyük neft gəlirləri səbəbiylə başı hərlənən ölkələrin özbaşına liderləri, iqtidarlarının davam etməsi yönündə əsla uzun vaxta malik deyillər. Türkmənistan prezidenti Səfərmurad Niyazovun aqibəti bu cür şəxslərə yaxşı bir örnəkdir"
Son günlər qardaş Türkiyə Cümhuriyyətinin bizə məlum olan iki kitabında Azərbaycan hakimiyyəti barədə fikirlər dərc olunub. Belə ki, Turqut Ərin "Azadlıqdan tiranlığa" adlı kitabından əlavə, Ali Kuzunun "CİA - Operasyonlar, Suikastler, Gizli raporlar" adlı kitabında İlham Əliyevə sui-qəsd təhdidinin olduğunu yazıb. Müəllif kitabında belə bir informasiyanı Azərbaycanda fəaliyyət göstərən "Turan" agnetliyinə yaxın olduğu bilinən "Contact" adlı saytdan götürdüyünü yazır. Məqalədə göstərilir ki, İlham Əliyev, Rusiya prezidenti və Qazprom şirkətinin Bakıya son səfəri zamanı Azərbaycanın Moskva ilə enerji sahəsində əməkdaşlığın artırılması yönündə yaşıl işıq yandırmasından sonra ABŞ rəhbərliyi çox hirsəlib.
Məqalədə daha sonra bildirilir ki, ABŞ xarici işlər naziri Kondaliza Raysın Gürcüstan səfərində dediyi, "Xəzər bölgəsindəki böyük neft gəlirləri səbəbiylə başı hərlənən ölkələrin özbaşına liderləri, iqtidarlarının davam etməsi yönündə əsla uzun vaxta malik deyillər. Türkmənistan prezidenti Səfərmurad Niyazovun aqibəti bu cür şəxslərə yaxşı bir örnəkdir" - sözlərinə yer verilib.
Yazının sonunda, məqalənin saytda yerləşdirilməsindən qısa bir müddət sonra saytın fəaliyyətinin dayandırıldığı, daha sonra isə məqalənin saytdan götürüldüyü qeyd olunur.
faktxeber.com
deyerler.org
Bakı Apelyasiya Məhkəməsində (BAM) hakim Sahibxan Mirzəyevin sədrliyi ilə “Pedoqogika” nəşriyyatının direktoru, riyaziyyat-fəlsəfə doktoru Əlövsət Osmanlıya qarşı iş üzrə hazırlıq iclası keçirildi. Bu iclasa da Təhsil Nazirliyinin Dərslikləri Qiymətləndirmə Şurasının üzvləri olan iddiaçılardan Arif Hüseynov və deputatlar Musa Qasımlı, Nizami Cəfərov qatılmamışdı.
Qeyd edək Yasamal Rayon Məhkəməsi şikayətçilərin iddiasını təmin etmədiklərindən onlar apelyasiya şikayətini veriblər. Amma iddiaçılar Əlövsət Osmanlının Cinayət Məcəlləsinin 147.1-ci (böhtan) maddəsi ilə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsini tələb etsələr də, məhkəmə prosesinə qatılmadıqlarından iddia rədd edilmişdi. İclasda məlum oldu ki, bundan əvvəl keçirilən 3 iclasa da iddiaçılar tam tərkibdə qatılmayıblar. Hakim deyib ki, qanunun tələbinə görə xüsusi ittiham kollektiv şəkildə verildiyi təqdirdə bütün ittihamçıların iclasda tam şəkildə iştirak etməlidir. Ona görə də S.Mirzəyev onların iclasa qatılmamasının səbəbini xəbər alıb:
- Niyə gəlməyiblər?
Professor Validə Məmmədova:
- Bizdən niyə soruşursuz? Biz bilmirik.
- Siz şikayəti tam şəkildə vermisiz, ona görə sizdən soruşmuşuq.
- Kak v şkole, mı uçeniki cto li?
- Deməli məlumatsızsız?
- ...
Vəkil Elçin Sadıqov iddiaçıların tam şəkildə məhkəmədə iştiraklarını vacib olduğunu vurğuladı. O, 161 yaşlı iddiaçının məhkəməyə hansı yolla müraciət etməsini sual etdi:
- Nizami Cəfərovun xüsusi ittiham qaydasında verdiyi şikayətdə təvəllüdü 1859-cu il göstərilib. Əgər şəxsin həmin ildə anadan olmasına inanırsınızsa, iclası keçirin.
Ə.Osmanlı:
- Ümumiyyətlə xüsusi ittiham qaydasında verilmiş şikayətin 1-ci abzasını oxuyanda dəhşətə gəlirsən. Öz adlarını belə balaca hərflərlə yazıblar. Hətta soyadını yarı kiril, yarı latın əlifbasında yazanlar da var. Bundan başqa müəllifi olduğum “Mərdanovun qaraguruhçuları” yazım yanvarın 22-də dərc olunub, amma ərizədə 4 fevralda dərc olunduğu göstərilir. Bu adamlar professorlar, elmlər namizədləri, dosentlərdir. Ya bunların savadlarında problemləri var, ya da xüsusi ittiham qaydasında verilmiş şikayətdən xəbərləri yoxdur.
İddiaçı H.Zərbəliyev isə israrla dedi ki, ərizəni birgə tərtib ediblər və tələb etdi ki, iclas digər xüsusi ittihamçıların iştirakı olmadan keçirilsin.
Ə.Osmanlı isə onun fikirləri ilə razılaşmadı:
- Deyir yumurtlamadı, yumurtlamadı, bəs falı necə oldu? İştirak etməyiblər, nə özləri, nə də nümayəndələri. Bilirsiniz ki, tarixi Nürnberq prosesi 10 ay 10 gün davam edib. Həddindən artıq böyük bir proses olub. Bu gün hazırki iddia ilə bağlı məhkəmə çəkişmələrinin 10 ay 10 günü tamam olur. Ümumiyyətlə mən hesab edirəm ki, bu məsələ məhkəmə müstəvisində deyil, elmi-polemik müstəvidə keçirilməlidir. Xahiş edirəm iddiaları təmin olunmasın. E.Sadıqov da eyni xahişlə məhkəməyə müraciət etdi. Müşavirə otağına yollanan məhkəmə kollegiyası qayıdandan sonra Yasamal Rayon Məhkəməsinin iş üzrə çıxardığı qərarının ləğv olunduğunu və Ə.Osmanlıya qarşı iddiaya yenidən baxılması üçün ilkin məhkəmə instansiyasına qartarılması barədə qərarını elan etdi.
Bizim Yol
Məşhədi Natiqin sözlərinə görə, Hacı Əliyə təzyiqlər göstərərək bu ittihamı onun boynuna qoyublar: “Ötən dəfə də olduğu kimi, indi də onu sıxışdırıblar, etmədiyi bir işi boynuna qoyublar və həmin ittiham sənədlərinə imza atmağa məcbur ediblər. Əvvəlcə onu qorxudublar ki, əgər bu ittihamları boynuna almasa, ona 12 il iş verəcəklər. Məhkəmədə isə, o bildirdi ki, onu bu ittihamları boynuna almağa məcbur ediblər. Lakin, məhkəmə onun bu iddiasını rədd etdi və ona 2 il 6 ay müddətinə azadlıqdan məhrumetmə cəzası oxundu”.
Natiq Kərimov həmçinin, Hacı Əlinin Nardaranda narkotik ticarəti ilə fəal mübarizə apardığını da diqqətə çatdırıb: “Hacı Əli Nardaranda narkotik dövriyyəsi ilə məşğul olanlara qarşı mübarizə aparanların önündə gedənlərdən biri idi. Dəfələrlə kəndin cavanlarını da başına yığıb onları bu işlərdən çəkindirirdi. Hacı Əli də daxil olmaqla Nardaranın ağsaqqallar şurası hüquq-mühafizə orqanlarına müraciətlər etmişlər. Neçə adamı şəxsən özü tərbiyə eləyib, ailəsi ilə məsləhətləşib müalicəyə göndərib. İndi necə ola bilər ki, həmin şəxsin özü narkotik istifadə etsin? Necə olur ki, onu hələ analiz etməmişdən qabaq qanında narkotik tapırlar? Hətta prokuror deyir ki, kağızlarda yazıldığı miqdara insanın qanında o zaman narkotik tapıla bilər ki, o daim narkotik istifadə edən olsun. Amma onun üstündə tapılan narkotik heç bədəninə daxil olmayıb. Amma kimdi buna qulaq asan?”
Nardaran ağsaqqalı vurğulayıb ki, onlar İslam dininin Nardaranda inkişafı üçün sonadək əllərindən gələni edəcəklər: “Biz Hacı Əliyə söz vermişik ki, onun gördüyü haqq işin dayanmasına imkan verməyəcəyik. Bilirsiniz ki, Hacı Nardaran divarlarına Quran ayələri, Peyğəmbərin (s) və Əhli-beytinin (ə) hədislərini yazırdı. Biz də indi ona söz vermişik ki, bu işini davam etdirəcəyik, kənd camaatı buradakı meydanları xeyli gözəlləşdirib və gözəlləşdirəcək”.
Faktxeber.com -un "Le Figaro"ya istinadən verdiyi məlumata görə, inqilab gözətçilərinə aid raket bazasında 12 oktyabr tarixində baş verən üç partlayışın, ortaq nöqtəsi İranın nüvə proqramı olub. İranın qərbində yerləşən Lorestan əyalətində olan Xürrəmabad şəhəri yaxınlığındakı İmam Əli (ə) bazasındakı yeraltı keçidlər Şabab-3 raketlərin enişinə kömək edir. Zaqros dağlarının altından keçən tunellərdə olan bu raket atma təsisi ən həssas anlarda yanacaq doldurmaq və baş verə biləcək hər hansı hava hücumu ehtimalına qarşı yaradılıb. Ərazinin kələ köür olması İmam Əli (ə) hərbi bazasının üstünlüyünü bir qədər də artırır. Bu bazalar İnqilab gözətçilər korpusunun nəzarəti altındadır. Bu çox gizli baza DCA bateriyaları və SAM raketləri ilə qorunur.
Mütəxəssislər Şabab-3 raketlərinin daha çox raket başlığı daşıya bilməsini və bununlada eyni anda bir çox hədəfi vura bilməsini bildirirlər. Hərbi bazada baş verən partlayışları İsrail rejiminin törətdiyi iddia edilsə də, iranlı rəsmilər isə İmam Əli (ə)bazasına təşkil edilən gizli bir əməliyyat olduğunu rədd edirlər. İran tərəfi bildirib ki, partlayış hərbi bazada baş verən yanğın nəticəsində baş verib. Rəsmi məlumatlara görə, partlayışda 18 nəfər ölüb, 10 nəfər isə yaralanıb.
MOSSAD ŞÜBHƏSİ?
İsrail rejiminin kəşfiyyat orqanı Mossadın əli olması şübhəsini isə bir sıra analitiklər ortaya atıblar. Onlar bildiriblər ki, bu İsrail ilə İran arasında davam edən pərdəarxası müharibədir və uzun illərdir davam edir.
Hazırladı: Emin Nəsirli
İndi təqdim etdiyimiz yazı isə sensasiyalardan, qışqıran məlumatlardan uzaq, olduqca adi, sakit, “tikansız” həyat keçirən bir ailə haqqındandır. Onlar elə də təmtəraqlı, zəngin yaşamır. Ehtiyac içində çabalayan ailələrdən də deyil. Bəs bu ailəni digərlərindən fərqləndirən nədir? Oxucu bu ailənin “portreti” ilə niyə tanış olmalıdır? Bir az obrazlı desək, bu ev kəndin “azadlıq adalarından” birdir. Bu evdə yaşayanlar təkcə ona görə qürur duymurlar ki, ata da, ana da, qardaş və bacıların bir çoxu da ali təhsillidir. Ona görə öyünürlər ki, bu evə heç vaxt haram tikə gəlməyib. Bu evdə atanın da, ananın da, övladların da özünə məxsus azadlığı, müstəqilliyi, həyata, insanlara orijinal baxışları var. 7 oğul-qızın, 10 nəvənin “baş idarəsi” sayılan bu ocaqda kitab oxumayan, mütaliə etməyən yoxdur. Zorla abunə edildikləri “hökumət” qəzetlərini ala bilməsələr də ailənin bütün üzvləri demək olar ki, vaxtaşırı “Azadlıq”, “Yeni Müsavat” və bir də “Cənub xəbərləri” qəzetini oxumamış mənəvi rahatlıq tapmırlar.
İndi isə bu ailəni sizə adlı, ünvanlı təqdim edək – ailənin başçısı 70 yaşı bu günlərdə tamam olmuş ali təhsilli coğrafiya müəllimi Fazil Məhərrəmov və həyat yoldaşı ali təhsilli ibtidai sinif müəllimi Əfruzə Məhərrəmovadır. Masallı rayonunun Həsənli kəndində yaşayırlar.
Fazil Məhərrəmov nəinki Həsənlinin, eləcə də ətraf kəndlərin sayılan, hörməti uca tutulan kişilərindəndir. Özü deyir ki, hansı üstün keyfiyyəti varsa, ona görə rəhmətlik atası Zülfüqar kişiyə borcludur.
Fazil müəllim :- Kəndimizdə müxtəlif vaxtlarda bir az davakar qruplar olsa da, atam həmişə dava-dalaşdan uzaq, öz alın təri ilə yaşayan bir kişi olub. Bizə də onu aşılayardı ki, heç kimin qarşısında borclu olmayın, təmtəraqdan, paxıllıqdan, ləyaqətsiz yaşamaqdan uzaq olun. İndi də özümü ona görə bəxtəvər sayıram ki, valideynlərim, həyat yoldaşım, övladlarım, eləcə də müəllimlərim və vicdanım qarşısında üzüm ağdır. Nə sovet dövründə, nə müstəqillik dövründə heç partiyanın üzvü olmamışam, amma həmişə haqsızlığa müxalif olmuşam. Nəyi bacarıramsa, xalqım üçün onu etməkdən əsirgəməmişəm.
2 il öncə ağır zəhmət bahasına olsa da, Fazil müəllim öz vəsaiti hesabına “Masallının coğrafiyası” adlı bir kitabı ərsəyə gətirib. Kənddə elə xeyirxah iş olmaz ki, orada Fazil müəllimin nəfəsi hiss edilməsin. Nə qədər mülayim olsa da, özünün və digərlərinin hüquqları pozulanda olduqca sərt və dönməz olur Fazil müəllim.
Bu ailədə ikinci hörmətə layiq insan onun həyat yoldaşı Əfruzə müəllimədir. Həsənli məktəbində ibtidai siniflərə dərs deyən bu qadın həm də fəal ictimaiyyətçidir. Qadın hüquqları sahəsində əməyini əsirgəmir. Rayon mərkəzindən 10-15 kilometr aralıda yaşasa da, bu sahədəki tədbirlərdə fəal iştirak edir, hətta bır neçə problemli ailənin müşkülünü də həll edib, boşanmaların qarşısını alıb.
Bu ailədə olduqca maraqlı bir insan da yaşayır – 35 yaşlı subay, 1-ci qrup əlil (ayaqları şikəst olduğu üçün yeriyə bilmir), ali təhsilli tarix müəllimi, yaxşı Quran oxuyan, fars dilini həvəskar səviyyəsində bilən, arabir də şer yazan Zülfüqar Fazioğlu. Onu zarafatca ailənin filosofu da adlandıranlar var.
Zülfüqar əlilliyinə görə orta məktəbə getməyib. Heç onunla məktəb müəllimləri evdə də məşğul olmayıb. Sadəcə formal şəkildə bir attestat veriblər. Lakin Zülfüqar öz inadkarlığı ilə evdə daim oxuyub, mütaliə edib, öyrənib və Lənkəran Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub. Zülfüqar ali təhsil diplomu alıb, bir müddət müəllim işləyib, sonra səhhətindəki ağırlaşmalara görə bu fəaliyyətinə son qoyub.
Zülfüqar olduqca maraqlı həmsöhbətdir. Ağır şikəstliyi də onda bədbinlik yaratmayıb. O, qüruru, inadkarlığı ilə sanki şikəstliyinə meydan oxumaq istəyir. Zülfüqar:
- Məni heç kim xoşlamadığım işə məcbur edə bilməz. Xoşbəxtəm ki, belə saf, azad ailədə doğulmuşam. Cabir Novruz demişkən “Məni bu cür doğulmağım, mərd elədi, sərt elədi” Lakin hər iki valideynin müəllim olduğu ailələrdə böyüməyin də öz problemləri var. Onlar az qala ən yetkin yaşda da adama uşaq kimi baxır, nəyisə adama diqtə etməyə çalışırlar. Mən isə müstəqil olmağı daha çox xoşlayıram. Düzü, bu azadlıq duyğusu məndə türk yazıçısı Otqan Qoca Türkün “Atatürk” kitabını oxuduqdan sonra yarandı. Hazırda Müsavat partiyasının üzvüyəm. Boş vaxtım olanda Quran oxuyur, şer yazıram, klassikləri mütaliə edirəm. Heyf ki, ətrafımızda maraqlı, mərd insanlar çox azalıb, ədalət hissi itib. Sabaha nikbin baxsam da, dünyada ədalətin olduğuna inanmıram.
Ailənin sonbeşiyi Aydəniz də arabir şer yazır. Dövlət imtahanlarında 350-dən artıq bal yığsa da, ali məktəbə qəbul ola bilməyib. Lakin ruhdan düşmür. İndi Aydəniz kənddə ən yaxşı tort bişirən qız kimi tanınır. Onun hazırladığı tortlar həm dadı, həm də olduqca yaraşıqlı bəzəkləri ilə diqqəti çox çəkir. Heyf ki, yaşadığı kənd rayon mərkəzindən uzaqda yerləşdiyi üçün məhsullarını geniş meydana təqdim edə brilmir.
Bu ailədə ali təhsillilər az deyil. Ailənin ilk övladı Vüqar coğrafiya-biologiya ixtisası üzrə, qızı Natəvan coğrafiya üzrə ali təhsil alıb. Aytəkin plan-uçot, Toğrul isə yeyinti-sənaye texnikumlarını bitiriblər.
Bu ailədə öz orijinallığı və çılğınlığı ilə seçilən Toğrulu xüsusi təqdim etmək istəyirəm. O da orta məktəbi yaxşı oxuyub. Hətta Hərbi Akademiyaya da qəbul olunub. Lakin bəzilərinin saxtakarlığı ucundan uğurunu davam etdirə bilməyib. Toğrul əqidəsi, amalı yolunda canından keçməyə hazır olan bir insandır. İndi onun ən maraqlı peşəsi kənddə yaratdığı icmanın fəaliyyətini genişləndirməkdir. Toğrul və onun komandasının ilk işi Muğan gənclərini Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimovun ailəsini kütləvi yürüşlə ziyarət etmələri olub. Bu günlərdə isə Toğrul daha bir xeyirxahlıq edib. Toğrul:
- Kənddə çoxu heyvandarlıqla məşğul olur. Lakin südü bizdən olduqca ucuz – 20 qəpiyə alırdılar. Bizim ciddi səyimizlə həmin südə yeni müştəri tapdıq və onlar əhalidən südü az qala 2 dəfə bahasına - 38 qəpiyə almağa başladılar. Bəlkə də bu, adi bir iş sayılır. Lakin dərindən fikirləşəndə bu addım 100-dən artıq ailənin gəlirlərinin az qala 2 dəfə artırılması deməkdir. Toğrulun isə planları genişdir.
Toğrul:
- İndi ətrafımızda xeyli gənc var. Kəndimizdəki insanların problemlərini öyrənir. Çalışırıq ki, elə yerli sakinlərin xeyriyyəçiliyi və köməyi ilə onlara kömək edək. Vəd verməyi xoşlamıram. Yaxın vaxtlar keçirtdiyimiz xeyirxah aksiyalarımız haqqında qəzetinizə məlumat verəcəyik.
...Bu ailədə adam özünü başqa aləmdə hiss edir. Hamının üzündə bir nur, baxışlarında bir duruluq, saflıq var. Belə ailədə pis övlad yetirmək, burada pis adam olmaq mümkünsüzdür. Nəinki həyatın çətinlikləri, heç taleyin vurduğu yaralar, bəzi uşaqların şikəstliyi də onları sarsıda bilmir. Kimi dərs deyir, kimi mal-qara alqı-satqısı ilə məşğul olur, kimisi şirniyyat bişirib hazırlayır... Bu ailənin oğlanları siqaret çəkməyi, spirtli içki içməyi, hər hansı bəd əməllə məşğul olmağı sadəcə xəyallarına gətirmirlər.
Bütün ailə isə qürur duyur ki, halal çörək qazanır, ailənin saflığını, azadlığını, mübarizliyini həmişə qoruya bilirlər.
Ülvi Məmmədli cenubxeberleri.com
Cavidan
Dünəndən bəri söhbətə çəkib ölkənin paytaxtında rejimə qarşı təşkil olunması planlaşdırılan etiraz aksiyalarına münasibətlərini öyrənməyə cəhd göstərmədiyim adam qalmadı deyəsən bölgəmizdə.
Ən müxtəlif yaş qruplarına, ən müxtəlif savad və dünyagörüşünə, ən müxtəlif sosial təbəqələrə aid olan bu qədər insanı birləşdirən iki məqamdan birisi onların hamısının əyalətdə yaşamasıdırsa, o birisi də onların hamısının ətalətdə yaşamasıdır.
Məsələn, yaşı 30-35 civarında, əsasən kasıb təbəqəyə aid, çörəyi daşdan çıxan, daimi iş yeri olmadığı üçün əsasən paytaxt-rayon arasında qalmağa məhkum, muzdlu və gündəlik fəhləlikdən başqa heç nəyə gümanları çatmayan kişilərdən belə bir cavab aldım:
- Başları xarabdı vallah, dəlidirlər, yekə kişilərdi, düşüblər küçələrə özlərini polisə-molisə döydürürlər ki, nə var, nə var - bu prezident çıxsın, başqa birisi gəlsin, denən bundan sənə nə var, hə? Otur, bir tikə çörəyini halal zəhmətinlə qazan, evini saxla da, sənin nəyinə gərək seçki nətər keçir, nə bilim rüşvəti kim alır, kim verir... bu zamanada ancaq başı işləməyən gedər elə mitinqdi-nədi, ona...
Mən başa düşmürəm, ora çıxan arvadların, qızların yiyəsi yoxdu? Qızın, gəlin xeylağının nə qələti var mitinqdə ki, polis də gəlib sürüsün, abırsızlıq olar, daha bu qədər yox da, ay qız, ay dəli, azərbaycanlısan e sən, urus-filan deyilsən, çıxasan düşəsən onun-bunun kişilərinin dalınca ki, mən prezidenti istəmirəm. Görüm o kişilərin öz arvadları çıxırmı küçələrə? Ay çıxdılar ha! - bu cavabı da mənə 25-30 yaş arasında olan qadınlar verdilər.
Keçdim yaşı əllini keçən adamlara.
“Nitinqdi, mitinqdi, hər nədi, pis baxıram, heç kimə də məsləhət görmürəm. O başdanxarab cavanların görünür valideynləri də avara adamlar olub, başları qarışıb sənin kimi dəftərə-kitaba, uşaqlarına ağıldı, tərbiyədi verməyiblər. Şəxsən mənim tərbiyə verdiyim nə qız, nə oğlan qələt eləyər atabaatasının ağzıyla, elə işlərə qoşular. Nəyidi bizim prezidentin, hə? Seçkidi, nədi, kim deyir ki, saxtadı, başını divara vurur, bax, Allah şahiddi, bütün məhəlləliklə pasportlarımızı yığıb veririk hökumət işindən başı çıxan bir nəfərə, gedir necə lazımdı səslərimizi də verir, hələ bir gətirib sağ-salamat özümüzə də qaytarır sənədlərimizi. Ünvanlı sosial yardımımızı yeyirlər? Ilham Əliyev yeyir bəyəm? Ay tövbə! Qan olsun, irin olsun gəlsin burnundan yeyənin, guya bilmirirk kim yeyir? Prosto kəndçilikdi, hamı bir-birinə qohumdu, adam-nəfərdi, dinmirik, o da yeyir, deyir bacarana can qurban...”- bunu əllini haqlamış qadınlar dedilər...
“A bala, başını sal aşağı, camaat necə, sən də elə, birdən çaşıb düşərsən ordakıların felinə, ağzından bəd kəlmə çıxarıb yazarsan qəzetə haa, bax rayon yeridi, gəlin xeylağısan, tutub apararlar səni, adın da gedər, canın da, ağlını başına yığ, dəli olma, siyasətdi, nə bilim mitinqdi, cəfəngiyyatdı bunlar, adam bada verən şeylərdi, çıx o qəzetdən, bala, çıx nə qədər tezdi!”- bunu isə altmışı haqlamış kişilərdən eşitdim...
“Pis baxıram, çox pis baxıram gənclərimizin özlərinin qızıldan qiymətli vaxtlarını bu cür mənasız işlərə sərf eləməklərinə, - yaşı altmışı haqlamış ziyalı xanım deyir, - bu sistemin kökləri o qədər dərinə işləyib ki, heç nə ilə heç nəyi dəyişmək mümkün olmayacaq. Oradakılar ağıllı adamlardı, qabaqcadan bütün bu kimi etirazlara qarşı hazırlıqları var, müxalifət də bunu bilir, sadəcə o şou-biznes adamları kimi hərdən adları yaddan çıxmasın deyə gəncləri qabağa verib gündəmə gəlirlər bir az, sonra yenə otururlar yerlərinə, axtarsan əksəriyyəti elə bu hakimiyyətə işləyir... Mən gənclərimizi bu cür yalançı liderlərin əlində vasitə kimi görmək istəməzdim. Heyf onlardan, onların qızıl kimi qiymətli vaxtlarından”.
“Aydındır ki, hər kəs öz tikəsinə can atır, etiraz eləyənlər də tikə tapmaq, günə çıxmaq üçün çıxırlar təbii ki, şəxsi maddi, rifah marağı olmadan kimsə nəsə eləməz, buna inanmaq belə gülüncdür”, - eyni yaşlarda daha bir əyalət ziyalısı deyir, amma bu dəfə kişi...
Son zəng elədiyim, illərin sınağından çıxmış rəfiqəmdi, sualıma uğunub gülür:
“Ay dəli, hələ də havalardasan, düş görüm aşağı, real həyata baxsana bir, boş-boş xəyallar axırına çıxacaq axırda... müxalifətdi, iqtidardı, ikisi də bir bezin qırağıdı, heç birini istəmir camaat, heç birinə də inanmır, bax belə!”
P.S. Köşəmdəki kobud ifadələrə görə bütün oxucularımızdan üzr istəyirəm, amma başqa cür yaza bilmədim real insanların real düşündüklərini... neynim, mən də o ətalətin içindəyəm də...
Dünya Azərbaycanlı Yazarlar Qurumu
Demokratiya siyasi bir fəaliyyət kimi daha çox onunla uyğun olan bir çox ənənəvi və cari təlimlərdən bəhrələnir. Demokratiya bu anlamda kollektiv yaşam şəraitində rasional, təcrübədən keçmiş effektiv və faydalı təsirə malik olaraq özündə həmçinin “yekdillik“ və “əksəriyyət” prinsiplərini əks etdirirək millətlə dövlətin əlaqəsi kimi qələmə verilir. Başqa sözlə dem okratiyanın ən geniş yayılmış mənası həmin siyasi demokratiya hesab olunur ki, onun əsas prinsipləri aşağıdakılardan ibarətdir: Azadlıq (Söz azadlığı, mətbuat, partiyaların fəaliyyət azadlığı və toplaşma azadlığı); Azad seçkilər; Qanunun aliliyi; Qanunvericilik, icra və məhkəmə orqanlarının vəzifəsi; Ümumi iştirak.
Göstərilən bu beş prinsip bütünlüklə hər hansı cəmiyyətin siyasi həyatında praktiki şəkildə mövcud olduğu təqdirdə həmin cəmiyyətdə demokratiyanın olması barədə fikir yürütmək mümkündür. Başqa sözlə insanların rəyinin nəzərə alınmadığı cəmiyyətlərdə heç vaxt demokratiyanın mövcudluğundan bəhs etmək mümkün deyildir. Bu barədə hətta iddialar edilsə belə yalandan başqa bir şey deyildir.
Bir sıra mütəfəkkirlər demokratiyanı hər hansı bir ölkədə məsul şəxslərin dinc yolla (qarşıdurmasız və qan tökülmədən) hakimiyyətə gətirilməsi, tənqidi və hakimiyyətdən azad edilməsi kimi dəyərləndirirlər . Bu aydın bir dəyərləndirmə olub, onda yuxarıda qeyd olunan beş ünsür dolayısı yolla öz əksini tapır. Demokratiyanın bu şəkildə dəyərləndirilməsində hakimiyyətin dinc yolla əvəz edilməsi, cəmiyyətin əksəriyyətinin iradəsi və istəyi əsasında hakimiyyətin səlayihətlərinin məıhdudlaşdırılması nəzərdə tutulur. Bu anlayışda Avraam Linkolnun demokratiya haqqında dediyi “insanların insanlar vasitəsilə hakimiyyətinin həyata keçirilməsi“ barədə stereotip və mücərrəd tərifi qəbuledilməz hesab edilir. Çünki bu tərif tarixdə yalnız qədim Yunanıstanda və Afina birbaşa demokratiyasında müəyyən məna kəsb edirdi. Həmin tərif müasir dövrün siyasi coğrafiyası ilə uyğunluq təşkil etmir və onun həyata keçirilməsi də imkansızdır.
Bu gün demokratiyadan bəhs etdikdə bu sahədə bir çox təlimlər özünü büruzə verir. Hakimiyyətdə olanların məhdud və faydalı hökmranlığı, hakimiyyət zəncirinin konkret zaman və öhdəliklərə malik olması, azad seçkilər, ictimai azadlıqlar, hakimiyyətin səlahiyyətinin məhdudlaşdırılması və məhkəmənin müstəqilliyi, qanunun alaliyi bu kimi təlimlərə misal ola bilər.
AYXAN
"Yeni xəbər" qəzeti
“Kitabi-Dədə Qorqud” dastanında deyilir ki, insan böyüdükcə adı da böyüyür.
Qəribədi ki, mən nə boy atıram, nə də imzam böyüyür. İkimiz də kiçik qalmışıq.
Artıq 18 yaşındayam və düşünürəm ki, Kiçikbəy imzasına əlvida deməyə vaxt çatıb.
Bunun bir çox səbəbləri var:
1. Kiçikbəy təxəllüsü mənim ciddiyətimə xələl gətirir. Oxucular məni yaşımdan kiçik görürlər.
2. Kiçikbəy təxəllüsü başıma bir çox işlər açıb. Hətta mənim atamın Kiçikbəy familiyası daşıyan biri olduğunu iddia edənlər də oldu. Bu yaxınlarda vəfat edən Əlibala Hacızadə də mənim Elmlər Akademiyasında işləyən Kiçikbəy adlı bir şairin oğlu olduğumu demişdi. Təəssüf ki, görkəmli yazıçımıza bunun belə olmadığını deməyə gecişdim. O, bu bilgi ilə də vəfat etdi.
3. Kiçikbəy təxəllüsü həmyaşıdlarımın mənimlə zarafat etməsinə şərait yaratdı. Hətta “Kiçikbəy”i “Kiçiktoy” eləyən də tapıldı. Oxucu burda deyə bilər ki, sən fikir verməyə də bilərdin. Ancaq belə deyil. Mən ciddiliyimin bir təxəllüsə görə yerlər altına atılmasını istəmirəm.
4. Kiçikbəy təxəllüsü atamla mənim mübahisə eləməyimizə səbəb oldu. Atam dədə-babamızın adını buraxıb başqa ad qoymama görə hər gün məni qınayırdı.
5. Kiçikbəy təxəllüsünün atamın dostlarını da narahat edirdi. Deyirdilər, ondansa atanın adını götür.
Səbəblər çoxdu, uzatmaq lazım deyil.
Düşünürəm ki, bu təxəllüsdən bezmişəm.
Bir də ki, Mirzə Ələkbər Sabir kimi bizim böyük şairimiz də imzasını hər dəfə dəyişirdi, amma üslubundan onu o dəqiqə tanıyırdılar. Fransa ədəbiyyatında da bu nümunələr çoxdu.
Burdan belə nəticə çıxır ki, imza əsas şey deyil, əsas yaxşı yazmaqdır.
Oxuculara və ədəbi camiyə səslənirəm!
Bu gündən mənim imzam “Ayxan Kiçikbəy” yox, sadəcə “AYXAN” olacaq.
Bir sözlə, KİÇİKBƏYƏ ƏLVİDA...
regnum.ru
24 декабря в Гяндже - втором по величине городе Азербайджана - произошли стычки между верующими и полицией Более тысячи верующих собрались перед городской мечетью Шах Аббас в Гяндже, выражая протест против запрета на ношение хиджаба в школах. В результате стычек с полицией было задержано 50 человек, 20 из них остаются в неволе.
Акция произошла после церемонии презентации 49-метрового торта в честь дня рождения Ильхама Ильхама. Согласно местным источникам, акция была разогнана полицией, которая достаточно жестко обращалась с женщинами и детьми. Во время митинга давлению представителей правоохранительных органов подверглись сотрудники СМИ - у них были отобраны и разбиты камеры.
А в поселке Ходжасан близ Баку группа родителей из числа верующих напала на школу No.130. Как сообщили в Минобразования, родители разбили окна школы, протестуя против запрета на ношение хиджаба. Родители предупредили руководство школы, что сожгут школу, если запрет на хиджаб не будет отменен. По факту ведется разбирательство в полиции Бинагадинского района.
В свою очередь Группа богословов Азербайджана выступила с обращением в связи с запретом на ношение хиджаба в школах. Авторы выразили признательность верующим, что они воздержались от уличных акций протеста в день Ашура во избежание возможных провокаций. Вместе с тем, в обращении говорится об ужесточении запретов на ношение хиджаба, которое распространилось и на поселки вокруг Баку. Особую тревогу вызывает то, что вместо поиска путей решения проблемы на телеканалах развернута кампания очернения, задевающая чувства верующих.
NG.ru
Власти не хватает добра и терпимости - Эксклюзивная статья Михаила…
Чужой монастырь под названием "Космос" - К Земле движутся…
Новая властная архитектура Медведева - Глава государства в поиске…
"Большинство телеканалов заняли в этом вопросе одностороннюю, необъективную позицию. Даже общественное телевидение, призванное обеспечить плюрализм мнений, стало участником этого негативного процесса", - говорится в обращении. Авторы обращения призвали телеканалы воздержаться от оскорбления чувств верующих, нарушения прав граждан и обострения ситуации внутри общества. "Ношение хиджаба - вопрос конституционных прав и свободы вероисповедания", - сказано в обращении. Поэтому, запрет на ношение хиджаба должен быть отменен, исходя из обеспечения прав человека, свободы вероисповедания и единства общества, считают богословы. Авторы документа напоминают свое предыдущее обращение главе УМК, шейх-уль-исламу Аллахшукюру Пашазаде и выражают надежду, что он сделает все возможное для позитивного решения проблемы.
Dilqəm Əhməd
dilqemehmed.wordpress.com
Ölkəmizə vətəndaş cəmiyyəti quruculuğu prosesinin başlanmasından sonra gələn bu ixtisas çoxşaxəliliyi və geniş fəaliyyət istiqaməti ilə seçilir. Qısa olaraq desək, “sosial mühitdə insan” konsepsiyasını rəhbər tutan sosial işin əsas məqsədi xüsusi qayğıya ehtiyacı olan insanların problemlərinin həllində köməkçi olmaq, onların cəmiyyətə inteqrasiyasını bərpa etmək, qrup və icmaların sosial və psixoloji ehtiyaclarını müəyyənləşdirmək və sosial siyasətin hazırlanmasında iştirak etməkdir. Sosial iş xüsusi elm sahəsinə çevrilməmişdən öncə cəmiyyətdə filantropiya şəklində özünü göstərir, müxtəlif dini vəqflərin fəaliyyətində ilkin işartılarına rastlanır. XX əsrin sonlarından etibarən isə ABŞ, İngiltərə, Almaniya kimi qabaqcıl dövlətlərdə mühazirə və təcrübələrin həyata keçirildiyi məktəblər yaranır. 1910-cu ildə artıq Avropa və Amerikada sosial iş üzrə 14 məktəb fəaliyyət göstərirdi. 1920-ci ildə Çilidə Rene Sandanın uğurlu mücadiləsindən sonra yaranan məktəb Latın Amerikasında sosial iş üzrə ilk məktəb olur.
Azərbaycanda əsrin əvvəllərində mövcud olan xeyriyyə cəmiyyətləri müəyyən qədər sosial işin ilkin qığılcamlarını özündə ehtiva etsə də, SSRİ dönəmində xüsusi qayğıya ehtiyacı olan insanların cəmiyyətdən təcrid edilməsi, onların sosial və psixoloji tələbatlarının müavinətlərlə kompensasiya edilməsi müstəqilliyin qurulmasından sonra yeni problemlərə rəvac vermiş oldu. Xüsusən Qarabağ müharibəsinin başlaması nəticəsində yaranan yeni problemlər (əlillik, işsizlik, kişilərin müharibədə bioloji, Rusiyada isə mənəvi ölümü, ailədaxili münaqişələrin şiddətlənməsi və bunun nəticəsində kimsəsiz uşaqlar sindromunun aktuallaşması, aztəminatlı ailələrin çoxalması) və vətəndaş cəmiyyəti quruculuğu istiqamətində Azərbaycana ayaq basan QHT-in fəaliyyəti sosial işin gərəkliliyini isbatladı. İlk olaraq Açıq Cəmiyyət İnstitutunun dəstəyi ilə sosial işçilərin hazırlanması üçün BDU-da magistr, ardınca bakalavr pilləsi fəaliyyətə başlayır. Sevindirici haldır ki, ACİ yeni sahə olduğundan ilk məzunlarının ənənəvi sovet təfəkkürlü müəllimlər tərəfindən “şikəst” olmasının qarşısını alaraq, xüsusi layihə ilə bu ixtisas üzrə Qərbdə təhsil almış gənc müəllimləri universitetə cəlb edir.
Hazırda Azərbaycanda sosial işlə məşğul olan QHT-lər daha çox uşaq problemlərinin həlli istiqamətində fəaliyyət göstərirlər. 2006-cı ildə qəbul edilmiş de-institutlaşma ilə bağlı dövlət proqramı hökumətin müvafiq orqanları ilə bir sıra QHT-lər tərəfindən birlikdə həyata keçirilir. Fiziki qüsurlu şəxslərin inkluziv təhsilə cəlb olunması, zorakılıq, təcavüz, narkomaniya hallarının qarşısını almaq, qanunla münaqişədə olan uşaqların reabilitasiyasını həyata keçirmək, daun sindromu, epilepsiya kimi xəstəliklərlə doğulan uşaqların bacarıq və vərdişlərinin artırılması istiqamətində uğurlu layihələr hazırlanmaqdadır. Əgər nəzərə alsaq ki, hər gün portallardan intihar hallarının, təcavüz olaylarının günü-gündən çoxaldığını, ailəiçi münaqişələrin şiddətləndiyinin şahidi oluruq, sağlam cəmiyyətin qurulması üçün sosial işə nə qədər ehtiyac olduğunun fərqinə varmış olarıq. Sonuc olaraq qeyd edim ki, sosial işin etik qaydaları 4 təməl prinsipə söykənir: xidmət etmək, sosial ədalət, dəyərlərə hörmət, dürüstlük.
demativation.ru
Vitoşun yeni proyekti:
Çuşka şeirləri- 5
Nə gözəl yaradıb səni yaradan
Quyruğun bəxşişdir qoyun anandan
Baxışın bac alıb ay işığından
Mənim qara gözlü istəkli quzum.
Təbiət əl çəkib qara qaşına
Solmayan yun ətri səpib başına
Duruşun bənzəyir qız duruşuna
Mənim incə belli sığallı quzum.
Bir baxan vurular gül camalına
Daldan baxan düşər Məcnun halına
Təbəssüm yaraşır alt dodağına
Baldan şirin olan şahzadə quzum.
Esse
Araz Gündüz
Tələm-tələsik iş görmək, ya da gördürmək istəyən kimsəyə deyərlər:Bu sənin üçün boyaqçı küpü deyil ha!..
Türkcəmizi kirləndirə-kirləndirə gəlib ora çatmışıq ki, gündəlik danışığımızda: boya yerinə rəng deyirik, boyaq yerinə – “kraska”!
XI yüzildə Mahmud Qaşqarlı oğuzların dillərində yersiz olaraq fars sözləri işlətməsindən gileylənib deyirdi: mən anlaya bilmirəm türkün gözəl-göyçək “kumqan” sözünü qoyub, farsın “aftaba” sözünü demək nə üçündür?
Ötən yüzilin başlanğıcında Mirzə Cəlil dilimizin öz sözləri “işlənib qurtarmasın deyə”, rus sözlərini çox işlədən “intiligentlərimizi alqışlayırdı”.
Anlamaz, qanmaz kimsə haqqında deyərlər: qatığa qara deyib durur!
Qaradan artıq boya olmaz deyərlər, sonra da qarğış olaraq: boyunu qara yer örtsün söylərlər; ağlağana: “gözüqaralıq eləyir”, alçalana: ”üzüqaradır”, əzilənə: “günüqaradır” deyilər.
“Dəli qırmızı sevər” deməklə, kiminsə qırımının onun qavramına etkisi olduğu anılır, yəni anında yaşanan psixoloji durum, adamın o andakı anlağının yönəldicisi ola bilir.
Başıpozuqların (anarxistlərin), devirimçilərin (inqilabçıların) başları üstə qırmızı bayraq qaldırıb, yamanlıqlarla savaşa yürüməsində bir dəlilik – çılğınlıq çağırışı var yoxsa? Korridalarda qırmızı parçaya cuman başını itirmiş yazıq canlıları necə, unutmamısınız ki?..
Əski çağlarda türklərin ən pozulmaz andıçmə törəni belə olurdu: Türk əri qılıncını qından çıxarıb deyirdi: göy girsin, qızıl çıxsın! Bu o demək idi ki, andımı pozsam, qılıncımla özümü öldürüb, onu qızıl qanıma boyamalıyam.
Ağsaqqallıq, ağbirçəklik ucalığında, ad-sanında, ağ boya insan kimliyində sayqıya yetir, yəni yaşa dolub bilgələnmək sanki ağ boya ilə yanaşıdır, ondan “asılıdır”, onunla birgədir.
Günün işıqlı çağı “Dədəm Qorqudun Kitabında” : “ağlı qaralı seçən çağda” kimi ayırd olunur.
Yenə “Dədəm Qorqudun Kitabında”:
– Oğlu olanı “Ağ otağa”, Qızı olanı “Qızıl(yəni qırmızı) otağa”, soysuzları isə “Qara otağa” qondururlar.
– Yas tutmağa: ”göy geyib, qara sarınmaq” deyirlər.
– Sevgililərinin üzünü: ”Qar üzərinə qan dammış kibi qızıl yanaqlım” deyə anırlar.
Kərkük bayatılarından bir söz sırası: ”heyva narın istəyir”. Yəni ayrılığın ağır sınaqlarından üzü saralıb-solmuş Gənc, al yanaqlı Sevgilisinə qovuşmaq istəyir...
Dustaq olunmuş igid toxuduğu xalçanın üstündə boyalarla darlıq kərtisi(nişanı) vurur, sevgilisi onun boyaların dili ilə “dediklərini” “oxuyub” anlayır, gəlib onu çıxılmazlıqdan qurtarırlar. (Azərbaycan xalq nağılı)
Yunus Emre isə deyir:
Göyündüm aşk ile, ta kül olunca
Boyandım rengine, solmazam ayruk.
Dilimizdə “yaşıl” boyalı nəsnələrə “göy” deməkdən yaranmış anlaşılmaz durumla üzləşməmiş deyilsiniz. Doğrudan da axı biz nədən “göy ot”, “göyərti”, “göyərdi” deyirik, özlüyündə isə söz qonusu yaşıl boyalı nəsnələrdir.
Yazarını unudub, çoxdan oxuduğum bir yazıda bunun nədəninin bitkilərin göyə sarı ucalması olduğu yazılmışdı, mən də durub bu sözə inanmışdım.
Ancaq sən demə: ”Ağ işıqdan doğan boyaların ayırd edilməsində türklərin baxışları avropalılardan seçilmişdir. Belə ki, türklər göy dedikdə: göyümtül-yaşılımtıl boya çalarlarını; yaşıl dedikdə: yaşıl-sarı-bulanıq olan boya çalarlarını; sarı dedikdə: sarı-narıncı-parlaq boya çalarlarını anlamışlar”.(Л. Н. Гумилев “Древние Тюрки” Айрис Пресс Москва 2002. səh. 315)
Elə buradaca başı qovğada olan başqa bir boyadan – qırmızıdan söz açmağın yeridir. İş burasındadır ki, bu boyaya Azərbaycan türkləri, bir də ara-sıra Anadolu türkləri “qırmızı” deyir, bütün qalan türklərin hamısı ucdantutma “qızıl” deyirlər. Elə biz də “qızıl qanına bələndi”, “qızardı (sözün kökü qızıldır)” kimi deyimlərimizdə bu boyanın düzgün adını unutmadığımızı sərgiləyirik.
Yer üzündə yaşayan xalqların hansısa ortaq dəyərləri paylaşmasının nədən baş verməsini araşdırmaq yazımızın söz qonusu deyil, ancaq burada istər-istəməz boyaların ortaq dəyər kimi paylaşılan anlamlarından söz açmağın yeridir. Belə ki, oyunun hakiminin ona göstərdiyi: “sarı”, ya da “qırmızı” vərəqənin nə demək olduğunu, oyunçu: ərəb də, türk də, ingilis də olsa, bir anlamda başa düşür; ya da elə işıqforun boyalı göstəricilərini yer üzündəki bütün sürücülərin eyni cür anlamasını götürün.
Boyalarla kərtilənən(nişanlanan) bayraqlar, gerblər, emblemlər, nələr, nələr onların insanın yaşamında danılmaz bir yer tutmasının göstəricisidr, bir də boyaların çoxluğun paylaşdığı simgələrə(simvollara) çevrilməsini də andırmaqdadır.
Bilcəyimizi(yaddaşımızı) çox da gərginləşdirmədən, yer üzərində yaşayan insanların çoxluğunun paylaşdığı avropa dəyərlərinə görə, hansı boyanın necə simgələndiyinə ötəri bir göz gəzdirək.
1. Qırmızı – Qızıl: gərginlik, gücün aşıb-daşmağa başlaması, savaş, amansızlıq (qantökmə), qadağa, devirim, çağdaşlıq, gəlişmə, toy-bayram, sağlamlıq (alyanaq), çəkicilik (cazibə), demək olar ki, bütün Şərqdə içki (al şərab), tanrı yolunda keçkinlik (qurban kəsib qan tökmə), ...
2. Sarı boya ən çox iki yöndə yozulmuşdur. Birinci, altunun (qızılın) parıltılı sarılığı: varlılıq, “seçilmişlər”, “üstünlər”, “yuxarıda yer tutanlar”. İkinci, ölüm-itim-ağrı: təbiətin payız ölümü; insan üzünə çökən – ağırlıq, xəstəlik, ölüm sarılığı; ötən çağlarda avropada keçmiş dustaqlara, pozğun qadınlara verilən “sarı pasportlar”, “sarı mətbuat”, satqınlıq (Kilsə rəsmlərində İuda İskaryotu başdan ayağa sarı paltarda göstərirdilər.),...
3. Yaşıl: Təbiətin ən çox sevdiyi boya; bitkilərin diriliyi; yazla yer üzünə gələn yenilik; yaşıllaşmağa başlayan nəsnənin körpəliyi, gəncliyi; doğuluş, ilkinlik... bir də: yırtıcıların gecə qaranlığında parıldayan qorxulu, ürəyə üşütmə salan gözləri; (kilsə rəsmlərində iblisin gözü də yaşıl boya ilə verilir); aşınmaqdan kif atmış divarlar; diriliyin ölümdən sonrakı çürüməsində üzə çıxan yaşıl qurdlar...
4. Göy: Üzünü bulud tutmamış açıq, sonsuz göylər; Tanrının, mələklərin, uçmağın (cənnətin), babalarımızın öpözlərinin (ruhlarının) dayandığı ucalıq, əlçatmazlıq; dilədiyimiz diləklərin çatacağı uğraq (mənzil), yardım diləyən əllərimizin yönəldiyi, onların harayına yetəcək “boşluğun” örtüyü; ...Tanrı evlərinin (məbədlərin) göy boyalı damları – göyün bir parçasını baxışlarımızın tuşuna gətirmək çabası kimi...
5. Ağ: Günəş işığı, dinclik, barış, toxdaqlıq, arılıq-duruluq, bilgəlik (müdriklik, ağsaqqallıq), sağlamlığın qorunması (həkim xalatı), uzun ömür (“saqqalın ağarsın” deyimi), aydınlıq (ziyalılıq – ğ yaxalıqlığı), toy, gəlin paltarı...
6. Qara: işığı boğan qaranlıq, qüssə, kədər, yas, qara güclər, xalqa bəyənməzlik damğası vurub: qara camaat demək; bir də qara torpaq, gəncliyin qara saç-saqqallı, telli-birçəkli görkəmi...
Lap qısaca desək, ulu babalarımızın da boyalarla bağlı baxışları bu deyilənlərin içindədir, ancaq ağ boyada “soyluluq”, “sayqılıq” da; göy boyada “özgürlük”, “bağımsızlıq” da görmüşlər Türk babalarımız. Qara boyanın yamanlıqla bağlı çalarlarını elə başqaları kimi görmüş, anlamış, ancaq onda çoxlu yararlı çalarlar da tapmışlar: güclülük, əlçatmazlıq, böyüklük, igidlik, qorxmazlıq, gizlinlik, olağanüstülük (qeyri-adilik)...
Yapon güləşini öyrənməyə başlayan öyrəncilər ilk öncə “ağ qurşaq” (istəsəniz “ağ kəmər” də deyə bilərsiniz, ancaq məncə “ağ qurşaq” düzgündür) bağlayırlar, sonradan öyrəniş uğurlarını artırdıqca bu qurşaqları başqa boyalı olanları ilə dəyişirlər. Yurd torpağını sevirik, baxmayaraq ki, qara boyaqlıdır. “Bahar budağının” çiçəkləri ağ da, qızılı da, sarı da ola bilər. İndi isə “Ağ rəngin sevinc çaları” adlı şeirin aşağıdakı parçasına baxın:
Nənə qurşağı.
Vətən torpağı.
Çiçəkli bahar budağı.
Yuxarıda baxışlarınıza çatdırdığım düşüncələri ansaq, burada yerinə düşməyən, çox gülünc bir görünüş alınır, eləmi?
Kim bilir keyfinin nə vaxtında,
Kim olmuş, rəngləri belə damğalayan,
belə ayıran.
Boyaların simgələşdirilməsinə belə vulqar yanaşmanı düzgün sayırsınızmı?
Gətirdiyim örnəklər Rəsul Rzanın “milli poeziyada yeni mərhələnin başlanğıcından xəbər verən” “Rənglər” şeir silisiləsindən götürülmüşdür. Boyalardan yazarkən, çağdaş ədəbiyyatımızda onlar üçün nə deyilib, necə deyilib sorğusu ilə bu şeirləri oxudum, axtardığımı tapmayıb, “poeziyamızın yeni mərhələsinin” durumuna ürəkdən acıdım. Ancaq Sizə deyim ki, şeirdəki qafiyələrin yar-yaraşığına söz ola bilməzdi, sözün düzü oxuduqca mənə elə gəlirdi ki, yazar sanki “meyxanaçılar” sayaq, qafiyə düzmək bacarığını göstərməyə uyub, özünü absurd bataqlığına salmışdır. Örnək üçün “Qırmızının inam çaları” şeirindən bir parça:
Dözüm.
Günəş içmiş üzüm.
...İnsan adı.
Ölümün dadı.
İnsanlara məhəbbət.
Çılpaq həqiqət.
Doqquzca yüz il geriyə qayıtsaq, Mahmud Qaşqarlı boyaların dili ilə, yazın gəlişini bizə belə anladır:
Kızıl sariq arkaşıb
Yabkin yaşıl yarkaşıb
Bir-bir karu yurkaşıb
Yalnık anı tanlaşır.
Anlamı: Qırmızı ilə sarı boyalar biri-birini sıxışdırırlar; Reyhanın gövdəsində qəhvəyi ilə yaşıl boyalar qaynayıb qarışırlar; İnsan oğlu gördüklərinə vurğunluqla baxır.
Yazımı, Rəsul Rzanın yuxarıda adını çəkdiyim şeirindən axtarıb tapdığım aşağıdakı uğurlu misralarla bitirmək istəyirəm:
Gördüyümüzdən artıq görmək istəməsək,
hər rəng adicə boyadır.
Məncə bu misralarda deyilən “yarımhəqiqəti” belə bütövləşdirmək olar: İnsanı insan eləyən onun təbiətdə, yaşamda, özündə: göründüyündən artıq, böyük olan anlamları tapmaq bacarığı oldu; Sanki Təbiət bütün evolyusiyalı gəlişmələrində özünün dəyişə, yeniləşə bilmək; İnsanda isə özündən böyük olmaq bacarığını gerçəkləşdirmək istəyirmiş...
enyeniedebiyat.com
ŞAHBAZ XUDUOĞLU İLƏ MÜSAHİBƏ
Şahbaz Xuduoğlu Azərbaycanda ədəbiyyata və ədəbi çevrəyə xüsusi diqqət və qayğı ilə yanaşan bəlkə də, ən birinci naşirdir. Sahib olduğu “Çap evi” nəşriyyatının məhdud imkanları ilə hər zaman ədəbi gəncliyin və ədəbiyyat sevərlərin yanında olmağa çalışır və Azərbaycan cəmiyyətinin kitaba olan marağının ölməsinə imkan vermək istəmir. O, həmçinin, builki Milli Kitab Mükafatı müsabiqəsinin də münsifləri sırasına daxil edilib.
Elə, Şahbaz bəylə söhbətimizdə də həm Azərbaycan oxucusunun problemlərindən, həm də MKM-in builki müsabiqəsindən söhbət açdıq.
- Şahbaz bəy, keçən il oxuculara “Ən yeni ədəbiyyat” layihəsini təqdim etdiniz. Necə qarşılandı layihə?
- Ədəbi mühitdə bir canlanma yaratdı. İl boyu bu layihə ədəbi çevrələrdə müzakirə olundu, yeni kitablar çıxdıqca müzakirələr davam edəcək.
- Son dövrdə ölkəmizdə yazıçı bumu yaşanır. Kimi dindirirsən, ya hekayə yazır, ya da roman. Bu bumun kitab satışına da təsiri oldumu?
- Mən nəşriyyatda olsam da, bu bumu hiss etmirəm. Hətta belə bir şey varsa da, bundan qorxmaq lazım deyil. Azadlıq düşüncəsi yazı-pozuyla, mütaliə ilə gəlir.
Kitab satışı inkişaf edir. Buna görə müxtəlif aksiyalar keçiririk. Gənclər arasında kitaba böyük bir sevgi hissi var. Biz yeni “ilk kitab” layihəsi başlamışıq, burada gənc yazarların ilk kitabları nəşr olunacaq.
Artıq bir-neçə gənc yazarın kitabını plana salmışıq. Bu layihə də uğurlu olacaq.
- Ölkədə oxucu bumunun da yaşandığından danışmaq olarmı, yoxsa bu barədə danışmaq hələ tezdi?
- Oxucu bumu haqqında danışmaq hələ tezdir. Əmin olun o zaman da gələcək. Tək-tək qazanılan oxucular daha etibarlıdırlar. Biz onları tək-tək qazanırıq.
- Bakıda barmaqla sayılacaq qədər kitab mağazası var. Cəmiyyətdə kitaba maraq yox dərəcəsindədir. Kitab biznesini inkişaf etdirmək üçün hansı addımlar atılmalıdır? Dövlət hansı əməli tədbirləri həyata keçirməlidir? Sizin təklifləriniz.
- Mən bu barədə təkliflərimi hazırlamışdım, mətbuata da vermişəm ötən il. Bu günə qədər vəziyyət dəyişməyib.
Bu təkliflərə, kitabla bağlı tez-tez satış yarmarkalarının təşkili, kitab kağızına olan güzəşt, kitab satışından əlavə dəyər vergisinin götürülməsi, kitab mağazalarının sayının artırılması, regionlarda kitab mərkəzlərinin yaradılması, nəşriyyatlara az faizli, uzun müddətli kreditlərin verilməsi, məktəblərdə oxu yarışlarının keçirilməsi və s. məsələlər daxil idi.
Qarşı tərəfdən səs çıxmasa da, biz az imkanlarımızla bəzi işləri irəlilədirik.
- Siz və filosof Niyazi Mehdi Milli Kitab Mükafatının müsabiqəsinin builki Münsiflər Heyətinin siyahısındasınız. Ötən il keçirilmiş MKM-in nəticələrindən çoxları razı qalmadı. Yəqin siz də bu fikirdəsiniz. Növbəti MKM-də siz və filosof Niyazi Mehdinin, eləcə də kinoşünas Ayaz Salayevin Münsiflər Heyətinin sıralarında yer alması nədən xəbər verir? Sizlərin orada olmağınız nəyisə dəyişəcəkmi?
- Əlbəttə dəyişəcək. Orada öz səsini, mövqeyini müdafiə edən digər üzvlər də var.
Həm də ortada kriteriyalar, dəyərləndirmə mexanizmi olandan sonra çəkinməyə dəyməz.
Yaxın vaxtlarda kriteriyalar mətbuatda elan ediləcək.
MKM-in birinci mükafatını udan əsər əslində Fanfik (fan fiction) deyilən, yəni fanatların bədii əsəri, bu əsərin əsas qəhrəmanları fanatlardır, əsər onların həyat tərzindən, fəaliyyətlərindən, qəhrəmanlarının həyat dramaturgiyasından bəhs edən bir əsərdi.
MKM öz seçimində intellektual əsərə üstünlük verməlidir. İntellektual ədəbiyyatın məqsədi oxucunu əyləndirmək deyil, hər hansı bir problem haqqında düşünməyə vadar etməkdir.
Bu ədəbiyyatın kütləvi deyil, bilikli, savadlı auditoriya üçün nəzərdə tutulub.
Bir qəhrəman üzərində qurulan bəlli süjeti olan, oxunaqlı, oxucunu “görək sonra nə olacaq” sualı ilə üz-üzə qoyan ədəbiyyatdır -bu da bir bədii ədəbiyyat janrıdır.
Yazıçının toxunduğu mövzu müasir və aktual olmalıdır, hətta müasir olmasa da, bu günlə səsləşməyi bacarmalıdır.
Müəllif yazdığı mövzuya yaxşı bələd olmalıdır, oxucunu düşündürməlidir, dili və üslubu orijinal olmalıdır, eləcə də özünü ifadə baxımından çatımlı, anlaşıqlı olmalıdır, humanizm, azadlıq ruhu, toxunduğu mövzunun bəşəriliyi mənim seçimimdə əsas meyarlardan olacaq.
- Müsabiqədən sonra yenə narazılar olarsa, münsiflərin dəyərləndirmələri ötənilki kimi ajoitaj doğurarsa, iştirakınızdan peşmanlıq yaranmayacaq ki?
- Ürəklə, iki əlli görülən işdə uğur həmişə var. Mükafat kitab aləminə müsbət təsir göstərməlidir. Yazarlara stimul verməlidir.
Qəzetlərlə, jurnalistlərlə bağlı olan mükafatlandırma kitabla da bağlı olmalıdır. Bu il əvvəlki qaydada olmayacaq. Fikrimcə, əvvəlcə qalib elan olunmalıdır, sonra mükafatların təntənəli təqdimatı təşkil edilməlidir.
Mən keçən il mükafat verilərkən zaldaydım. Zalda olan həyəcan çox üzücü göründü mənə. Bunu yazıçılara yaşatmaq olmaz.
Münsiflər əvvəlcədən yığışıb mətbuat qarşısında nəticəni, eləcə də mükafatların təqdim olunması tarixini elan edəcək. Əlbəttə, bu məsələ təşkilat komitəsi ilə razılaşdırılmalıdır.
- İddia edirsinizmi ki, builki müsabiqə ötənilkindən daha obyektiv keçiriləcək?
- Əgər iddia etməsəydim münsif olmazdım və hamını bura qoşulmağa səsləməzdim.
- Ötən il yazıçıların əsərlərinin dəyərləndirilməsi zamanı onların bəzi şəxsi fəaliyyətləri, həmçinin, keçmişdə yazdıqları arqument kimi qəbul edilmiş və sonda əsərlərin obyektiv qiymət almasına mane olmuşdu. Siz də yazarların şəxsi keyfiyyətlərini nəzərə alaraq qiymət verəcəksiniz əsərlərə?
- Hüquqda bir norma var, qanunun geriyə qüvvəsi yoxdur, yalnız bir haldan başqa əgər cəza yüngülləşərsə.
Yazıçının şəxsiyyəti o halda nəticəyə təsir edər ki, o, öz əqidəsi ilə, öz prinsipial mövqeyi ilə insanlıq, insan haqları naminə nümunə göstərmiş olsun.
- Sizin AYO ilə sıcaq münasibətləriniz bəllidir. AYO-nun bəyanat verərək müsabiqəyə qatılmamasını necə dəyərlindirisiniz?
- Çox normal. Onlarda obyektiv nəticəyə əminlik yoxdur, buna görə qatılmaq istəmədilər.
Mənim borcum yeni dəyişikliklər barədə onlara məlumat vermək idi, məlumatı verdim, qane olmadılar.
Bu il də kənarda qalıb müşahidə etsinlər, nəticələrə baxsınlar. Bu, bir yarışdı. İstəsələr növbəti il qatıla bilərlər.
Mirmehdi Ağaoğlu enyeniedebiyat.com
Ancaq bizdə oxuyun!
Протоколы Сионских мудрецов
Монополии; зависимость от них гоевских состояний. Обезземеление аристократии. Задолженность земли. Торговля, промышленность и спекуляция. Роскошь. Подъем заработной платы и вздорожание предметов первой необходимости. Анархизм и пьянство. Тайный смысл пропаганды экономических теорий.
Скоро мы начнем учреждать громадные монополии - резервуары колоссальных богатств, от которых будут зависеть даже крупные гоевские состояния настолько, что они потонут вместе с кредитом государств на другой день после политической катастрофы...
Господа экономисты, здесь присутствующие, взвесьте-ка значение этой комбинации!..
Всеми путями нам надо развить значение нашего Сверхправительства, представляя его покровителем и вознаградителем всех нам добровольно покоряющихся.
Аристократия гоев, как политическая сила, скончалась - с нею нам нечего считаться; но, как территориальная владелица, она для нас вредна тем, что может быть самостоятельна в источниках своей жизни. Нам надо поэтому ее во что бы то ни стало обезземелить. Для этого лучший способ заключается в увеличении земельных повинностей - в задолженности земли. Эти меры задержат землевладение в состоянии безусловной приниженности.
Наследственно не умеющие довольствоваться малым, аристократы гоев прогорят быстро.
В то же самое время надо усиленно покровительствовать торговле, промышленности, а главное - спекуляции, роль которой заключается в противовесе промышленности: без спекуляции промышленность умножит частные капиталы и послужит к поднятию земледелия, освободив землю от задолженности, установленной ссудами земельных банков. Надо, чтобы промышленность высосала из земли и руки, и капиталы, и через спекуляцию передала бы в наши руки все мировые деньги, и тем самым выбросила бы всех гоев в ряды пролетариев. Тогда гои преклонятся перед нами, чтобы только получить право на существование.
Для разорения гоевской промышленности мы пустим в подмогу спекуляции развитую нами среди гоев сильную потребность в роскоши, все поглощающей роскоши. Поднимем заработную плату, которая, однако, не принесет никакой пользы рабочим, ибо одновременно мы произведем вздорожание предметов первой необходимости, якобы от падения земледелия и скотоводства; да, кроме того, мы искусно и глубоко подкопаем источники производства, приучив рабочих к анархии и спиртным напиткам, и приняв вместе с этим все меры к изгнанию с земли всех интеллигентных сил гоев.
Чтобы истинная подкладка вещей не стала заметна гоям раньше времени, мы ее прикроем якобы стремлением послужить рабочим классам и великим экономическим принципам, о которых ведут деятельную пропаганду наши экономические теории.
enyeniedebiyat.com-da şərh
Cox Rasim Qaraca-Rasim Qaraca deyirdiler, axir ki, bu meshuri-cahan yazardan (deyilene gore, hem de shairdi) bir hekaye oxudum. Bilirem, yene Rasim Qaraca-Rasim Qaraca deyenler, hetta ondan numune getirenler olacaq. Qoy olsun, mense oz fikrimi yazacam.
Hekaye bashdan-ayaga ziddiyyetdi. Sanki muellif bilerekden bele coxsayli uyushmazliq ve ziddiyyetlerle hekayesini zenginleshdirib. Materiala beled deyil, ele bil kiminse gopunu kocurub. Hekayenin bir yerinde bele bir cumleni oxuyanda kiminse gopu meselesini yaqinleshdirdim. "Çayxananı sökmədilər, ancaq bələdiyyə idarəsi çayxanaya yaxın bir yerdə tualet tikib Asifdən canını qurtardı".
Azizim muellif! Bele de olmaz axi. Gozelim Azerbaycanda belediyye institututu 90-ci illerin sonunda yaradilib. Sehv elemiremse belediyyeye ilk seckiler 99-cu ilde kecirilib. Bu hekayedeki ehvalatsa 90-ci illerin evvellerinde vaqe olur.
Daha sonra, hekayenin evvelinde qehreman merhum dostu haqda deyir: "Asifin müsibəti dizimizi qapağını qırmışdı. Əzrayılın dəryazı onunla birlikdə bizi də biçmişdi".
Ortada yene hemin merhum haqda bele yazir: "Bizi fəzilət deyil, qarın birləşdirirdi, üst-üstə götürsək, ömrümüzün neçə ilini çörək növbələrində keçirmişdik". Axira yaxin ise: "Hə, Asif bu gözəlçə ilə culaşandan sonra get-gedə bütün dostlardan soyudu".
Bu cumlenin, elbette, redakteye ehtiyaci var: "Dostumun ölümünə bəraət verəcək böyük gözəliyin nişanələrini qızmar məzarlıq səhnəsində özünün ən kədərli şərqisini ifa etməyə girişmiş bu gənc qadında arayırdım".
Merhumun sevgilisi olan mugenni Govher axiracan belli olmur ayagisursuhken, heyatinin menasini qilcalarinin arasinda tapmish birisidi, yoxsa nese her halda mezmunu olan bir qadindi... Onunla Asifin munasibetlerinin de hansi motive direndiyi belli deyil. Govherin zahiri gorkeminin tesvirine baxin: " Doğrudan da gözəl idi. Ancaq bəlkə də yolunda həyatından keçəcəyin bir gözəlik deyildi bu gözəllik. Fəqət ehtiraslı idi, qadınlığını dərk etmiş, öz qiymətini bilən, həyatda öz istədiyini almağı bacaran bir tip". Sevgilisinin (?) qebrini qazmaga gelmish ve ciddi cehdle torpaq qaziyan (bele teqdim olunur) bu qadin bilinmir gozeldi, ya yox, amma muellif inanir ve oxucusunu da inandirmaga calishir ki, "feqet ehtirasli idi..."
Daha bir anlashilmazliq. Azerbaycanda yashadigimdan bu olkenin adet-enesinden xeberim var. Qebir qazila-qazila mollanin Yasin oxudugunu yalniz bu hekayeden eshitdim. Bildiyime gore, Quran olu basdirilanda oxunur, her halda bosh qebir ucun mollanin Quran oxumasi ola bilsin yalniz muellife gerek olub.
Sonda muellife ugurlar arzulayiram. Zennimce hekayenin bir de ishlenmesine ehtiyac var
Guman edirem ki, sherh yerleshdirilecekdir!
Ceyhun Musaoğlu
ceyhun75.03@gmail.com
İsa Peyğəmbərin əyninə kostyum geyindirin, boğazına qalstuk taxın
Bu yaxınlarda Markesin vəsiyyətini oxudum. Bəyənmədim. Ədəbiyyat nəhəngi təkrar doğulmaq istəyir. “Mənə bir də ömür verilsəydi...” – deyir. Məntiqsizliyin piki: bir millimetr belə fərqli yaşasaydı, indiki Markes olmayacaqdı. Yoxsa, o milyonlarla oxucusunu Markes olmayacaq təkrar ömrə qurban verir?
Dəhşət, Markes də belə düşünürmüş: təki yaşayım, “Yüz ilin tənhalığı”nı, “Ən gözəl” ölünü yazmamaq da olardı. Ədəbiyyat nəhəngi bir də doğulmaq arzusu ilə səhvsiz yaşamağı təbliğ edir. İyrənc görüntü: hamı səhvsizdi; uşaqlar valideynlərinin üstünə qışqırmırlar; sevgililər ayrılmırlar; siqaret, nəşə tüstülədən yoxdu; araq içmirlər; dava eləmirlər; özlərini soyuğa vermirlər; ucadan danışmırlar; televiziyalarda bayağı verilişlər yoxdu; hakimiyyət nefti hamının arasında bərabər bölüb; avtobus sürücüləri adamların adam olduğunu anlayıblar; cəbhədə snayper açılanda qarşı tərəfdəki əsgərin sinəsinə gül taxılır; hər yerdə quşlar oxuyur; çiçəklərin üzəri ilə yeriyirik; hamı xoşbəxtlik adlı quşun üstündə uçur.
Markes bunumu istəyirmiş? Bəs onda bir ölüyə vurulan kəndi hardan tapacaqdı?.. Ölünün idarə etdiyi mağmun adamlar olmasa, ədəbiyyat da ola bilməz. Yaşamağın sehri Markesi də sındırdı. O da oldu bizim tayımız.
Eh dostlar, onda Anarı, Elçini Fikrəti niyə qınayırıq ki?.. Onlardan soruşun: Bütün əsərlərinizin müəllifliyini əlinizdən alırlar və sizə yenidən ömr bəxş olunur. Xoşbəxt ömür, sağlam və uzun həyat. İstəyirsiz? Cavaba görə onların gözlərinə baxın. Dil nə deyir, desin. Gözlər parıldayacaq. Orda cavan, yaraşıqlı oğlan görəcəksiz. Gülür. Firəvandı. Hamı ona baxır. O, uçur. Adamlar da onun arxasınca uçur. Anara belə bir dünya verin, “Dantenin yubileyi”ni alın əlindən. Əkrəmin “Nar ağacı”nı yandırın, görəcəksiz bir cavan ocağa çör-çöp atır. Danışdırın onu. Soruşun:
- Adın nədi?
- Əkrəm.
- Bu ağac sizin həyətdəndi?
- Bəli.
- Niyə yandırırsan?
- Belə razılaşdırmışıq.
- Kiminlə?
- Allahla.
- O sənə əvəzində nə verəcək?
- Yenidən doğulmaq.
- Adını da dəyişəcəksən?
- Nə istəsə edərəm.
- Daha Əylisli olmayacaqsan.
- Razıyam, təki yenidən doğulum.
Doğulun. Hamınız YAP-ın üzvü olun. Ancaq kostyumda, qalstukda gəzin. Səliqəli danışın, dilimizin bütün qanunlarına əməl edin. Hansı əsərdə günəş batır oxumayın. Xoşbəxtlik nəğmələri dilinizin əzbəri olsun.
...buralar doludu, murdar qocalarla
onlar heç vaxt yatmırlar
onlar həmişə soruşurlar
“kim yatmış, kim oyaq”
Kimin ki, dilindən belə şeir eşitdiz “tərbiyəsiz” deyin ona. Allahla da aranız yaxşı olacaq axı. Ona deyərsiz tərbiyəsiz adamların əlindən qələmini almasın ki, yerinə rahat, xoşbəxt həyat bəxş edər. Qoy cəhənnəm olsun. Allahı mühasirəyə alın, qoymayın yaradıcı adamlar ona yaxın düşsün. O adam yenidən yaşamaq istəsə, hər şeyə tüpürməyə, daha əvvəldən, sağlam, rahat və çox yaşamağa hazır olsa, bəhbəhlə aparıın yaradanın yanına.
Bir xahişim də var, Allaha deyin, İsanı da diriltsin. Peyğımbərin boynuna qoyun ki, səhv yaşayıb. Yenidən yaşamağa sövq edin onu. Əyninə kostyum geyindirin, qalstuk taxın. Deyin ki, daha peyğəmbərə, onun yaşam fəlsəfəsinə ehtiyac yoxdu. Burda bir fəlsəfə var: səhvsiz yaşamaq.
Səhvsiz yaşamaq - robot olmaq. Hamınız robot olun.
Yazıq Kafka, yazıq Kamyu, yazıq Üzeyir Markes düsturundan xəbərsiz oldular. Öldülər.
Elan: Azərbaycanda Markes düsturunu həyat formuluna çevirənlərin Bakının Azadlıq meydanında toplantısı keçiriləcək. Adınıza olan nə yaradıcı iş varsa, gətirib meydandakı ocağa atın. Həmin gün Allahın qapısı açıq olacaq. Milyon-milyon qəbul edir. İstəyin ondan. Markes olmamağı istəyin.
P.S. Təkcə sən məni bağışla, Allahsız da keçinərəm.
qaynar.info
Hekayə
Rasim Qaraca
Azad Yazarlar Ocağı
Qarabağ savaşında şəhid düşmüş dostumuzu torpağa tapşırırdıq.
İyun ayı. Dost ölümü. Yandırıcı günəş.
Əllərinə bel-kürək alıb qazılacaq qəbrin nişanlarını vuran, artıq ilk təkməni atmış qəbirqazanlar... Onların peşəkarlığı, soyuqqanlı davranışı dözülməz idi.
Bu mənzərəni seyr etmək istəmirdim. Kənara çəkilib qəbirlərin arasında dolaşmağa başladım. Çox sevdiyim dostumun qəbrinin necə qazıldığını görmək mənə ağır gəlirdi. Bir başqası olsaydı belə, bu mənzərə xoş deyildi. Onsuz da kədərdən neçə gün idi sıxılıb yumağa dönmüşdüm. Siqareti siqaretə calayırdım.
Artıq neçənci dostumuz idi torpağa tapşırırdıq. Asifin müsibəti dizimizi qapağını qırmışdı.
Savaşa könüllü yollanmışdı. Lakin tezliklə buna peşiman oldu. Satqınların qurbanı olacağından qorxurdu. Buna görə də bir vasitə tapıb tərxis olunmaq istəyirdi. Nazirlikdə bir adam da tapdıq. Rüşvəti-hörməti nə idisə, məsələ həll olundu. Bugün-sabah Asifin evə qayıdacağını gözlərkən bu hadisə baş verdi.
*
Onun ölümünü dərk etmək istəyirdim, bu mümkün deyildi – ölümləri dəhşətli edən onların dərkolunmazlığıdır. Əslində qəlbimi sıxan bu cavabsızlıq idi. Asif artıq həyatda yox idi, bu nə cür ola bilərdi?! Buna bənzər itkiləri yaşamış insanlar üçün onu yaşamaq, bu cavabsızlıqla barışmaq bəlkə də artıq çox adi hal idi, ancaq bizim hələ nə yaşımız vardı, ard-arda gələn ölüm xəbərlərindən büsbütün sarsılmışdıq. Bütün varlığımız alt-üst olmuşdu...
*
Adamboyu baş daşları olan, keçən əsrdən qalma köhnə qəbirstanlığa qədər gedib çıxmışdım. Ta uzaqdan məzar qazmağa toplaşmış insanlar arasında bir çaxnaşma olduğunu sezib o yana doğru yönəldim, addımlarımı birazcana yeyinlətdim. Qara paltarlı adamların arasında al-yaşıl geyimli bir neçə qadını uzaqdan seçmək olurdu. Görəsən bunlar kim idi?
Lap yaxına gəldim. 10-12 gənc qız haradansa peyda olmuşdu. Yas yerindən çıxıb qəbirəstanlığa yol almış maşınlarda onları görməmişdim. Nə də yas yerində belə saçı-başı açıq qızlar ola bilməzdi. Qaydaya görə ölünün dəfnində qadınlar iştirak etməməliydi. Qızlar sanki göydən düşmüşdülər, dövrə vurub məzar ətrafına toplaşan kişiləri kənara sıxmış, bir neçəsi bel-kürəyi alıb canıhövüllü qazmağa girişmişdi. Diqqətlə baxmağa başladım. Onlardan yalnız bircəciyini tanıyırdım – gənc müğənni Gövhəri. Cəmi bir-iki dəfə televizorda görmüşdüm. Həyatda ilk dəfəydi rast gəlirdim. Asifin belə bir sevgilisi olduğunu bilirdim. Doğrusu onu yaxından görmək kimi bir istəyim vardı, haqqında çox eşitmişdim əlbəttə.
*
İlk dəfə, hələ Asif məsələsi ortada yoxkən, işlədiyim idarədə Gövhərdən söz düşəndə, makinaçı Qalina qaş-gözünü oynadıb, sözlərinə alt mənalar verə-verə, “çox gözəl qadındır” ifadəsini işlədəndə, dalağım sancmışdı. Bir qadının bir qadın haqqında “gözəl” deməsi xüsusi hal idi. Buna görə, beynimdə ona aid boş bir hüceyrə ayırmışdım. İmkan düşən kimi bu boşluğu dolduracaqdım.
Qoy burasını da deyim, mənə belə gəlir, Asifin ürəyində Gövhər toxumunu elə mən özüm əkmişdim.
Necə olmuşdu?
Bir dəfə Gövhərin Zavod qəsəbəsində toyda olduğunu eşitdim. Asifi dilə tuturdum, birlikdə toya gedək. Bu qəhbəni yaxından görmək istəyirdim. Ancaq Asif tərslik etdi, nə var axı onu görməkdə, nə matah şeymiş dedi. Elə bil təbim gəlmişdi, Gövhər dünyanın ən gözəl qızıdır, onu görmək istəyirəm dedim. Asif duruxub üzümə baxdı, ancaq yol uzaq idi, hava qaralmışdı, maşın məsələsi problem idi. Sonrakı gün, ondan sonrakı gün Asif söhbəti fırladıb Gövhərin üstünə gətirirdi, ancaq sırxoşluq sevdası artıq başımdan uçmuşdu, Gövhər görmək həvəsim yox idi, nə də ona söyləyəcək bir sözüm vardı.
Aylar keçdi. Bir gün eşitdim Asif Gövhəri tovlayıb, qadının evinə girib yaşamağa başlayıb.
*
Bir zamanlar Gövhəri yaxından görmək kimi yamalaq bir arzum var idi. İndi bax burada, günəşin yandırıcı şüalarından gizlənməkdən ötrü az qala məzarlardan birinin içərisinə girib gizlənmək istədiyin bu məşum qəbirəstanlıq ortamında Gövhər nazik yay qiyafəsində bütün gözəlliyi ilə ortada idi.
*
Dostum Asifin Gövhərlə nigahsız yaşamasına qarşı deyildim, mən özüm də olsaydım belə edərdim. Hələ deyirəm, yaxşı ki Asif fürsət tapıb, necə deyərlər, dünyanın dadına baxa bildi. Yoxsa ölüb gedəcəkdi, dalıycan ağlayanlar, yazıq dünyadan nakam getdi deyəcəkdilər.
Ancaq, Asifin ailəsi onların bu cürə yaşamasına qarşı idi. Qız haqqında əcaib söhbətlər dolaşırdı, filan bəsməkan. Xüsusən Asifin anası israrlıydı, bir dəfə mənim yanımda “el malından mənə gəlin olmaz” demişdi. Lap bu yaxınlarda cəbhədən qaçıb gəlmişdi, yenə Gövhərlə bağlı nəsə bir haqq-hesab vardı. Asifin taleyi qarışmışdı. Nə üçün könüllü cəbhəyə getmişdi? Dostlar, qohumlar, sevdiyi qadın onun həyatını çoxbucaqlı gicbucaq halına gətirmişdilər. Mənim özümə demişdi: “Evdə arvadla vuruşmaqdansa gedib cəbhədə kişilərlə vuruşaram”.
*
Ancaq təsadüf elə gətirmişdi, Gövhəri yaxından görmək fürsətim olmamışdı. İndi şəhid olmuş dostumun bir qadın üçün bu qədər fədakarlığa qatlanmasının səbəbini anlamaq istəyirdim. Dostumun ölümünə bəraət verəcək böyük gözəliyin nişanələrini qızmar məzarlıq səhnəsində özünün ən kədərli şərqisini ifa etməyə girişmiş bu gənc qadında arayırdım. Doğrudan da gözəl idi. Ancaq bəlkə də yolunda həyatından keçəcəyin bir gözəlik deyildi bu gözəllik. Fəqət ehtiraslı idi, qadınlığını dərk etmiş, öz qiymətini bilən, həyatda öz istədiyini almağı bacaran bir tip.
Sevgilisinin məzarını öz əlləri ilə qazmağa gəlmişdi. Bu qeyri-adi hadisəydi. Bunu etməkdən ötrü böyük ürək sahibi olmalısan. Ətrafdakı adamlar, onların nə düşünəcəyi vecinə deyildi. Gözündən sakitcə yaşlar axıda-axıda qazırdı. Hərəkətlərindən bu günə qədər əlinə bel almadığı bəlli idi. İpək saçları tərləmiş üzünə, boynuna yapışmışdı. Bu mənzərənin hər kəsi sarsıtmış olmasını ətrafa toplaşmış insanların baxışından sezmək olurdu. Yasin oxuyan mollanın səsində əcaib gərginlik vardı, bu səs baş verən hadisənin dramatikliyini daha da artırırdı.
Qızlar yorulub kənara çəkildilər, rəfiqələri onların yerini tutdu. Hələ bu yeniyetmə qıza bax; sarışın, uca boylu. Bizim yerlərdə bu cür sarısulu tiplərə rast gəlmək nadir hadisədir. Necə can yandırır, külüngü yerə qoyub rəfiqəsini haylayır: “Dilarə, lapatkanı mənə verr”, “r” səsinin belə cingiltili ifadəsi ürəklərin pərdəsini yerindən qopardır.
Xalq arasında belə bir ayinin olduğunu heç vaxt eşitməmişdim. Gənc oğlan ölərkən qızlar toplaşıb onun məzarını qazarmışlar. Unudulmuş bu ayin yalnız böyük sevginin sayəsində yenidən canlana bilərdi. İndi Gövhər əsl sevgi nümunəsi göstərirdi. Haradansa topladığı bir dəstə qızı qəbirəstanlığa gətirmişdi. Qızların bir neçəsi məktəbli qiyafəsində idi. Adama elə gəlirdi, cavan bir insanın bir azdan torpağa basdırılacağı onların vecinə deyil. Az qala pıqqıldayıb güləcəklərmiş kimi təsiri bağışlayırdılar. İtələşir, öz aralarında nəsə pıçıldaşırdılar. Gövhər diqqət mərkəzində idi, nazık yay paltarında bədəninin bütün relyefi aydınca sezilirdi. Mən mollanın yanında dayanmışdım. Gövhərin arxası bizə tərəf idi. Deyəsən arxadan çox cazibədar göründüyünün fərqində idi. Bir ara mollanın nəfəsi kəsildi, yasin ortada qırıldı, qadıncığaz ani hərəkətlə geri qanrılıb arxada dayananlara bir baxış fırlatdı.
Əbədi yadda qalacaq bir səhnə idi: Gövhər başını açıb saçlarını yolmağa başladı, fəryadı ərşə dirəndi:
Əzizinəm eey, oyunlar,
Fələk oynar oyun yar.
Qəbrimi qızlar qazsın
Qızıl, gümüş boyunlar..
Gövhərin belə yanıqlı səsi olduğuna heç vaxt fikir verməmişdim.
Asifin ölümündən sonra Gövhər oxumağın daşını atdı. Bir daha onun səsini eşitmək mənə qismət olmadı. Cəmi bir neçə aydan sonra mən başımı saxlamaqdan ötrü Rusiyaya yollandım. Gövhərin sonrakı taleyi necə oldu, bununla maraqlanmadım. Zamanın çarxı beləsinə fırlandı.
Asiflə dostluğumuzun qısa bir tarixçəsi vardı. Əsgərliyini Əfqanıstanda çəkmişdi, rus dilini mükəmməl bilirdi, yaxşı şahmat oynayırdı. Dəyirmanın boğazına ölü atsan diri çıxacaq tiplərdən idi. Hər şeydən pul çıxartmağı bacarırdı. 1991-ci ildə ara qarışıb məzhəb itən vaxtlarda, Tbilisi-Kiyev qatarıyla hərəkət etməyə hər adamın cürəti çatmayan dönəmlərdə, biz sərnişin kupelərinə tonlarla limon yükləyib Ukraynaya yollanırdıq. Çernobıl hadisəsindən sonra xaxollar limonun şüalanmaya qarşı faydalı olduğuna inanmışdılar, hər səfərdən sonra ciblərimiz qrivnalarla dolub daşırdı. Tezliklə Tbilisi-Kiyev reysi ləğv olundu, pul qazanmağın başqa yollarını axtarmağa başladıq, çox keçmədən birlikdə siqaret alverinə girişdik, Bakıdan alıb Gəncədə satırdıq. Ölkənin bir yerində olan mal o biri tərəfində tapılmırdı. Sadəcə diribaş olmaq lazım idi. Zamanə çox çətin idi. Çətin günlər bizi ayrılmaz dostlara çevirmişdi.
Bir dəfə Asif yeznəsinin maşınını bir günlüyə almışdı, səhər Gəncəyə gedib axşama qayıtmalı idik. Üzünə üz bağlayıb istəmişdi maşını. Yeznəsi mız-mızının birisiydi. Həmişə yeznələr haqqında “göt yarası” ifadəsini işlədərdi Asif, çünki bu elə bir dərddir, açıb heç kəsə göstərə bilmirsən. Qayıdanbaş Kürdəmir tərəflərdə yol kənarında səyyar satıcılar vardı. Qarşılarındakı masalarda bananlar uzaqdan saralırdı. Bir xeyli keçəndən sonra Asifin gicbəsərliyi tutdu, yolun ortasında maşını qəflətən geriyə fırlatdı. Köhnə “Moskviç” yolun ortasındaca söndü. O vaxtlar banan Sovet məkanında yeni-yeni görünməyə başlayan, aztapılan, həm də bahalı bir meyvə idi, Gəncədən cibidolu qayıdan Asif bu ekzotik meyvə ilə ailəsini sevindirmək istəyirdi. Yolun ortasında mıxlanıb qalmışdıq. Arxadan bir trayler tam sürətlə üstümüzə gəlirdi, işığını yandırmış, siqnalı dibinə qədər basmışdı, ya bizim maşına çırpılmalı, ya da yolun kənarındakı xəndəyə yuvarlanmalıydı. Asif əsəbiliklə açarı bururdu, ən son anda motoru işə salmağı başardı. Trayler maşınımızı yalayıb keçdi. Beləcə, ucuz ölümdən canımız qurtuldu. Banan almaq həvəsindən düşdük, söz verdik, evdəkilərə bu barədə heç nə danışmadıq. Bax, o zamanlar Asif artıq Gövhərlə cur olmuşdu. Bananı Gövhər üçün alacaqdı, deməli biz ikimiz də Gövhərin bir yerinə qurban gedəcəkdik.
Qarabağ müharibəsi qızışmağa başlayanda artıq Asifi tutub saxlamaq olmurdu. Günlərin bir günü bizimlə vidalaşmağa gəldi, başqa bir dostumuzla, Fəxrəddinlə birlikdə könüllü cəbhəyə yazılmışdı.
Şuşa yaxınlığındakı Daşaltı kəndində ermənilərin mühasirəsinə düşmüşdü. Həm zahirən, həm də xasiyyətcə qeyri-adi bir insan idi. Üz cizgilərindən qəhrəmanlıq yağırdı. Bəlkə buna görə ermənilər onu xüsusi işgəncə ilə öldürmüşdülər. Meyidi görənlərin dediyinə görə üzünün dərisi soyulmuşdu, başqa işgəncə əlamətləri də varmış.
*
İndi Asifin yaşadığı doqquzmərtəbəli binanın girişində onun xatirə lövhəsi asılıb. İllər sonra bu lövhəni görəndə Asiflə bağlı daha bir hadisəni xatırladım. Binanın tinində böyük bir çayxana vardı, bu çayxanada saatlarca oturan insanlar öz təbii ehtiyaclarını yerinə yetirməkdən ötrü bir qayda olaraq, yaxınlıqdakı binanın girişinə qaçardılar. Bu hal Asifi çox hirsləndirirdi. Bunun qarşısını almaqdan ötrü əməlli-başlı mübarizə aparırdı. Yerli icra hakimiyyətinə, mənzil idarəsinə, hətta qəzetlərə belə yazmışdı. Çayxananın sökülməsini tələb edirdi. Yadımdadır, bu yazışmalar aylarla sürdü, Asif asanlıqla əl çəkənə oxşamırdı, şikayət məktublarını daha yuxarı orqanlara göndərirdi. Nəhayət, nəticə əldə olundu. Çayxananı sökmədilər, ancaq icra hakimiyyəti çayxanaya yaxın bir yerdə tualet tikib Asifdən canını qurtardı. Asif özü neçə dəfə bu tualetə uğramışdı, zarafatla “mənim əsərim” deyirdi. İndi isə, gör neçə il keçib, çayxanada oturub boş-boş söhbətlər edən, işəməyi partlayanda bir əli ləpəyində həmin tualetə qaçan cavan oğlanlar bir zaman Asif adlı bir insanın həyatda yaşadığını və onların burada rahat çay içmələrindən ötrü həyatını qurban verdiyini ağıllarına belə gətirməyirlər.
*
Bir dəfə yenə yolumu Asifgilin məhəlləsindən salmışdım. Binanın girişinə vurulmuş Asifin mərmər üzərinə döyülmüş şəklinə bir xeyli baxdım, dəsmalımı çıxarıb mərmərin üzərindəki tozu sildim.
İkinci mərtəbədəki qapılarını döydüm. Qapı kilidli deyildi. Qoca xəstə qadın çarpayıda oturub, danışmağa heyi yox. Gözlərini geniş açaraq mənə baxır. Tanımağa çalışır. Adımı deyirəm, ancaq yadına sala bilmir. Birdən-birə ağlamağa başlayır: “Asif, ay Asif”. Vaxtilə necə sağlam idi, necə odlu-odlu danışardı. Nuh dedi, peyqəmbər demədi. Yeganə oğlu Asiflə barışmadı, iddiasını dəvə kimi sürdürdü. Var gücü ilə Asifi Gövhərdən aralamaq istədi, buna nail ola bilmədi.
Taxçadakı kitablar, albomlar 15 il əvvəl necəydisə, eləcə də qalıb. Şüşəyə taxılmış kollektiv fotoşəkildə mən də varam. Bu fotonu heç zaman görməmişəm. Asifdən daha çox öz gəncliyimə heyran-heyran baxıram. Kitabların arasından tapdığım qırmızı üzlü bir dəftərdə Asif öz gündəliklərini yazıb.
22 fevral 1991-ci il tarixində mənimlə bağlı bir yazı vardı: “Bu gün Raminlə Naibin çayxanasında oturduq. Yağışlı, lehməli bir axşam. Özümüzlə qənd götürmüşdük. Bəzən çayxanada qənd tapılmadığına görə yavan içməli olurduq. Çayxanada natəmizlikdir. Döşəmə siqaret kötükləriylə dolu... Cavanşirgildən yumurta aldıq, Novruz bayramı ərəfəsi olduğu üçün sonra bahalaşar deyə. Gövhər Nahidgilə aldığımızı yumurtaların irilərini seçib yerinə balacalarını qoydu. Mən yaxşı iş görmədiyini söylədim. Sabah saat 11-də Ramin mənə 50 dollar verməlidir.”
*
Min doqquz yüz aclıq illərində Asiflə belə bir dostluğumuz vardı. Yaşamaq uğrunda birlikdə mübarizə aparırdıq. Bizi fəzilət deyil, qarın birləşdirirdi. Üst-üstə götürsək, ömrümüzün neçə ilini çörək növbələrində keçirmişdik. Ancaq Gövhərin evində yaşadığı müddətdə bir dəfə də olsun bu evə ayağım dəymədi. Qısqanclıq söhbəti deyildi. Sadəcə olaraq Gövhər evə Asifin dostlarından kimlərinsə gəlməsini istəmirdi. Belə bir tələb qoymuşdu öz sevgilisinin qarşısında: “dostun var, çöldən-çölə”. Hə, Asif bu gözəlçə ilə culaşandan sonra get-gedə bütün dostlardan soyudu. Ayda-ildə bir dəfə görüşürdük, o da atüstü, qaçaraq. Yadıma gəlir, onunla tanış olduğu ilk aylarda görüşlərinin bütün təfərrüatını mənə danışardı. Bir dəfə Gövhərin yaxşı minet götürdüyünü söyləmişdi. Sevgi işlərində özəl şakərləri varmış bu qızın, məsələn qasığını qırxmazmış, Asifdən də belə etməsini istəyərmiş.
*
Asifin ölümündən sonra bir nəfər onu Moskvaya aparıb, ayrıca ev tutub saxlayıb. Çox varlı bir adammış. Təkcə mənimlə ol, heç kəslə yaxınlıq etmə deyib. Ancaq Gövhər xəlvətcə başqa birisilə görüşürmüş. İşin üstü açılıb.
*
Asif artıq həyatda yoxdur. Mən özüm də indi onu az-az xatırlayıram.
Elçin Əlibəyli tənqid edilməyinin hayıfını öyrədilmiş adamların iştirakı ilə, Rəqsanənin və Zaurun arxasında gizlənərək necə çıxmaq istəyirdi?
Hafiz Mirzə niyə şirəni Elçinin üzünə çırpıb stolu aşırtmaq istəyirdi?
“Müğənnilərin tərbiyəsizliyi daha ağır fəsadlar törədir” yazısı hansı ajiotaja səbəb oldu?
“Donquldanmaqdan” danışan E.Əlibəylinin ekspertləri kimlərdir?
Elçin Əlibəyli efirə niyə PKK kitelində çıxdı?
Elçin Əlibəyli niyə Qurandan yox, Bibliyadan sitat gətirir?
Elçin Əlibəyli Rəqsanədən nəyi öyrənir?
Əgər Hafiz Mirzə həqiqətən də qeyri-ciddi adam idisə, Elçin onu nədən öz “ciddi” verilişinə dəvət etmişdi?
Kənd tipajının atributu olan Elçin Əlibəyli Zeynəb Xanlarova və Flora Kərimovada nəyi bəyənmədi?
Elçin Əlibəyli Qəşəm Nəcəfzadənin şeirlərini niyə qəsdən təhrif olunmuş şəkildə oxuyaraq toplaşanlarda gülüş formalaşdırmağa çalışdı?
Baş tut(may)an aparıcılıq barədə oxuyun: http://www.hafizmirza.azeriblog.com/2010/10/19/igidlik
Sonradan məlum oldu ki, dondurma yeyən oğlan kar-lal imiş. O, polisin dediyini eşitməyb. Polisin ona şillə vurmasından sonra isə həmin yeniyetmə özünün də qaldığı lal-karların yataqxanasına qaçıb, oradakı lal-kar yaşıdlarını köməyə çağırıb.
Ən maraqlısı isə o idi ki, polisə ifadə verən lal-karların əksəriyyəti bildirib ki, nə hadisə baş verdiyinin təfərrüatını bilməyiblər. Sadəcə bəlli olub ki, «həmkarlarını»- lal-kar olan yeniyetmə yaşıdını incidiblər. Kim incidib, niyə incidib, günah kimdə olub? Onu da bilmirlər. Təkcə onu dərk ediblər ki, həmkarları dardadır, günahın kimdə olmasından asılı olmayaraq, öz həmkarlarına kömək etmək lazımdır.
Lal-karların bu birliyi çoxlarını, hətta polisləri heyrətləndirdi. Onlar doğrudan da bir-birlərinin toy-yas mərasimlərində iştirak edir, köməklərini bir-birindən əsirgəmirlər.
Biz də elə lal-karlardan birinin atasının yas mərasimində onlarla «söhbətləşdik». «Söhbətləşdik» sözünü ona görə dırnaqda yazırıq ki, onların işarələrini başa düşmədiyimiz üçün «tərcüməçimiz», ata və anası lal-kar olan bir ailənin danışan və lal-karların işarələrini bilən övdladının köməyi ilə onlarla söhbətləşmək mümkün oldu.
Düzü, onların qayğıları ilə maraqlandığımız üçün çox sevinir, bir-birinə aman vermədən «tərcüməçi» Şamilin köməyi ilə fikirlərini bizə çatdırmaq istəyirdilər.
Lal-kar dünyasından cizgilər:
Müşfiq: -Biz lal-karların əksəriyyəti, 99 faizi dilli, yəni lal-kar olmayan qızla evlənmirik. Dəfələrlə belə imkan olsa da, lal-kar gənclər bundan imtina edib. Bizimlə eyni xəstəliyə düçar olan lal-karlarla ailə qurmaq bizə daha rahatdır. Çünki danışa bilən qadınn sözlərini başa düşmür, o danışanda sıxılır, bəzən də dediyini başa düşmədiyimizdən yerli-yersiz şübhələnirik. Bir də hesab edirik ki, lal-kar oğlanlar hər hansı qızla evlənə bilər, lakin lal-kar qızı dilli oğlan çətin ki ala. Buna görə də əksəriyyətimiz elə lal-kar qızla ailə qururuq.
Bir qədər qəribə sevinc doğursa da, ata-anası lal-kar olanların əksəriyyətinin, təxminən 90 faizinin övladları lal-kar olmur.
Lal-karların ürəkləri dolu olduğu üçün təkcə tərcüməçi ilə kifayətlənmir, daha doğrusu təkcə işarələrlə fikirlərini dolğun çatdıra bilmədikləri üçün kağız-qələmə əl atdılar. Əksəriyyəti latın qrafikasını bilmədiyi üçün fikirlərini kiril əlifbası ilə yazırdı.
Həmin kağız parçalarından nümunələr:
Elçin: -Mən 19 yaşınadək mandarin, paxlava… yesəm də, onların adını bilmirdim. Oxuduğum kitablar bəzən mənə dəhşətli təsir edirdi. Hər gün gördüklərimi başa düşə bilmədiyim üçün onları sanki kitablarda görürdüm.
Seyfəddin: -Bizim özümüzdən başqa dostumuz çox azdır. Bizim birliyimizə çoxlları qısqanclıqla yanaşır. Hətta toyda kollektiv şəkildə oynayanda bəziləri təəccüblə, işarələrlə soruşurlar ki, musiqini eşitmirsiniz, o musiqini necə oynayırsınız?
Bu sual bizim üçün də maraqlı göründüyündən biz də həmin rəqsləri onların necə oynadığını bilmək istədik.
-Mən ürəyimdəki havaya oynayıram; çalan nə çalır, çalsın.
-Mən ətrafdakılara baxıb, ona uyğun oynayıram.
-Çalanların hərəkətindən başa düşürəm ki, tez-tez, yaxud yavaş-yavaş oynamaq lazımdır.
Lal-karların əksəriyyəti taleyindən, yaşayışından narazı idi.
Afət: -Bizə cəmi 20-30 manat pensiya verirlər. Bununla nə etmək olar? Heç sap-sağlam adamlar indi iş tapa bilmir. Biz hansı işlərdə çalışaq? Çox az adam bizim kimi şikəstlərlə işləmək istəyir.
Nizami: -Biz çoxumuz «lallar çayxanası»nda işləyirik, bəzimiz yaxın qohumların sexində. Maşın usatlığı edən də var.
Ən maraqlısı isə lal-karlardan birinin sürücü işləməsi idi.
Əhəd: -Əsasən güzgü və yol işarələri ilə hərəkət edirəm. Təbii ki, siqnalları eşitmirəm. Yol işarəsi vurulmayan yerdə mənə çox çətin olur. Amma hər iki güzgünün- içəri və çöl güzgünün bütün imkanlarından faydalanıram.
Onların bildirdiyinə görə, təkcə Masallıda 100-dən artıq lal-kar var.
Qismət: -Əvvəl cəmiyyətimiz var idi- dərd sərimizlə maraqlanırdı, indi o da dağılıb. Biz hələ cavanıq, hzərəkət edə bilirik, yaşlı lal-karların vəziyyəti çox çətindir. Belələrinə xüsusi qayğı lazımdır. Həmin qayğını isə göstərən yoxdur. Biz dərdimizi məmura başa salana kimi iş-işdən keçir.
Sonda yarızarafat bizə məsləhət bildilər ki, imkan olsa, «lal dili»ni də öyrənin, çətin vaxtda, millətindən asılı olmayaraq hamı ilə danışa bilər, onda bizim dərdlərimizi də daha dərindən başa düşərsiniz.
Zaur Ağalaroğlu Professional Oxucu Liqası
.jpg)
