İraqın ABŞ tərəfindən işğalı

 Asif Həsənli

Professional Oxucu Liqası

ABŞ İraq­dan çıx­maq əvə­zinə sünni-şiə qar­şı­dur­ması ya­ra­dır, süni su­rət­də ter­ror­lar təş­kil edir­di ki, hər iki məz­həb ayrı-ay­rı­lıq­da on­la­rın mü­dafiə­sinə eh­ti­yac duy­sun və on­ları kö­məyə ça­ğır­sın

ABŞ iş­ğal­a qar­şı azad­lıq mü­ha­ri­bəsini ölkə da­xi­lin­də və­tən­daş mü­ha­ri­bə­sinə çev­ril­di

“Biz sün­ni­lər­lə şiə­lə­rin ara­sına əda­vət to­xu­munu o qə­dər sıx səp­mi­şik ki, bun­dan son­ra onun qar­şı­sını nəin­ki on­la­rın öz­ləri, heç biz də ala bil­mə­yə­cə­yik”

ABŞ-ın «bar­mağı» hara də­yir­sə, orada heç vaxt sülh və sa­bit­lik bər­pa olun­mur, ək­sinə, bu tə­ca­vüz­kar döv­lət hara so­xu­lur­sa, orada yaxşı-ya­man do­la­nan xal­qın və­ziy­yəti daha da ağır­la­şır, ter­ror­çu­luq, qətl­lər, iğ­ti­şaş­lar baş qal­dı­rır

Hər­bi əmə­liy­yat­lar 20 mart 2003-cü il ta­rix­də sə­hər saat­la­rın­da baş­ladı. Əmə­liy­yat «İraq azad­lığı» kod­laş­dı­rıl­mış ad al­tın­da ke­çi­ri­lir­di. Fars kör­fə­zin­də ke­çi­ri­lən mü­ha­ri­bə­dən fərq­li ola­raq müt­tə­fiq­lər bu dəfə quru qo­şun­la­rını irəli çək­di­lər. Kü­veyt plats­darm ro­lunu oy­nadı. Koa­li­siya qüv­və­ləri şi­mal cəb­hə­sin­dən də hü­cuma keç­məyi plan­laş­dır­dı­lar, la­kin Tür­ki­yə­nin buna im­kan ver­mə­məsi və­ziy­yəti gər­gin­ləş­dir­di. Tür­kiyə ABŞ əs­gər­lə­ri­nin öz əra­zi­sin­də məs­kun­laş­ma­sı­nın əley­hinə çıxdı. Tür­kiyə par­la­men­ti İraqa qar­şı dəh­liz ro­lunu oy­na­maq­dan im­tina etdi.

Amma buna bax­ma­ya­raq ABŞ və Bö­yük Bri­ta­niya hər­bi qüv­və­ləri Bağ­dada maneə­siz da­xil ol­du­lar. Ma­raq­lı odur ki, Bağ­dad dö­yüş­süz təs­lim oldu. Koa­li­siya qüv­və­lə­ri­nin 5 di­vi­zi­yası heç bir mü­qa­vi­mətə rast gəl­mə­dən öl­kə­nin içə­ri­lə­rinə doğ­ru hə­rə­kət etdi və ap­re­lin 9-da Bağ­dada girdi. S.Hü­sey­nin hey­kəli mil­yon­lar­la in­sa­nın gözü qar­şı­sın­da qal­dı­rıcı kran­la yerə yı­xıl­dı.

Ap­re­lin 15-də Tiq­rit şə­həri alın­dı.

Bir ay ya­rım da­vam edən mü­ha­ri­bədə koa­li­siya qüv­və­­ləri 172 nə­fər itki ilə üz­ləş­di: On­lar­dan 139 ame­ri­kalı, 33 bri­ta­ni­yalı idi.

Qeyri-rəs­mi mə­lu­mata görə 9200 İraq əs­gəri və 7300 dinc sa­kin hə­lak ol­muş­du.

Lon­do­nun «Qar­dian» qə­zeti No­bel mü­ka­fatı lau­rea­tı, ya­zıçı Co­zef Stiq­lit­sin araş­dır­ma­la­rını dərc etdi: ABŞ bu mü­ha­ri­bədə 9 mil­yard dol­lar­dan çox zə­rər çəkdi. Ümu­mi­lik­də, İraq mü­ha­ri­bəsi bə­şə­riy­yətə 6 tril­yon dol­lar zi­yan vur­muş­dur. Bu rə­qə­min ya­rısı isə ABŞ-ın pa­yına düşür».

İraqa mü­da­xilə döv­rün­də əmə­liy­ya­tın mər­kəzi qə­rar­gahı Qə­tə­rin Doxa şə­həri ol­muş­dur. Hər­bi əmə­liy­yat­lara əv­vəl­cə ge­ne­ral Tom­mi Frenk­s, son­ra isə ge­ne­ral Con Abizaid baş­çı­lıq et­miş­dir.

Ölkə bir neçə iş­ğal olun­muş əra­zi­lərə bö­lün­dü:

Bağ­dad, «sün­ni üç­bu­cağı», İra­qın şi­mal ra­yon­ları və qərb əya­ləti Əl-Ən­bər ame­ri­kan­la­rın, şiə­lə­rin top­laş­dığı cə­nubi Bağ­dad Çox­mil­lət­li di­vi­zi­ya­nın -  Pol­şa­nın, İs­pa­ni­ya­nın, Uk­ray­na­nın, İta­li­ya­nın və Mər­kəzi Ame­rika öl­kə­lə­ri­nin hər­bi qüv­və­lə­ri­nin, İra­qın ən cə­nub nöq­təsi olan Bəs­rə isə bri­ta­ni­ya­lı­la­rın nə­za­rəti al­tına keçdi.

Mü­ha­ri­bə­dən dər­hal son­ra bey­nəl­xalq təh­qi­qat qrupu küt­ləvi qır­ğın si­lah­la­rı­nın ax­ta­rı­şına çıx­dı və 2004-cü ildə ye­kun he­sa­ba­tını verdi. He­sa­bat­da İraq əra­zi­sin­də koa­li­siya qüv­və­lə­ri­nin hü­cumu ərə­fə­sin­də nüvə si­la­hı­nın aş­kar olun­ma­dığı öz ək­sini tapdı.

Bun­dan son­ra öl­kədə par­ti­zan mü­ha­ri­bəsi ge­niş­lən­di. Səd­dam tə­rəf­dar­ları və Baas par­ti­ya­sı­nın fəal­ları par­ti­zani qrup­ları təş­kil edə­rək mü­da­xi­ləçi qüv­və­lərə qar­şı mü­ba­ri­zəyə keç­di­lər.

2003-cü il iyu­lun 22-də 101-ci hava de­sant di­vi­zi­ya­sı­nın əs­gər­ləri ilə atış­mada Səd­da­mın oğul­ları – Udey və Qu­sey hə­lak ol­du­lar.  De­kab­rın 13-də isə Səd­dam Hü­seyn özü Tiq­rit ət­ra­fın­da ələ ke­çi­ril­di.   

ABŞ ŞİƏ-SÜNNİ QARŞIDURMASI YARADIR. 2004-cü ilin əv­vəl­lə­rin­də İraq­da nis­bi sa­kit­lik hökm sürdü. Amma bu sa­kit­lik elə bil ki, al­da­dıcı xa­rak­ter da­şı­yır­dı. Mart-ap­rel ay­la­rın­da öl­kədə par­ti­zan hə­rə­katı vü­sət aldı. Sünni-şiə məz­həb­ləri ara­sın­da konf­likt gər­gin­ləş­di. Uzun za­man sün­ni­lə­rin ha­ki­miy­yət­də ol­du­ğun­dan na­razı qa­lan şiə­lər bu dəfə ha­ki­miy­yəti öz əl­lə­rin­də cəm­ləş­dir­mək is­tə­yir­di­lər. La­kin koa­li­siya qüv­və­ləri növ­bəti il­dəki seç­ki­lərə qə­dər Ke­çid Hö­ku­məti ya­rat­mış­dı­lar ki, hə­min hö­ku­mət İraqı  seç­ki­lərə qə­dər idarə edə­cək­di. Bu hö­ku­mət şiə­lərə sərf et­mir­di. Bun­dan eh­ti­yat­la­nan ABŞ hər­bi qüv­və­ləri şiə­lərə qar­şı təz­yiq gös­tər­məyə baş­ladı. Şiə­lə­rin ta­nın­mış axun­du Müq­təda əs-Sədr buna ca­vab ola­raq İraq­dan iş­ğal­çı qüv­və­lə­rin çı­xa­rıl­ma­sına və öl­kədə de­mok­ra­tik is­lam döv­lə­ti­nin ya­ra­dıl­ma­sına dair ça­ğı­rış etdi. Əs-Sədr si­lah­lı kö­nül­lü dəs­tə ya­rat­dı və koa­li­siya qüv­və­lə­rinə qar­şı üs­yana qalx­dı. Ap­re­lin 4-də şiə­lər ümumi üs­yan et­di­lər və Nə­cəf şə­hə­rin­də qan­lı dö­yüş­lər baş verdi.

Şiə­lə­rin bu üs­yanı sün­ni­lə­rin Fal­luc ra­yo­nun­dakı eti­raz­ları ilə üst-üstə düşdü. Bağ­da­dın cə­nu­bun­da yer­lə­şən bu ya­şa­yış mən­tə­qə­sin­də ame­ri­kan­lar bö­yük itiki ver­miş­di­lər. Mar­tın 31-də Fal­luc­da ame­ri­kan­lara məx­sus fir­ma ma­şı­nını yan­dır­mış, ma­şın­da ya­nan cə­səd­ləri kör­pü­nün üs­tün­dən as­mış­dı­lar.  

ABŞ əs­gər­ləri İraq­dan çıx­maq əvə­zinə sünni-şiə qar­şı­dur­ması ya­ra­dır, süni su­rət­də ter­ror­lar təş­kil edir­di­lər ki, hər iki məz­həb ayrı-ay­rı­lıq­da on­la­rın mü­dafiə­sinə eh­ti­yac duy­sun və on­ları kö­məyə ça­ğır­sın.

Əl-Qai­də təş­ki­la­tı­nın İraq üzrə rəh­bəri Əbu Mu­sa­bəy-əs-Zər­ka­vi­nin ame­ri­kan əs­gəri Ni­ko­las Ber­qa­nın ba­şını bal­ta ilə kəs­məsi Fal­luc­da ABŞ-a qar­şı kəs­kin nif­rə­tin ol­ma­sını gös­tə­rir­di. Sə­bəb ABŞ də­niz pe­xo­ta­sı­nın Fal­luca hü­cum et­məsi və orada vəh­şi­lik­lər və zo­ra­kı­lıq­lar tö­rət­məsi ol­muş­dur.

2004-cü ilin iyu­nun 28-də Mü­vəq­qəti Koa­li­siya Hö­ku­məti öz sə­la­hiy­yət­lə­rini İraq Ke­çid Hö­ku­mə­tinə təh­vil verdi. Şiə­lər bun­dan nai­razı qal­sa­lar da, sün­ni­lər də razı qal­madı.

Şiə­lər ha­ki­miy­yət­də on­lara yer ve­ril­mə­mə­sin­dən na­ra­zı­lıq edir, sün­ni­lər isə hələ də on­lara qar­şı təx­ri­bat­la­rın da­vam et­mə­sin­dən gi­ley­lə­nir­di­lər.

2004-cü ilin ap­re­lin­də isə ame­ri­kan­lara məx­sus olan Əbu-Qreyb həbs­xa­na­sın­da iraq­lı məh­bus­lara qar­şı zo­ra­kı­lıq və iş­gən­cə­lə­rin ve­ril­məsi haq­da mə­lu­mat­lar do­laş­mağa baş­ladı və bir müd­dət­dən son­ra məh­bus­lar üzə­rin­də təh­qi­ra­miz hə­rə­kət­lər edən ABŞ əs­gər­lə­ri­nin video­gö­rün­tü­ləri te­le­ka­nal­lar­da nü­ma­yiş olun­du.

2005-ci il yan­va­rın 30-da öl­kədə par­la­ment seç­ki­ləri ke­çi­ril­di. Amma seç­ki­lər mü­na­qi­şə­lər­lə mü­şayiət olun­du, sünni-şiə qar­şı­dur­ması də­rin­ləş­di,  iğ­ti­şaş­lar tö­rə­dil­di.

İlin so­nun­da yeni Kons­ti­tu­siya qə­bul olun­du.

De­kab­rın 15-də yeni par­la­ment seç­ki­ləri baş tutdu. Şiə­lərə məx­sus olan Bir­ləş­miş İraq Al­yan­sı 48 faiz səs top­la­ya­raq qa­lib gəl­di və Mil­li Məc­lis­də 128 yer qa­zan­dı. Bü­tün sün­ni par­ti­ya­ları 58 yer, kürd­lər 53 yer tutdu.

Şiə­lə­rin ha­ki­miy­yətə gəl­məsi bu iki məz­həb ara­sın­da olan ix­ti­laf­ları daha da də­rin­ləş­dir­di. Öl­kədə şiə və kürd döv­lət­lə­ri­nin ya­ra­dıl­ması haq­qın­da şayiə­lər ya­yıl­dı. Sün­ni­lər­lə şiə­ləri bir­ləş­di­rən yal­nız ABŞ əs­gər­lə­ri­nin öl­kə­dən çı­xa­rıl­ması tə­ləbi idi.

ABŞ hö­ku­məti qorx­du və təx­ri­bat plan­la­rına keçdi. 2006-cı il fev­ra­lın 22-də Cə­ma­riy­yədə Əl-Əs­gə­riy­yə məs­ci­din­də part­la­yış baş verdi. Tə­lə­fat ol­masa da, da­ğın­tı oldu, məs­ci­din qül­ləsi sö­kül­dü.

Er­təsi gün sün­ni­lərə məx­sus məs­cid part­la­dıl­dı, 4 nə­fər ya­ra­lan­dı, 2 nə­fər öldü. Sün­ni­lər­lə şiə­lə­rin mü­na­qi­şəsi qı­zış­dı. Hər iki məz­həbə aid olan qrup­laş­ma­lar ara­sın­da qan­lı dö­yüş­lər baş verdi, qətl­lər tö­rə­dil­di. Sün­ni­lər şiə­ləri, şiə­lər sün­ni­ləri öl­dü­rür­dü­lər.

İş­ğal­çı­lara qar­şı azad­lıq mü­ha­ri­bəsi ölkə da­xi­lin­də və­tən­daş mü­ha­ri­bə­sinə çev­ril­di. İra­qın kü­çə­lə­rin­də hər gün on­lar­la me­yid aş­kar olu­nur­du.

2006-cı ilin de­kab­rın 30-da Səd­dam Hü­seyn edam olun­du. Dün­ya ic­timaiy­yə­ti­nin gözü qar­şı­sın­da onun asıl­ması nü­ma­yiş et­di­ril­di. Məh­kə­mədə S.Hü­seyn 1982-ci ildə Əl-Du­ceyl kən­din­də şiə­lərə qar­şı küt­ləvi qətl­lər tö­rət­mək­də gü­nah­lan­dı­rıl­dı və 2006-cı ilin no­yabr ayın­da ona ölüm hök­mü kə­sil­di. Məh­kə­mədə S.Hü­sey­nin kürd­lərə qar­şı aman­sız rəf­tarı da araş­dı­rıl­dı və ci­na­yə­tinə əlavə olun­du.

2007-ci ilin yan­va­rın 10-da Corc Buş ABŞ-ın İraq­da yeni stra­te­gi­ya­sını elan etdi və «Yeni dalğa» adı al­tın­da hə­yata ke­çi­ri­lən bu stra­te­gi­ya­nın əsas məq­sə­di­nin İraqa ABŞ-dan daha 21 min hər­bi qul­luq­çu gön­də­ril­mə­sini nə­zər­də tu­tur­du.

Bu kon­tin­gen­tin gön­də­ril­mə­sini İraq­da təh­lü­kə­siz­li­yin qo­run­ması ilə əla­qə­lən­di­rən ABŞ ad­mi­nist­ra­si­yası gə­lə­cək­də qan­lı dö­yüş­lə­rin ola­ca­ğın­dan eh­ti­yat­la­nır­dı. Corc Buş özü eti­raf et­miş­di ki, «bizi hələ ağır və qan­lı il­lər göz­lə­yir. Tək­cə İraq əha­lisi yox, bi­zim əs­gər­lə­ri­miz də bö­yük itki ilə üz­lə­şə­cək. Hər hal­da bu qa­çıl­maz­dır».

Çox­ları elə dü­şü­nür­dü ki, Səd­dam Hü­seyn re­jimi dev­ril­dik­dən son­ra İraq­da xoş gün­lər baş­la­ya­caq, əha­li­nin ri­fah halı yax­şı­la­şa­caq, sülh və sa­bit­lik bər­pa olu­na­caq.

Ta­rix gös­tər­di ki, bu belə deyil. ABŞ-ın «bar­mağı» hara də­yir­sə, orada heç vaxt sülh və sa­bit­lik bər­pa olun­mur. Ək­sinə, bu tə­ca­vüz­kar döv­lət hara so­xu­lur­sa, orada yaxşı-ya­man do­la­nan xal­qın və­ziy­yəti daha da ağır­la­şır, ter­ror­çu­luq, qətl­lər, iğ­ti­şaş­lar baş qal­dı­rır. Bunu ame­ri­kan­lar öz­ləri də bə­zən təs­diq edir­lər.

Belə ki, res­pub­li­kaçı se­na­tor Çak Ha­gel C.Bu­şun mür­təce si­ya­sə­tini və si­yasi səhv­lə­rini «Vyet­nam mü­ha­ri­bə­sin­dən son­ra xa­rici si­ya­sət­də ən təh­lü­kəli addım» kimi qiy­mət­lən­di­rir­di.

2007-ci ildə bir qrup de­mok­rat konq­res­men «Ame­rika əs­gər­lə­ri­nin İraq­dan çı­xa­rıl­ması» pla­nını iş­lə­yib ha­zır­la­mış­dı. La­zım olan 60 səs­dən 48 nə­fər bu­nun le­hinə səs ver­di­yinə görə qə­rar qə­bul edil­mə­miş­di.

«Mü­ca­hid­lər şu­rası»nın li­deri Əbu-Ab­dul­la əl-Bağ­dadi ABŞ-ı mü­ha­ri­bədə məğ­lub ol­du­ğunu eti­raf et­məyə ça­ğı­rır­dı və qeyd edir­di ki, «qə­ləbə heç də S.Hü­sey­nin dev­ril­məsi ilə başa çat­mır, İraq mü­ca­hid­ləri iş­ğal­çı­lara qar­şı daim mü­ba­rizə apa­ra­caq­lar».

ABŞ sünni-şiə qar­şı­dur­ma­sını daha da güc­lən­dir­mək üçün yol­lar ax­ta­rır, yeni üsul­lara əl atır, plan­lar ha­zır­la­yır­dı. «Qa­nın və qayda» (LAV ənd ORDER) əmə­liy­yatı bu plan­lar­dan bi­ri­nin tər­kib his­səsi kimi sünni-şiə mü­ba­ri­zə­si­nin güc­lən­di­ril­mə­sinə xid­mət edir­di.

Əmə­liy­yat şiə­lərə qar­şı təx­ri­bat tö­rət­mək­də sün­ni­lərə kö­mək et­mək­dən iba­rət idi. Bağ­dada əlavə qüv­və­lər gə­ti­ril­miş­di ki, bir sıra ter­ror akt­la­rını hə­yata ke­çir­mək­də və part­la­yış­lar tö­rət­mək­də kö­mək et­sin­lər. BMT-nin baş ka­tibi Pan Gi Mun İraqa gə­lən­də 2007-ci ilin mar­tın­da onun yer­ləş­diyi iqa­mət­ga­hın ya­xın­lı­ğın­da mina part­la­dıl­dı. Bunu şiə­lə­rin təx­ri­batı kimi qə­ləmə ver­di­lər. Son­ra sün­ni­lə­rin top­laş­dığı yar­mar­kanı part­lat­dı­lar. Bun­dan son­ra ABŞ-İraq əs­gər­ləri bir­lə­şə­rək şiə­lərə qar­şı sil­silə ter­ror akt­ları tö­rət­mək­də sün­ni­lərə kö­mək gös­tər­di­lər və İra­qın cənub-qər­bin­də Di­yala əya­lə­tin­də 70 şiə mü­səl­manı qət­lə ye­ti­ril­di. Sünni-şiə qır­ğını get­dik­cə qı­zış­dı və bü­tün öl­kəni bü­rüdü. İş o yerə gə­lib çat­mış­dı ki, Bağ­dad­da hər kəs bro­ne­ji­let gey­məyə məc­bur olur­du. Hər ad­dım­da ter­ror təh­lü­kəsi var idi.

ABŞ öz əs­gər­lə­rini bu əya­lət­dən o bi­rinə «atır», mü­səl­man­lar ara­sın­da əda­vəti qı­zış­dır­maq­da da­vam edir, mü­səl­man­lar da bir-bi­rini qı­rır­dı­lar. Ağ Evin ma­rağı o qə­dər güc­lü idi ki, köh­nə üs­yan­çı­lara ayda 1000 dol­lar mü­ka­fat ve­rir­di və bu­nun mü­qa­bi­lin­də on­la­rın tə­ləb­ləri ye­rinə ye­ti­ri­lir­di. İraq­da sünni-şiə konf­lik­ti o də­rə­cəyə gəl­di çat­dı ki, ABŞ-da növ­bəti pre­zi­dent seç­ki­ləri ərə­fə­sin­də ABŞ hö­ku­məti ter­ro­run qar­şı­sını al­maq­da aciz qal­mış­dı.

Ame­rika ge­ne­ralı Rik Linç de­yir­di: «Biz sün­ni­lər­lə şiə­lə­rin ara­sına əda­vət to­xu­munu o qə­dər sıx səp­mi­şik ki, bun­dan son­ra onun qar­şı­sını nəin­ki on­la­rın öz­ləri, heç biz də ala bil­mə­yə­cə­yik».

Sün­ni­lər­dən biri isə şiə­lərə qar­şı öz nif­rə­tini belə izah edir­di: «Biz ame­ri­kan­lara nif­rət edi­rik, «Əl-Qaidə»yə on­dan çox nif­rət edi­rik, şiə­lərə isə bun­la­rın iki­sin­dən də çox nif­rət edi­rik».

Hələ o dövr­lər­də Pen­ta­qo­nun rəh­bəri D.Rams­feld sün­ni­lər­lə şiə­lə­rin bir-bi­rini qır­ma­sını, kürd­lə­rin isə hər iki mü­səl­man məz­hə­binə qar­şı vu­ruş­ma­sını adi hal kimi qiy­mət­lən­di­rə­rək de­miş­di: «ABŞ öz si­ya­sə­tini bu qrup­la­rın bir-bi­rini məhv et­məsi üzə­rin­də kök­lə­miş­dir. İraq­da dini və mil­li qar­şı­dur­ma heç vaxt da­yan­ma­ya­caq. Buna görə də ABŞ or­dusu İraq­dan çıx­ma­ma­lı­dır».

İNSAN TƏLƏFATI. Tək­cə 2007-ci ilin mart-ap­rel ay­la­rın­da İraq­da 1586 nə­fər dinc in­san hə­lak oldu. 2006-cı ilin son iki ayın­da isə 2871 nə­fər öl­dü­rül­müş­dü.

ABŞ bu rə­qəm­ləri mü­qa­yisə edə­rək «lov­ğa­la­nır­dı» ki, ölü­mün sayı aşağı duşub. Nə­zərə al­saq ki, in­san tə­lə­fatı ame­ri­kan əs­gər­ləri ara­sın­da da baş verib, buna «lov­ğa­lan­mağa» də­yər­mi?

Tək­cə 2007-ci il ər­zin­də hə­lak ol­muş ABŞ əs­gər­lə­ri­nin sayı 1200 nə­fər­dən çox idi.

BBC te­le­ka­na­lı­nın ke­çir­diyi sor­ğu nə­ti­cə­sin­də 70 faiz iraq­lı situa­si­ya­nın daha da gər­gin­ləş­di­yini de­yir­di­lər. On­lar iki ay ər­zin­də 6000 ada­mın qət­lə ye­ti­ril­di­yini vur­ğu­la­yır­dı­lar. Əya­lət­lər­də anar­xi­ya­nın və xao­sun hökm sür­dü­yün­dən na­ra­zı­lıq edir və bu və­ziy­yə­tin ya­ran­ma­sın­da ABŞ hö­ku­mə­tini lə­nət­lə­yir­di­lər.

13 okt­yabr 2011-ci il ta­rix­də Cosual­tes.orq. say­tı ABŞ-İraq mü­ha­ri­bə­sin­də on min­lər­lə hərb­çi­nin və yüz min­lər­lə dinc İraq əha­li­si­nin məhv edil­di­yini bil­dir­miş­di. Dö­yüş­lə­rin bi­rin­ci mər­hə­lə­sin­də tək­cə Ben­qa­zidə 4532 nə­fər ölən, 32485 nə­fər ya­ra­la­nan ol­muş­du. 317 nə­fər ame­ri­kalı, 187 nə­fər bö­yük bri­ta­ni­yalı hər­bi qul­luq­çu hə­lak ol­muş­du.

«Opinion Researc­h Bu­zi­ness» təş­ki­latı İraq əha­li­si­nin ölən­ləri və ya­ra­la­nan­ları haq­qın­da araş­dır­ma­lara baş­ladı və apar­dığı 6 ay ər­zin­dəki təd­qi­qa­tın nə­ti­cə­sin­də mə­lum oldu ki, 1 mil­yon 450 min nə­fər İra­qın dinc əha­lisi mü­ha­ri­bədə ABŞ əs­gər­ləri və koa­li­siya qüv­və­ləri tə­rə­fin­dən qət­lə ye­ti­ril­miş­dir. Təş­ki­lat daha üç ay araş­dır­manı da­vam edə­rək də­qiq­ləş­dir­mə apar­mış və bu rə­qə­min konk­ret ola­raq 1 mil­yon 154 min ol­du­ğunu elan et­miş­dir.

Ümum­dün­ya Sə­hiy­yə Təş­ki­la­tı­nın 2006-cı ilin yan­var ayına olan mə­lu­ma­tın­da bil­di­ri­lir­di ki, İraq əha­lisi mü­ha­ri­bədə 253 nə­fər gü­nah­sız qur­ban ver­miş­dir. ABŞ-ın nü­fuz­lu Con Hop­kins Uni­ver­si­teti 2003-cü il­dən baş­la­ya­raq hər il 100 min­dən çox ada­mın öl­dü­yünü, 150-180 min ada­mın ya­ra­lan­dı­ğını «The Lanch» qə­ze­tin­də bil­dir­miş­di.

 Hələ bu ha­ra­sı­dır? Mü­ha­ri­bədə in­san tə­lə­fa­tı­nın ol­ması adi hal­dır. Amma dinc in­san­la­rın qı­rıl­ması, on­lara odlu si­lah­lar­dan atəş açıl­ması, avia­siya zər­bə­lə­rin­dən və kim­yəvi slah­lar­dan is­ti­fadə edil­məsi in­san­lığa və bü­tün bə­şə­riy­yətə qar­şı tö­rə­dil­miş ağır bir ci­na­yət de­mək­dir!

Heç bir döv­lət özünə bəraət qa­zan­dıra bil­məz ki, dinc in­san­lara qar­şı qır­ğın tö­rə­dil­mə­sini əsas­lan­dır­sın. BMT, Av­ropa İn­san Hü­quq­ları Kon­ven­si­yası və di­gər bey­nəl­xalq təş­ki­lat­lar dinc in­san­la­rın gü­nah­sız şə­kil­də öl­dü­rül­mə­si­nin qəti əley­hi­nə­dir­lər. Buna görə ABŞ və Bö­yük Bri­ta­niya hö­ku­məti bu ci­na­yəti tö­rət­dik­lə­rinə görə bey­nəl­xalq tri­bu­nala ve­ril­məli, gü­nah­kar­lar bə­şə­riy­yət qar­şı­sın­da ca­vab ver­məli, dinc in­san qır­ğını tö­rə­dən­lər ci­na­yət mə­su­liy­yə­tinə cəlb olun­malı idi­lər! İn­san amili han­sısa döv­lə­tin ma­ra­ğına qur­ban ve­ri­lir­sə, bu döv­lə­tin ma­raq­ları üzün­dən mil­yon­lar­la dinc və gü­nah­sız in­san hə­lak olur­sa, bunu yal­nız vəh­şi­lik və al­çaq­lıq ad­lan­dır­maq olar!

Dinc in­san­lara qar­şı kim­yəvi silah­lar­dan is­ti­fadə edil­diyi fak­tı da təs­diq edil­miş­dir ki, bu hə­rə­kət hə­min vəh­şi­li­yin da­vamı və tər­kib his­sə­si­dir.